Με διεθνή διαγωνισμό επιχειρείται από το Υπερταμείο η ιδιωτικοποίηση των Ιαματικών Πηγών Λουτρών Θερμοπυλών για 99 χρόνια. Πρόκειται για μια «επένδυση», η οποία προβλέπει τη σύναψη δύο συμβάσεων, και παραχωρεί την αποκλειστική χρήση της ιαματικής πηγής, η οποία μέχρι σήμερα είναι δημόσια με ελεύθερη πρόσβαση για όλους. Καταληκτική ημερομηνία για την υποβολή προσφορών είναι η 30ή Σεπτέμβρη. Δημοσιεύουμε κείμενο του Β. Μαρκατσέλη, εκπαιδευτικού περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και γεωλόγου, για τη σχεδιαζόμενη ιδιωτικοποίηση ενός δημόσιου φυσικού πόρου, για έναν αιώνα.
Αν η σχεδιαζόμενη 99ετής δέσμευση αρχίσει το 2026, ο ορίζοντάς της φτάνει στο 2125. Ένα παιδί που γεννιέται σήμερα μπορεί να ζήσει ολόκληρη τη ζωή του χωρίς να δει το τέλος της. Το 2125 δεν είναι μια μακρινή χρονολογία. Είναι το μέτρο της ευθύνης μας απέναντι σε γενιές που δεν μπορούν ακόμη να μιλήσουν.
Η δημόσια πρόσκληση προβλέπει τρία αλληλένδετα συμβατικά σκέλη: δικαίωμα επιφανείας 99 ετών για το Ακίνητο Α, μίσθωση 99 ετών για το Ακίνητο Β, στο οποίο βρίσκεται η ιαματική πηγή, και χωριστή μακροχρόνια σύμβαση με την ΕΤΑΔ για την αποκλειστική χρήση του ιαματικού φυσικού πόρου. Δεν πρόκειται για πώληση της γης. Πρόκειται, όμως, για ένα εξαιρετικά μακρόχρονο πλέγμα δικαιωμάτων πάνω στη γη, στις εγκαταστάσεις και στο νερό.
Οι Θερμοπύλες δεν είναι ένα συνηθισμένο τουριστικό ακίνητο. Είναι ταυτόχρονα γεωλογικό φαινόμενο, υδροθερμικό σύστημα, ιστορικό πεδίο, αρχαιολογικό τοπίο και παγκόσμιο σύμβολο καθήκοντος. Το νερό, ο βράχος, ο Κολωνός, το Φωκικό Τείχος και η μορφολογία του αρχαίου περάσματος αποτελούν μία αδιάσπαστη ενότητα. Η φύση εδώ δεν είναι το σκηνικό της Ιστορίας. Είναι μέρος της.
Στις 28 Αυγούστου λάβαμε την πρώτη ουσιαστική υπηρεσιακή απάντηση: το υπ’ αριθ. 372537 έγγραφο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας και Ευρυτανίας. Η απάντηση είναι σημαντική και πρέπει να αναγνωριστεί. Επιβεβαιώνει ότι ο χώρος προστατεύεται με αναοριοθέτηση και Ζώνες Προστασίας Α και Β, ότι εκτελούνται δύο υποέργα ανάδειξης και αποκατάστασης, ότι υπάρχει συνολικό masterplan ολιστικής διαχείρισης, ότι από το 2022 έχει ζητηθεί απαλλοτρίωση ιδιωτικού τμήματος του πεδίου μάχης και ότι είχε δοθεί θετική γνωμοδότηση επί της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.
Ακριβώς επειδή η απάντηση είναι σοβαρή, μας επιτρέπει να διατυπώσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια όσα εξακολουθούν να λείπουν. Δεν προέρχεται από τους φορείς που διαχειρίζονται τη συναλλαγή και δεν απαντά στο πλήρες οικονομικό όφελος, στα τελικά σχέδια των τριών συμβάσεων, στη δεσμευτική δημόσια πρόσβαση, στο καθεστώς των σημερινών λουομένων, στην ποσότητα και την παροχή του νερού που θα χρησιμοποιεί ο ανάδοχος, στο ελάχιστο ύψος επένδυσης, στις πραγματικές κυρώσεις και στον μηχανισμό εποπτείας για 99 χρόνια.
