Ντίνος Σιώτης «Το διάσημο ποίημα», εκδόσεις Καστανιώτη, 2024
[…] ξεκολλάω τη ζωγραφική απ’ τη / φύση, το πνεύμα απ’ το σώμα, την αυγή απ’ την ανατολή // του ήλιου, κουμπώνω ξεκουμπώνω δειλινά απρόσμενα, / ξεθάβω πυξίδα χωρίς μέλλον, μέλλον χωρίς αύριο, αύριο / δίχως αισθητή παρουσία, μια κόλαση με τολμηρό μαγιό, // γίνομαι σκαφτιάς της ερήμου, ξεπροβοδίζω καναλάρχες, / μεγαλοπαράγοντες της άρχουσας τάξης, της ιθύνουσας / κοινωνικής ανισότητας, τους πάω για εθελούσια έξοδο, // δεν συνεργάζονται, δεν υπακούν, θέλουν παγκόσμια / αναταραχή κι αδημονούντα εμφύλιο πόλεμο, κάνουν / πως δεν ακούνε το βουητό της επερχόμενης οργής […]
Οι χίλιοι εκατόν τριάντα ένας στίχοι του βιβλίου λειτουργούν ως τροχιοδεικτικά πυρά, τα οποία βάλλονται παντού, άτακτα, μέσα στη νύχτα. Διαγράφεται, έτσι, ένα σύνολο από πορείες προς όλες τις κατευθύνσεις. Τα πάντα, εδώ, ανάγονται σε στόχο. Συγχρόνως, όμως, οι στίχοι μοιράζονται και συσπειρώνονται γύρω από δύο σύμβολα: το πραγματικό και το διάσημο ποίημα, τα οποία αντιπροσωπεύουν τους δύο φαινομενικά οριστικούς στόχους και τις αντίστοιχες πορείες.
Θα χρησιμοποιήσω και μια άλλη μεταφορά, τώρα από τη φυσική των σωματιδίων. Τα τελευταία, τα οποία αποτελούν το αντικείμενο της κβαντομηχανικής, υφίστανται ως σωματίδια και ως κύματα, ταυτόχρονα. Η κυματική φύση τους ή, επιστημονικότερα, η κυματοσυνάρτησή τους, καταρρέει, όταν τα παρατηρούμε. Πιο συγκεκριμένα, όταν τα υποβάλλουμε σε μέτρηση. Διαφορετικά, συνεχίζουν, παράλληλα, να συνιστούν και ένα κύμα πιθανοτήτων. Μια ανάλογη εικόνα παρουσιάζεται στο Διάσημο ποίημα: Από τη μια, έχουμε έναν μεγάλο αριθμό από στίχους, οι οποίοι αναφέρονται στους πάντες και τα πάντα. Διαμορφώνεται, δηλαδή, μια οιονεί ολιστική σύλληψη του κόσμου, που όμως αυτοακυρώνεται, καθώς εμφανίζει διαρκώς αντινομίες, εναντιόδρομες ροπές, ασύμβατες συζεύξεις. Ας ονομάσουμε, λοιπόν, αυτή την κατάσταση «κυματική». Από την άλλη, έχουμε τα δύο σύμβολα, το πραγματικό και το διάσημο ποίημα, γύρω από τα οποία συσπειρώνεται το σύνολο των στίχων, με συνέπεια να δημιουργούνται μια προοπτική και μια αίσθηση πως πατάμε σε σταθερό έδαφος. Τη δεύτερη κατάσταση να την πούμε «συγκεκριμένη». Επομένως, ενώ, κατά την πρώτη κατάσταση, το νόημα αντιστέκεται, θολώνει ή και διαλύεται, κατά την άλλη, το νόημα μπαίνει σε ένα ορισμένο πλαίσιο. Οργανώνεται δε ως εξής: Το πραγματικό ποίημα αντιπροσωπεύει την εικόνα του σημερινού κόσμου, αποτυπωμένη μέσω της ποιητικής συνείδησης, ώστε ξετυλίγεται μια σειρά από προσωπικά στιγμιότυπα, αναμνήσεις, εικόνες των ειδήσεων, κοινές εμπειρίες, επιθυμίες και όνειρα. Το διάσημο ποίημα αντιπροσωπεύει μια παγκόσμια ουτοπία, σχεδιασμένη και εγκαθιδρυμένη από ακτιβιστές ποιητές. Εάν, συνεπώς, το πραγματικό ποίημα ταυτίζεται με το είδωλο του σύγχρονου κόσμου στον καθρέφτη της γλώσσας, το διάσημο αντιστοιχεί σε ένα ανάλογο είδωλο ενός φανταστικού καλύτερου κόσμου.
