Ο διάβολος και η ουρά του…
Του Κωστή Γιούργου
Αν ο κ. Μητσοτάκης χρωστάει μια φορά να προσέχει τι λέει, οι κρίνοντες τα λεγόμενά του χρωστάμε δυο φορές να προσέχουμε τι ακούμε -ώς την παραμικρή λεπτομέρεια. Γιατί, όπως όλοι γνωρίζουμε, ο διάβολος εκεί πάει και κρύβεται.
Στα μεγάλα που υποσχέθηκε ο αρχηγός της ΝΔ μιλώντας στο «Βελλίδειο» συνεδριακό κέντρο της Θεσσαλονίκης την περασμένη εβδομάδα τρύπωσαν αθόρυβα μερικές λεπτομέρειες εκκωφαντικότερες κι απ’ τις πιο ηχηρές μεγαλοστομίες. Κάτω, π.χ., από την υπόσχεση για μιαν Ελλάδα «που δεν λησμονά ότι στο επίκεντρο κάθε δίκαιης δημόσιας πολιτικής είναι οι “ξεχασμένοι Έλληνες”, oι απομονωμένοι στο περιθώριο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής …», βιάστηκε να χωθεί, εμβόλιμη λεπτομέρεια, η κεντρική δογματική και μεθοδολογική παραδοχή του νεοφιλελευθερισμού: «Μόνο η κοινωνική [;] οικονομία της αγοράς μπορεί να παράγει πλούτο για όλους […] Και μόνο ένα ισχυρό αλλά και αποτελεσματικό κράτος […] μπορεί να διευκολύνει την όσον το δυνατόν πιο δίκαιη κατανομή αυτού του πλούτου». Δοκιμασμένος τρόπος για να κλαδέψεις έγκαιρα τις προσδοκίες των πολλών και «ξεχασμένων», και να καθησυχάσεις τους φόβους των ολίγων…
Η παραλλαγή που ακολουθεί παρουσιάζει ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον: «Για κάθε παιδί οικογένειας που πληροί εισοδηματικά κριτήρια και δεν βρίσκει θέση σε δημοτικό παιδικό σταθμό χορηγούμε [ενν. ως κυβέρνηση ΝΔ] κουπόνι ύψους 180 ευρώ ανά μήνα και για 10 μήνες το χρόνο, για εξαργύρωση σε βρεφονηπιακό σταθμό της επιλογής των γονέων». Μια δέσμευση που, πριν το καταλάβει, βρέθηκε καταπλακωμένη από την «υπόσχεση» της εξοικονόμησης 100 εκ. ευρώ τον πρώτο χρόνο από «την κατάργηση δομών που δημιουργήθηκαν επί ΣΥΡΙΖΑ από τις αρχές του 2015» και από μια επιθετική στρατηγική εκχωρήσεων (outsourcing) στον ιδιωτικό τομέα. Λέγε με «εργολαβικές αναθέσεις» και «ενοικιαζόμενη εργασία». Και όπου «δομές» διάβαζε «προγράμματα στήριξης και κοινωνικής αλληλεγγύης».
Από τη μεγάλη εικόνα
Μπορεί ο διάβολος να κρύβεται στις λεπτομέρειες, αλλά τον προδίδει η άκρη της ουράς του στη μεγάλη εικόνα… Π.χ., στη μεγάλη εικόνα που αποκαλύπτει η Ενδιάμεση Οικονομική Επισκόπηση του ΟΟΣΑ, που δόθηκε στη δημοσιότητα την περασμένη Τετάρτη. Όπου οι προβλέψεις του διεθνούς Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης για την παγκόσμια οικονομία δεν εμπνέουν καμιά αισιοδοξία. Η οικονομία του πλανήτη έχει πιαστεί στο φαύλο κύκλο της αδύναμης ανάπτυξης, που αλληλοτροφοδοτείται από το κλίμα των χαμηλών προσδοκιών των επενδυτών λόγω συρρίκνωσης του εμπορίου, ως αποτέλεσμα της υποτονικής ζήτησης, συνέπεια, με τη σειρά της, των μεγάλων εισοδηματικών ανισότητων, τελικό αποτέλεσμα της δραματικής μείωσης της αμοιβής της εργασίας. Όπως, περίπου, λέγαμε παλιά: Ο θεός πέθανε, η παγκοσμιοποίηση νοσεί, εγώ δε νιώθω και πολύ καλά εσχάτως, μόνο ο Μαρξ είναι άπαιχτος…
Πάνω σε τέτοιες τις προκλήσεις θα κριθούν οι πολιτικοί. Περιλαμβανομένου του κ. Μητσοτάκη. Που, αν κρίνουμε από την έπαρση των λόγων και των χειρισμών του, νιώθει άπαιχτος. Δεν θα έπρεπε. Μια πιο προσεκτική ανάγνωση της έκθεσης του ΟΟΣΑ, αλλά και άλλων διεθνών αποτιμήσεων, θα βοηθούσε να καταλάβει ότι σε αυτή τη φάση ο πλανήτης γενικά, η Ευρώπη ειδικά και η Ελλάδα ειδικότερα βιώνουν την εμπειρία μιας μετάβασης με άδηλη διάρκεια και κατάληξη. Κοντολογίς, κρατούν την ανάσα τους. Καλύτερα να τιθασεύσει τις βλέψεις του για επείγουσα πρωθυπουργοποίηση και να δει αν μπορεί να πείσει ότι το κόμμα του είναι μια ήρεμη δύναμη σε ετοιμότητα.
