Το μυθιστόρημα Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτιατου Δαβίδ Ουκλές (μτφ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Μεταίχμιο, 2026) έγινε μεγάλη εκδοτική επιτυχία στην Ισπανία, καθώς οι σκέψεις που αρχικά υπήρξαν πως πρόκειται για «ακόμα ένα βιβλίο για τον Ισπανικό Εμφύλιο» διαψεύστηκαν. Ο Ουκλές κατάφερε να μιλήσει όχι μόνο για τον εμφύλιο της χώρας του αλλά για κάθε εμφύλιο, για το φρανκικό καθεστώς και την άνοδο του φρανκισμού σήμερα, σε μια συγκυρία παγκόσμιας επιστροφής στον συντηρητισμό. Δίνει φωνή στις γυναίκες που έφεραν το δικό τους βάρος στον πόλεμο αυτό. Καταφέρνει να εντάξει το κουίρ στοιχείο με τρόπο απόλυτα ρεαλιστικό και συμβατό με την αφήγηση. Χρησιμοποιώντας πληθώρα αφηγηματικών υφών και τεχνικών, παίζοντας με τον μαγικό ρεαλισμό, την ιστορική πραγματικότητα, το λαογραφικό στοιχείο, τη μυθοπλασία και το βίωμα δημιουργεί ένα μυθιστόρημα με σύγχρονο λόγο κάνοντας παράλληλη αναφορά στη λογοτεχνία.
Ο Δαβίδ Ουκλές βρέθηκε πρόσφατα στην Αθήνα, στο 18ο Φεστιβάλ ΛΕΑ. Στις εκδηλώσεις στις οποίες συμμετείχε περιέγραψε το πώς, μέσα από μια πολυπρισματική αφήγηση, προσπάθησε να αποτυπώσει όλες τις πλευρές του εμφυλίου, τραβώντας όμως διαχωριστική γραμμή από μια λογική «ίσων αποστάσεων», αφού, όπως θύμισε και τότε αλλά και στη συνέντευξη, οι φασίστες ήταν εκείνοι που ξεκίνησαν τον πόλεμο και εκείνοι που επέβαλαν τη δικτατορία.
Με αφορμή την παρουσία του στο φεστιβάλ, η Εποχή μίλησε μαζί του.
Στο μυθιστόρημά σας Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια, μέσα από την ιστορία μιας οικογένειας εκτυλίσσεται ολόκληρος ο Ισπανικός Εμφύλιος. Ποιο ήταν το κίνητρο σας να γράψετε αυτό το βιβλίο; Είναι ένα ακόμα μυθιστόρημα για τον Ισπανικό Εμφύλιο;
Δεν πρόκειται απλώς για ένα ακόμη μυθιστόρημα σχετικά με τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Είναι το πρώτο μυθιστόρημα που αφηγείται την ιστορία ολόκληρου του πολέμου, από τις τελευταίες ημέρες της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας έως την εξορία και τα πρώτα χρόνια του φρανκισμού. Και το κάνει υφαίνοντας μια επική ιστορία –μια ελληνική τραγωδία– μέσα από τη ζωή των ίδιων μελών μιας οικογένειας σε ολόκληρη τη χώρα.
Διαβάζοντας το μυθιστόρημά σας διαπιστώνουμε πως πέρα από ιστορική μυθοπλασία είναι κι ένας διαλογισμός πάνω στη λογοτεχνία, όπου έμμεσα σχολιάζονται τεχνικές της. Ήταν εξαρχής αυτός ο στόχος σας;
Ποτέ δεν είχα σκοπό να πειραματιστώ με την αφηγηματολογία, αλλά για να αφηγηθώ την ιστορία ενός ολόκληρου πολέμου, έπρεπε να απευθύνομαι άμεσα στον αναγνώστη και, κατά διαστήματα, να ζητώ συγγνώμη επειδή διέκοπτα τη χρονολογική ακολουθία. Τότε άρχισα να συμπαθώ ιδιαίτερα τον αφηγητή μου, ο οποίος είναι έντονα πειραματικός.
Το μυθιστόρημά σας είναι πολυσέλιδο. Σκεφτήκατε ότι μπορεί η έκτασή του να είναι ανασταλτικός παράγοντας για το αναγνωστικό κοινό;
Χρειάζονται πολλές σελίδες για να αφηγηθεί κανείς την ιστορία ενός ολόκληρου πολέμου. Για μένα, μάλιστα, είναι πολύ λίγες. Θα ήμουν απόλυτα ευχαριστημένος αν το βιβλίο έφτανε τις χίλιες σελίδες.
Ο ίδιος ο αφηγητής γίνεται χαρακτήρας του βιβλίου, με τα μυθιστορηματικά πρόσωπα να αναφέρονται σε αυτόν αντιμετωπίζοντάς τον ως Θεό του μυθοπλαστικού κόσμου τους, που καθορίζει την εξέλιξη της ιστορίας. Πιστεύετε ότι ο συγγραφέας έχει την αποκλειστική απόφαση ή κάποιες φορές τον οδηγεί η ίδια η πλοκή;
Πιστεύω ότι η ιστορία έχει πάντοτε –πάντοτε– τον έλεγχο. Ως αφηγητής, όσο μεγάλη δύναμη κι αν φαίνεται ότι διαθέτω, δεν είμαι τίποτα μπροστά στην ίδια την ιστορία. Την υπηρετώ και είμαι διατεθειμένος να κάνω κάθε απαραίτητη θυσία, ώστε να παραμείνει ρέουσα και βαθιά ανθρώπινη.
