Η συμφωνία των 3 δισ. ευρώ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» αλλάζει πολύ περισσότερα από το ελληνικό αντιαεροπορικό οπλοστάσιο. Για τα επόμενα χρόνια η χώρα επιλέγει να οργανώσει ένα κρίσιμο τμήμα της άμυνάς της γύρω από ισραηλινά συστήματα, ισραηλινά ραντάρ και, κυρίως, μια αρχιτεκτονική που έχει σχεδιαστεί στο Ισραήλ. Κι αυτό είναι μια πολιτική επιλογή με διάρκεια πολύ μεγαλύτερη από τη θητεία της σημερινής κυβέρνησης.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η πλευρά της συμφωνίας έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τη δημόσια συζήτηση. Η κυβέρνηση προβάλλει τις δυνατότητες της νέας «Ασπίδας», το ύψος της ελληνικής βιομηχανικής συμμετοχής και, τελευταία, την υπόσχεση ότι η Ελλάδα θα έχει πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα. Η εικόνα που δημιουργείται είναι μιας χώρας που αγοράζει ξένη τεχνολογία αλλά διατηρεί τον έλεγχο. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν ακόμη ένα τόσο ασφαλές συμπέρασμα.
Το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας περιέγραψε τη συμφωνία με μεγαλύτερη σαφήνεια: η νέα ελληνική αεράμυνα θα στηριχτεί σε «ισραηλινή αρχιτεκτονική συστημάτων». Στην πράξη, τα διαφορετικά ραντάρ και όπλα θα συνδέονται μέσω ενός κοινού συστήματος διοίκησης και ελέγχου. Εκεί θα συγκεντρώνονται οι πληροφορίες για μια εισερχόμενη απειλή και εκεί θα γίνεται η διαχείριση της αντίδρασης.
Αυτός είναι ο λόγος που η συζήτηση για τον πηγαίο κώδικα έχει σημασία. Ο Νίκος Δένδιας έχει υποστηρίξει ότι η Ελλάδα πρέπει να έχει πρόσβαση στον κώδικα ώστε να μη βρεθεί εξαρτημένη από τον προμηθευτή. Μέχρι στιγμής, όμως, όσα έχουν δημοσιοποιηθεί αφορούν κυρίως το σύστημα διοίκησης και ελέγχου. Δεν προκύπτει ότι η Ελλάδα αποκτά τον κώδικα των ίδιων των ισραηλινών πυραυλικών συστημάτων ή δικαιώματα που θα της επέτρεπαν να τα τροποποιεί και να τα εξελίσσει ανεξάρτητα από τις εταιρείες που τα κατασκευάζουν.
Η διαφορά είναι ουσιαστική και εξηγείται πολύ απλά. Μια χώρα μπορεί να έχει μεγαλύτερο έλεγχο στον τρόπο με τον οποίο συνδέει και χρησιμοποιεί τα όπλα της χωρίς να αποκτά τον τεχνολογικό έλεγχο των ίδιων των όπλων. Το πόση αυτονομία εξασφαλίζει τελικά η συμφωνία θα φανεί από τους όρους που δεν έχουν δοθεί στη δημοσιότητα: ποιος θα μπορεί να αλλάζει το σύστημα, ποιος θα πραγματοποιεί τις μελλοντικές αναβαθμίσεις και με ποιους όρους θα συνδέεται σε αυτό ένα νέο όπλο διαφορετικής προέλευσης.
Ασαφής παραμένει και η περίφημη ελληνική συμμετοχή. Η κυβέρνηση μιλά για δεκαεννέα ελληνικές επιχειρήσεις, ποσοστό άνω του 25% και έργο περίπου 750 εκατ. ευρώ. Ο αριθμός από μόνος του λέει λίγα. Η αξία μιας τέτοιας συμμετοχής κρίνεται από την τεχνογνωσία που θα μείνει στις ελληνικές εταιρείες και από τη δυνατότητά τους να αναπτύσσουν στο μέλλον δικά τους προϊόντα. Μέχρι τώρα δεν έχει παρουσιαστεί αναλυτικά ποια εταιρεία θα αναλάβει ποιο έργο και τι μέρος των 750 εκατ. αφορά πραγματική ανάπτυξη τεχνολογίας.
Η κυβέρνηση ζητά, λοιπόν, από την κοινωνία να αποδεχτεί μια εξοπλιστική επιλογή άνω των 3 δισ. ευρώ με πολύ λιγότερη πληροφόρηση από αυτή που θα θεωρούνταν αυτονόητη για οποιαδήποτε άλλη δημόσια επένδυση ανάλογου μεγέθους. Το στρατιωτικό απόρρητο μπορεί να προστατεύει επιχειρησιακά δεδομένα. Δεν εξηγεί γιατί πρέπει να παραμένουν ασαφείς οι όροι της βιομηχανικής συμμετοχής ή το πραγματικό εύρος των ελληνικών δικαιωμάτων στην τεχνολογία που αγοράζεται.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» θα βρίσκεται σε υπηρεσία όταν η σημερινή κυβέρνηση θα αποτελεί παρελθόν. Θα έχει στο μεταξύ καθορίσει ποιους προμηθευτές θα χρειάζεται η χώρα, ποιες τεχνολογίες θα χρησιμοποιεί και πόσο εύκολα θα μπορεί να αλλάζει επιλογές. Αυτό ακριβώς είναι που μετατρέπει μια αγορά οπλικών συστημάτων σε ζήτημα εθνικής αυτονομίας και δημόσιου ελέγχου.
