Χριστίνα Α. Οικονομοπούλου: «Γαλλόφωνο θέατρο. Σύγχρονες Θεατρικές Γραφές του Κόσμου σε Γαλλική Γλώσσα. Τόμος ΙΙ: Μαγκρέμπ: (Αλγερία, Μαρόκο, Τυνησία, Μαυριτανία, Λιβύη)», εκδόσεις Παπαζήσης, 2026
H Χριστίνα Α. Οικονομοπούλου, διδάκτωρ Γενικής και Συγκριτικής Γραμματολογίας του Πανεπιστημίου Sorbonne (Paris IV), διδάσκει ως μέλος ΕΕΠ στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου από το 2003 τα μαθήματα «Γαλλόφωνες θεατρικές γραφές του κόσμου», «Γαλλικός θεατρικός πολιτισμός και ορολογία», καθώς και «Ιστορία και δραματολογία Ευρωπαϊκού και Παγκόσμιου θεάτρου». Το 2022 εκδίδεται το πόνημά της το οποίο επικεντρώνεται στη σύγχρονη γαλλόφωνη θεατρική δραματουργία της Ευρώπης[1], ενώ φέτος δημοσιεύτηκε ο δεύτερος τόμος, ο οποίος εστιάζει στη σύγχρονη θεατρική παραγωγή του γεωγραφικού πεδίου του Μαγκρέμπ, με άλλα λόγια της Βορείου Αφρικής, την οποία η συγγραφέας ερευνά από το 2007. Πρόκειται για μια καινοτόμα ερευνητική και επιστημονική μελέτη, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, η οποία καλύπτει ένα εξαιρετικά ευρύ πεδίο της σύγχρονης γαλλόφωνης δραματουργίας εκτός Γαλλίας, λαμβάνοντας υπόψη τα ιστορικά, γλωσσικά και πολιτισμικά στοιχεία που τη διαμόρφωσαν.
Ο δεύτερος τόμος εισάγεται με τον πολύ ενδιαφέροντα και διαφωτιστικό πρόλογο του καθηγητή Σωτήρη Ρούσσου, του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. Στη συνέχεια, η συγγραφέας διαρθρώνει τη μελέτη της σε επτά ενότητες. Η πρώτη αποτελεί μια εκτενή εισαγωγή όπου επιχειρεί να αναδείξει καίριες πτυχές της ιστορίας των παραστατικών τεχνών στον γεωγραφικό χώρο του Μαγκρέμπ και της διασύνδεσης της μαγκρεμπίνικης δραματουργίας με τη γαλλική αποικιοκρατία. Τα τέσσερα επόμενα κεφάλαια επικεντρώνονται στην ανάδειξη του γαλλόγραφου θεάτρου και των δημιουργών του (βιογραφικά στοιχεία, δραματουργική τέχνη και παραστασιογραφικές πληροφορίες) των οποίων η καταγωγή έλκει τα γεωγραφικά πεδία της Αλγερίας, του Μαρόκου, της Τυνησίας και της Μαυριτανίας. Η έκτη ενότητα είναι αφιερωμένη στη διασύνδεση της γαλλοφωνίας και του θεάτρου με τον γεωγραφικό χώρο της Λιβύης, όπου παρά το γεγονός ότι δεν εντοπίζονται γαλλόγραφοι δημιουργοί, η συγγραφέας έκρινε απαραίτητο να εντάξει όλες τις ενέργειες και τις δράσεις οι οποίες σχετίζονται με τον συγκεκριμένο τομέα. Στο έβδομο κεφάλαιο, το οποίο καταλαμβάνει ισόποση έκταση με τις προαναφερθείσες ενότητες, η συγγραφέας εξετάζει το μαγκρεμπίνικο γαλλόφωνο θέατρο της μετανάστευσης και της μετα-μετανάστευσης επί γαλλικού εδάφους. Στο τέλος κάθε ενότητας και κεφαλαίου παρατίθενται εκτενέστατα βιβλιογραφικά και διαδικτυογραφικά στοιχεία.
Το μαγκρεμπίνικο θέατρο σε γαλλική γλώσσα και, όπως αναλύεται στον παρόντα τόμο, έχει τις απαρχές του στη μακρόχρονη γαλλική αποικιοκρατία η οποία ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα, καταρχάς στην Αλγερία. Αυτό το παράδοξο, δηλαδή η παραγωγή δραματουργικών κειμένων στη γλώσσα του κατακτητή, πολιτισμικό και κυρίως γλωσσικό φαινόμενο το οποίο επεξηγείται και τεκμηριώνεται πλήρως από τη συγγραφέα στην Εισαγωγή του βιβλίου της, βρίσκει την πιο επιτυχημένη και ευθύβολη επεξήγησή της στη σύντομη φράση του του Κατέμπ Γιασίν –του σημαντικότερου γαλλόφωνου δραματουργού της Αλγερίας και δη του Μαγκρέμπ, ο οποίος, σε σχετική ερώτηση, απάντησε ότι η γαλλική γλώσσα είναι «τα λάφυρά μας του πολέμου»[2]. Η γλώσσα του κατακτητή μετατρέπεται κατά αυτόν τον τρόπο σε εργαλείο αντίστασης, αλλά και σε μέσο διάδοσης της τραγικής ιστορίας των αποικοιοκρατούμενων στον υπόλοιπο κόσμο.