Η πρωτοκόλληση δεν είναι αμελητέα. Αποδεικνύει ότι ένα αίτημα έφθασε επισήμως σε έναν φορέα. Δεν αποτελεί, όμως, απάντηση στην ουσία. Έως το πρωί της 31ης Αυγούστου είχαν καταγραφεί είκοσι αποδεικτικά πρωτοκόλλου από υπουργεία, δήμους, πανεπιστήμια, το Growthfund, τον ΟΦΥΠΕΚΑ και το Επιμελητήριο Φθιώτιδας. Το νεότερο, 112217/31.08.2026 του Υπουργείου Παιδείας, διαβιβάστηκε στο Γραφείο Υπουργού. Είναι ακόμη μία επίσημη απόδειξη παραλαβής, όχι ουσιαστική απάντηση στα δεδομένα που ζητήθηκαν. Το ζητούμενο παραμένει η δημόσια, συγκεκριμένη και υπογεγραμμένη απάντηση του αρμόδιου οργάνου.
Οι Θερμοπύλες χρειάζονται ανάπτυξη. Οι εγκαταστάσεις δεν μπορούν να παραμένουν εγκαταλειμμένες. Η λουτροθεραπεία, η επιστημονική έρευνα, η περιβαλλοντική εκπαίδευση και ένας ήπιος ποιοτικός τουρισμός μπορούν να δημιουργήσουν εργασία και ζωή. Η ανάγκη να τελειώσει η εγκατάλειψη, όμως, δεν νομιμοποιεί μια λευκή επιταγή ως τον επόμενο αιώνα.
Πριν από κάθε μη αναστρέψιμη δέσμευση χρειάζονται πέντε ελάχιστες εγγυήσεις.
Πρώτον, πλήρης δημοσιότητα. Να δημοσιοποιηθούν τα τελικά σχέδια όλων των συμβάσεων, τα παραρτήματα, οι χάρτες, το masterplan, οι περιβαλλοντικοί και αρχαιολογικοί όροι και η οικονομική αποτίμηση.
Δεύτερον, μόνιμη δημόσια πρόσβαση. Να υπάρχει ρητή και εκτελεστή συμβατική ρήτρα για τους πολίτες, τα σχολεία, τους ερευνητές και τους επισκέπτες, όχι μια γενική διαβεβαίωση που μπορεί αύριο να ερμηνευθεί διαφορετικά.
Τρίτον, προστατευμένη δημόσια ροή νερού. Να οριστούν η ποσότητα που παραχωρείται, η ελάχιστη αδιάλειπτη δημόσια ροή και ένα ανεξάρτητο σύστημα συνεχούς μέτρησης της παροχής, της θερμοκρασίας και της ποιότητας, με ανοικτή δημοσίευση των δεδομένων.
Τέταρτον, απαραβίαστο τοπίο μνήμης. Να αποκλειστούν επεμβάσεις, περιφράξεις ή κυκλοφοριακές ρυθμίσεις που διακόπτουν τη φυσική, οπτική και ιστορική συνέχεια πηγής, περάσματος και Κολωνού.
Πέμπτον, μόνιμη δημόσια και επιστημονική εποπτεία. Δήμος, Αρχαιολογική Υπηρεσία, περιβαλλοντικοί φορείς, πανεπιστήμια, εκπαιδευτικοί και τοπική κοινωνία πρέπει να έχουν καθορισμένο ρόλο, πρόσβαση στα δεδομένα και πραγματικά μέσα παρέμβασης όταν παραβιάζονται οι όροι.
Ο Καβάφης τιμά εκείνους που ορίζουν στη ζωή τους να φυλάγουν Θερμοπύλες. Η φύλαξη σήμερα δεν σημαίνει ακινησία ούτε άρνηση κάθε επένδυσης. Σημαίνει ότι η ανάπτυξη υπηρετεί τον τόπο και δεν τον καταργεί. Σημαίνει ότι η γη, το νερό και η μνήμη δεν αποσυνδέονται από το δημόσιο δικαίωμα της κοινωνίας και της ανθρωπότητας.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει επενδυτής. Είναι τι θα μπορεί να αντικρίσει, να αγγίξει και να κατανοήσει ένας νέος άνθρωπος στις Θερμοπύλες το 2125. Αν δεν μπορούμε να του εγγυηθούμε ελεύθερη πρόσβαση, προστατευμένο νερό και ακέραιη μνήμη, τότε δεν έχουμε ακόμη δικαίωμα να υπογράψουμε για λογαριασμό του.
Φωτο:
John Blopus / Flickr
Σημείωση: Το άρθρο βασίζεται στη δημόσια Πρόσκληση Υποβολής Προσφοράς του Growthfund, στο έγγραφο 372537/28.08.2026 της Εφορείας Αρχαιοτήτων Φθιώτιδας και Ευρυτανίας και στα επαληθευμένα αποδεικτικά πρωτοκόλλου έως το πρωί της 31ης Αυγούστου 2026.