Από τη Γάζα στις εξαγωγές όπλων: Η Ελλάδα μεγάλος πελάτης του Ισραήλ
Η ισραηλινή πολεμική βιομηχανία πουλάει σήμερα όπλα έχοντας ένα ισχυρό εμπορικό επιχείρημα: ότι έχουν χρησιμοποιηθεί σε πραγματικές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η «Ασπίδα του Αχιλλέα», σύμφωνα με το ίδιο το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας, αξιοποιεί τεχνολογία και επιχειρησιακά συμπεράσματα από τους πολέμους των τελευταίων ετών. Πίσω από αυτή την αποστειρωμένη διατύπωση βρίσκονται η γενοκτονία στην Παλαιστίνη, η ισοπέδωση της Γάζας, οι ανελέητοι ισραηλινοί βομβαρδισμοί στον Λίβανο και οι αναμετρήσεις με το Ιράν.
Αυτή η πολεμική «χρήση» μετατρέπεται σε εμπορικό πλεονέκτημα. Ραντάρ, πύραυλοι και συστήματα αναχαίτισης επιστρέφουν στις διεθνείς εκθέσεις με τη σφραγίδα του «δοκιμασμένου σε μάχη». Το 2025 οι ισραηλινές εξαγωγές όπλων έφτασαν στο ιστορικό ρεκόρ των 19,2 δισ. δολαρίων, αυξημένες σχεδόν κατά 30% μέσα σε έναν χρόνο και υπερδιπλάσιες σε σχέση με πριν από πέντε χρόνια. Η Ευρώπη απορρόφησε το 36% αυτών των εξαγωγών. Και η Ελλάδα ψωνίζει από το ισραηλινό πολεμικό «σούπερ μάρκετ» με ρυθμό που την έχει μετατρέψει σε έναν από τους σημαντικότερους πελάτες του.
Ο λογαριασμός είναι ήδη βαρύς. Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» κοστίζει 3,035 δισ. ευρώ και συνοδεύεται από άλλα 26 εκατ. για τα Drone Dome. Τα PULS της Elbit κόστισαν 650 εκατ., οι πύραυλοι SPIKE της Rafael 370 εκατ., ενώ η μίσθωση των Heron περίπου 40 εκατ. ευρώ. Στην Καλαμάτα η Elbit ανέλαβε το Κέντρο Εκπαίδευσης Πιλότων με αρχική συμβατική αξία 1,375 δισ. ευρώ και τιμαριθμική αναπροσαρμογή για περίπου είκοσι χρόνια. Με βάση τις αρχικές δημοσιευμένες αξίες, οι ελληνικές δεσμεύσεις προς ισραηλινές εταιρείες ξεπερνούν πλέον τα 5,5 δισ. ευρώ. Δημοσιεύματα ανεβάζουν το τελικό κόστος της Καλαμάτας στα 1,85 δισ., οπότε ο συνολικός λογαριασμός πλησιάζει τα 6 δισ.
Η Καλαμάτα κουβαλά ήδη βαριά σκιά. Η σύμβαση είχε προκαλέσει καταγγελίες για το κόστος, τη μακροχρόνια δέσμευση και τον τρόπο επιλογής της Elbit. Το 2026, στη δίκη των υποκλοπών, δημοσιοποιήθηκαν ηλεκτρονικά μηνύματα που τεκμηριώνουν επαφές στελεχών της Krikel του Γιάννη Λαβράνου με την Elbit, την ίδια εταιρεία που διαχειρίζεται το εκπαιδευτικό κέντρο.
Τον Ιούλιο του 2025 η υπηρεσία προμηθειών του ΝΑΤΟ ανέστειλε, σύμφωνα με έρευνα του Follow the Money, την Elbit από νέους διαγωνισμούς εν μέσω έρευνας για πιθανή διαφθορά στις προμήθειες. Η εταιρεία αρνήθηκε οποιαδήποτε παρατυπία. Λίγους μήνες αργότερα η ελληνική Βουλή ενέκρινε σε κλειστή συνεδρίαση τα PULS και τον Απρίλιο του 2026 η κυβέρνηση υπέγραψε τη σύμβαση των 650 εκατ. ευρώ.
Αυτό είναι πλέον το πραγματικό περιεχόμενο της «στρατηγικής σχέσης» με το Ισραήλ: δισεκατομμύρια δημόσιου χρήματος κατευθύνονται σε μια πολεμική βιομηχανία που πουλάει ως εμπορικό προσόν την εμπειρία των πολέμων της, ενώ ο δημόσιος έλεγχος των ελληνικών συμβάσεων παραμένει ελάχιστος.
Φωτο: 16_iliadi Alan Kabeš / pexels