Τα έργα που συγκεντρώθηκαν και μελετήθηκαν στον παρόντα τόμο ξεπερνούν τα διακόσια πενήντα. Πρόκειται για μια θεατρολογική συμβολή μείζονος σημασίας, η οποία έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό στην παρουσίαση και μελέτη της γαλλόφωνης μαγκρεμπίνικης δραματουργίας στη χώρα μας, συστήνοντας μάλιστα στο ελληνικό κοινό δραματουργούς και κείμενα που ξεχωρίζουν για την πρωτοτυπία, την υφολογική ποικιλία, τη θεματική τους ευρύτητα και κυρίως τα ιδεολογικά τους διακυβεύματα.
Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει το μαγκρεμπίνικο γαλλόφωνο θέατρο της μετανάστευσης και της μετα-μετανάστευσης, το οποίο αναδύεται στη Γαλλία μέσα από τη δραματουργία μεταναστών πρώτης γενιάς και των απογόνων τους. Η θεματολογία του συνδέεται, από τη μία πλευρά, με την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της χώρας υποδοχής και με τη θέση του πολίτη-μετανάστη και από την άλλη πλευρά, με μία βιωματική ή αφηγηματική παράδοση που συνδέεται με τη συλλογική μνήμη του αποικιοκρατούμενου υποκειμένου και με τις εμπειρίες της αποικιοκρατίας και της μετα-αποικιοκρατίας. Προκύπτει έτσι μια δραματουργία με έντονο ιδεολογικό και κοινωνικό χαρακτήρα, εμπλουτισμένη από γλωσσική και υφολογική διαφοροποίηση, αλλά και από θεματικές που αναδεικνύουν έναν πολυπαραγοντικό πυρήνα υπαρξιακών, ταυτοτικών και πρωτίστως πολιτειακών αναζητήσεων.
Σε κάθε ενότητα, η συγγραφέας αναλύει τις δυσκολίες και τις διαφορετικές οπτικές που προκύπτουν, μεταξύ άλλων, σε γλωσσικό επίπεδο, όπως η περίπτωση της ορθής ορολογίας. Παράλληλα, εξηγεί τα κριτήρια με τα οποία επιλέγονται κάθε φορά τα έργα και οι δραματουργοί, παρουσιάζει ερωτήματα που έχουν προβληματίσει κατά καιρούς τους ακαδημαϊκούς κύκλους αλλά και τους ίδιους τους δραματουργούς, ενώ παράλληλα επιχειρεί να δώσει τις αντίστοιχες απαντήσεις κατά τρόπο τεκμηριωμένο και πολυσήμαντο. Με τον τρόπο αυτό, πλαισιώνει με τον πληρέστερο τρόπο την παρουσία μιας ιδιαίτερης θεατρικής παραγωγής, η οποία αναπτύχθηκε μέσα σε συγκεκριμένες ιστορικές, κοινωνικές, πολιτικές, πολιτισμικές και γλωσσικές συνθήκες που επί της ουσίας ανέδειξαν τη συνεχή ανάγκη να προβληματίσει, να εναντιωθεί στις συνθήκες ή στον απόηχο της γαλλικής αποικιοκρατίας και, τελικά, να εισακουστεί.
Ο τόμος αυτός, αποτελεί έναν συγγραφικό άθλο. Η συγκέντρωση και η επεξεργασία ενός τόσου μεγάλου όγκου πληροφοριών, η σύνθεσή τους, καθώς και η ανάδειξη της σχέσης τους με το θέατρο κάθε συγκεκριμένου γεωγραφικού πεδίου του Μαγκρέμπ συνιστούν ένα εγχείρημα εξαιρετικά απαιτητικό, το οποίο η συγγραφέας φέρνει εις πέρας με αξιοσημείωτη δεξιοτεχνία. Το βιβλίο αποτελεί πολύτιμο οδηγό και ερευνητικό εργαλείο για θεατρολόγους, ιστορικούς, μελετητές, αναγνώστες και θεατρόφιλους.
Σημειώσεις:
1. Περιλαμβάνονται συγγραφείς από ευρωπαϊκές χώρες και πεδία, όπως το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, την Κοιλάδα της Αόστα, την Ιρλανδία, την Ισπανία, την Ιταλία, την Πολωνία, τη Ρουμανία, τη Σερβία-Κροατία, την Ελλάδα, καθώς και το ευρωπαϊκό τμήμα της Τουρκίας και της Ρωσίας.
2. Kateb Yacine : « Toujours la ruée vers l’or : Entretien avec Medienne Benamar », Le Poète comme un boxeur, entretiens 1958-1989, Paris : éd. du Seuil, 1994, pp. 121-133, εδώ p. 132.