Έχετε δηλώσει ότι ο Ισπανικός Εμφύλιος τελείωσε το 1975 και όχι το 1939. Θέλετε να μας μιλήσετε για αυτό;
Ο πόλεμος ξεκίνησε με ένα πραξικόπημα από τους ίδιους ανθρώπους που τον «τερμάτισαν» – εκείνους που, αντί να εγκαθιδρύσουν μια δεξιά δημοκρατία, επέλεξαν να επιβάλουν μια δικτατορία που διήρκεσε σαράντα χρόνια. Δεν σας φαίνεται κι αυτό ακόμη μια κίνηση μέσα σε μια αιματηρή φάρσα;
Πολλές έρευνες διαπιστώνουν πως οι νέοι συχνά δεν γνωρίζουν επαρκώς την Ιστορία. Θεωρείτε πως η άνοδος του φασισμού και του νεοσυντηρητισμού είναι απόρροια και των ελλείψεων στο εκπαιδευτικό σύστημα;
Ναι, απολύτως. Οι πολιτικοί της ισπανικής Μεταπολίτευσης πίστεψαν ότι ήταν προτιμότερο να μη γίνεται λόγος για τον πόλεμο και να επιβληθεί μια μορφή σιωπής γύρω από αυτόν. Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθούν αρκετές γενιές ανθρώπων που δεν γνωρίζουν τι συνέβη και που σήμερα καλούνται να αντιμετωπίσουν καλά οργανωμένες φασιστικές φωνές, οι οποίες νοσταλγούν εκείνη την εποχή.
Στην Ισπανία υπάρχει άνοδος του φρανκισμού με ένθερμους υποστηρικτές του Φράνκο να επιχειρούν αναθεώρηση της Ιστορίας και να μιλούν θετικά για τη δικτατορία. Πώς το σχολιάζετε;
Ένα μέρος του δεξιού πολιτικού κατεστημένου στη χώρα μου αποτελεί συνέχεια των δομών εξουσίας του φρανκισμού. Ποτέ δεν αποκήρυξαν πραγματικά τον Φράνκο, ούτε ντράπηκαν για το γεγονός ότι προέρχονται από τον στενότερο κύκλο επιρροής του. Είναι οι ίδιοι που, μέσω του TikTok και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, έχουν προωθήσει εξιδανικευμένες εικόνες του Φράνκο στους νέους.
Κοιτάζοντας και άλλες συνεντεύξεις σας διαπιστώνουμε ότι έχετε εντάξει στο μυθιστόρημα βιωματικές σας εμπειρίες, όπως η ομοφοβία και η συναισθηματική κακοποίηση. Η επιλογή αυτή είναι ένας τρόπος συνομιλίας αυτών των θεμάτων με τη σημερινή εποχή;
Το βιβλίο περιλαμβάνει ιστορίες ομοφυλοφιλικής αγάπης και περιπτώσεις κακοποίησης, ναι, αλλά δεν τις συμπεριέλαβα επειδή πίστευα ότι θα άλλαζαν τις απόψεις των ανθρώπων, αφού δεν είχα ιδέα αν το βιβλίο θα εκδιδόταν ποτέ όσο θα ζούσα. Τις συμπεριέλαβα επειδή πρόκειται για πραγματικότητες που γνωρίζω πολύ καλά.
Τελικά η βία έχει πολλές μορφές και όχι μόνο την εγκληματική του πολέμου. Είναι άγνοια, έλλειψη παιδείας ή το κακό είναι εγγενές στοιχείο της ανθρώπινης φύσης;
Το κακό είναι έμφυτο. Πιστεύω ότι γεννιόμαστε σκληροί και ότι κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας –εφόσον είμαστε αρκετά τυχεροί με τις οικογένειες και τα σχολεία μας– οι τραχιές πλευρές του χαρακτήρα μας εξομαλύνονται και γινόμαστε ευαίσθητοι και άνθρωποι με σεβασμό προς τους άλλους. Δυστυχώς, όμως, δεν τα καταφέρνουν όλοι. Και χρόνια αργότερα, καταλήγουν να διαπράττουν το κακό.
Το βιβλίο κυκλοφόρησε στην Ισπανία δύο χρόνια πριν. Ποια η υποδοχή του από το αναγνωστικό κοινό, τους κριτικούς και τους ομότεχνούς σας;
Το βιβλίο εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2024. Η υποδοχή από την κριτική ήταν ομόφωνα θετική, με επαίνους τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά. Ένα πραγματικό θαύμα για τη χώρα μου.
Από την εφηβεία σας παίζετε μουσική και ζωγραφίζετε για βιοποριστικούς λόγους. Συνεχίζετε να εκφράζεστε καλλιτεχνικά με αυτούς τους τρόπους;
Ναι. Προσπαθώ να τραγουδώ ένα τραγούδι σε κάθε εκδήλωση ή παρουσίαση και, στο μέλλον, ίσως εικονογραφήσω ακόμη και ορισμένα από τα εξώφυλλα των βιβλίων μου.
Συμμερίζεστε την άποψη ότι η βία, η ανισότητα και όλες οι κοινωνικές παθογένειες, ο κόσμος μας εν ολίγοις, θα αλλάξουν από τους περιθωριοποιημένους;
Ναι, συμφωνώ. Εμείς που βρεθήκαμε στο περιθώριο, που ταπεινωθήκαμε και στιγματιστήκαμε επειδή θεωρηθήκαμε αδύναμοι, είμαστε εκείνοι που πρέπει να δείξουμε στους άλλους ότι η συμπόνια και η αίσθηση της δικαιοσύνης μπορούν –και οφείλουν– να κυβερνούν τον κόσμο.
Μπορεί να υπάρξει επανάσταση χωρίς βία;
Ναι. Ο Οδίστο, ο κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος, αποτελεί ένα καλό παράδειγμα αυτού.
Φωτογραφία 2: David Ucles / Facebook