Το βιβλίο, λοιπόν, αυτό αναπτύσσεται σε δύο επίπεδα. Και μπορεί κάποιος να το διαβάσει, περιοριζόμενος μόνο στο πρώτο ή μόνο στο δεύτερο. Επικεντρωνόμενος, άρα, στον διάλογο των εναντιοδρομιών και στο οξύμωρο των ασύμβατων συσχετίσεων ή ακολουθώντας, αποκλειστικά, την καθοδήγηση του πραγματικού και του διάσημου ποιήματος, τα οποία, ορισμένες στιγμές, κοντεύουν να ταυτιστούν, αλλά, στο τέλος, μένουν χωρισμένα. Η επιτυχία, ωστόσο, έγκειται στο γεγονός ότι προσκαλούμαστε, συγχρόνως, και στα δύο επίπεδα. Ότι, για μια ουσιαστική πρόσληψη, χρειάζονται και η απροσδιοριστία της κυματικής κατάστασης και η σταθερότητα της άλλης, της συγκεκριμένης. Γιατί, σε αντίθεση με τον νόμο της κβαντομηχανικής, τον οποίο παρέθεσα πιο πάνω, εδώ η προσεκτική παρατήρηση –βλέπε ανάγνωση– δεν καταστρέφει την κυματική υφή των στίχων.
Πρέπει, βέβαια, να μεταφράσω την παραπάνω μεταφορά σε όρους ποιητικής. Όταν μιλώ για ένα επίπεδο κυματικής υφής, εννοώ ότι οι στίχοι, που ανά τρεις απαρτίζουν ενότητες, οι οποίες απλώνονται σε όλη την έκταση του βιβλίου, αυτοί οι στίχοι χτίζονται επάνω σε μια υπερρεαλιστική και υπερ-μεταφορική βάση. Επιπλέον, μια –καταγόμενη από το Σαν Φρανσίσκο– beat διαχείριση του υπερρεαλισμού και της υπερ-μεταφορικότητας εισάγει την κοινωνιολογική και πολιτική διάσταση, δρομολογώντας, συνακόλουθα, την κριτική της πραγματικότητας. Και η κριτική αποδεικνύεται διττή: Από τη μια, έχουμε μια κριτική βάθους, η οποία καταδεικνύει τη διαρκή αναβολή της υλοποίησης των συλλογικών αιτημάτων για αυτοδιάθεση και αξιοπρέπεια, για συμπαράσταση στους αδικημένους, για αντιμετώπιση των ανισοτήτων, για οικολογική ενσυναίσθηση, για δημοκρατία, για ειρήνη και για τόσα ακόμα. Από την άλλη, η κριτική στρέφεται στην επικαιρότητα. Τότε για λίγο, μειώνονται το υπερρεαλιστικό momentum και η πληθωρικά μεταφορική σύνταξη, με αποτέλεσμα η γλώσσα να καθίσταται μονοσήμαντη και το ύφος καταγγελτικό και, συγχρόνως, ιαμβικό.
Βασική τεχνική συνιστά, εδώ, η συρραφή. Γιατί το Διάσημο ποίημα δημιουργήθηκε από τη σύνδεση πολλών μεμονωμένων ποιημάτων, με σκοπό τη μεγάλη κλίμακα. Και η μεγάλη κλίμακα επιδιώκεται, επειδή μετατρέπει αυτό το βιβλίο σε μια κιβωτό των διαχρονικών κερδών τόσο της ανθρωπιστικής και ακτιβιστικής ποίησης, εν γένει, όσο και της προσωπικής ποιητικής πορείας του Ντίνου Σιώτη. Άλλωστε, πιστεύω πως η βαθύτερη απραγματοποίητη επιθυμία του είναι να μεταμορφωνόταν σε ένα ποίημα in progress, του οποίου το επικό μέγεθος θα αυξάνεται, διαρκώς.