Δεν πρέπει να διαφεύγουν στον ίδιο και στο επιτελείο του αναλύσεις ότι «η παγκοσμιοποίηση οπισθοχωρεί», όπως δείχνει η καθίζηση της ανάπτυξης, η αποθαρρυντική για τους επενδυτές καθήλωση του διεθνούς εμπορίου. Ότι, μετά από μια συνεχή, αν και με πολλές διακυμάνσεις, ανάπτυξη τα τελευταία 25 χρόνια, ο όγκος αγαθών και υπηρεσιών που διακινήθηκε παγκοσμίως έχει κολλήσει εδώ κι ενάμιση χρόνο στα 13 τρισ. δολάρια. Υποστηρίζεται ότι ανάλογη περίοδο στασιμότητας δεν έχει γνωρίσει η παγκόσμια οικονομία μεταπολεμικά. Η κατάρρευση της τιμής του πετρελαίου και των παραγώγων του ως μεταβλητών του διεθνούς εμπορίου έχει παίξει κομβικό ρόλο σ’ αυτό. Ενδεικτικά, για πάνω από το μισό της μείωσης του συνολικού όγκου του διεθνούς εμπορίου μεταξύ Οκτωβρίου 2014 και Ιουνίου 2015 ευθύνεται η πτώση στη ζήτηση βενζίνης, πετρελαίου ντίζελ και κηροζίνης. Όμως, πτώση της ζήτησης παρά τη μείωση των τιμών;
Δημόσιες επενδύσεις, είπατε;
Ζήτηση είναι η λέξη – κλειδί. Που ξεκλειδώνει όχι μόνο το γρίφο της συρρίκνωσης του διεθνούς εμπορίου, αλλά, κυρίως, της καθίζησης των επιμέρους οικονομιών. Η αναθέρμανση του διεθνούς εμπορίου προϋποθέτει αναθέρμανση των εθνικών οικονομιών, που, με τη σειρά του, προϋποθέτει αναζωπύρωση της εγχώριας ζήτησης. Μέσω αύξησης της αμοιβής της εργασίας; Όχι! εξανίσταται η νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία. Αποτέλεσμα; Τρυπώνουν από την πίσω πόρτα παραλλαγές της κεϋνσιανής συνταγής των δημοσίων επενδύσεων, με σοβαρότερη την παρότρυνση του ΟΟΣΑ για εκμετάλλευση των περιθωρίων αύξησης των δημοσίων δαπανών για την ανάπτυξη, περιθωρίων που προσφέρει η χαλάρωση των κανόνων δημοσιονομικής συμμόρφωσης.
Κάτι τέτοιο δεν συγκαταλέγεται στις προτιμήσεις του κ. Μητσοτάκη. Μυρίζει πολύ Κέϋνς, πολύ κεντρικό σχεδιασμό. Για την ενίσχυση της εγχώριας ζήτησης, ο πρόεδρος της ΝΔ προτιμά λύσεις όπως το λεγόμενο «χρήμα από το ελικόπτερο», μια ιδέα του Μίλτον Φρίντμαν, που συνοψίζεται στην εικόνα ενός ελικοπτέρου που μια μέρα «πετάει πάνω από μια κοινότητα και ρίχνει χαρτονομίσματα από τον ουρανό». Αυτή την προτίμηση, σε εγχώρια παραλλαγή, δείχνουν οι δεσμεύσεις για χορήγηση δωρεάν βρεφονηπιακών κουπονιών των 180 ευρώ. Σύλληψη τυπικά νεοφιλελεύθερης κοπής: με τη διοχέτευση δημόσιου χρήματος κατ’ αυτό τον τρόπο, αφενός η ιδιωτική εκπαίδευση ενθαρρύνεται, αφετέρου η παιδεία ως δημόσιο αγαθό σπρώχνεται στο θάνατο από ασιτία. Πρόκειται, επαναλαμβάνουμε, για παραλλαγή μιας ιδέας του Μίλτον Φρίντμαν. Εκ των θεμελιωτών του νεοφιλελευθερισμού, οικονομικού συμβούλου του Ρόναλντ Ρήγκαν και του Αουγκούστο Πινοσέτ, και ινδάλματος του προέδρου της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Για να μην ξεχνιόμαστε. It’s a war, stupid!
