Οι κινητοποιήσεις των μαθητών λυκείου μπορεί να ξεκίνησαν από περιοχές με έντονα κοινωνικά προβλήματα αλλά επεκτάθηκαν σε όλη τη Γαλλία.
Η Γαλλία, λίγους μήνες πριν από τις επόμενες προεδρικές εκλογές, βρίσκεται σε δύσκολη οικονομική κατάσταση με το υψηλότερο χρέος από το τέλος του δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Πρόεδρος Μακρόν μετά από δύο θητείες δεν δικαιούται, σύμφωνα με το Σύνταγμα, να είναι και πάλι υποψήφιος. Αξίζει να σημειωθεί ότι και τις δύο φορές εκλέχτηκε ενάντια σε ακροδεξιά υποψηφιότητα και όχι για το πρόγραμμά του. Η συμμετοχή του στην πολιτική ζωή οφείλεται σε ανάληψη συγκεκριμένων καθηκόντων την περίοδο της προεδρίας του σοσιαλιστή Φρανσουά Ολάντ. Δεν είχε ποτέ εκλεγεί ούτε καν ως δημοτικός σύμβουλος και θεωρείται ένας νεοφιλελεύθερος τεχνοκράτης χωρίς πραγματικά λαϊκή αποδοχή. Το τελευταίο διάστημα οι σφυγμομετρήσεις της κοινής γνώμης δείχνουν ότι η μεγάλη πλειοψηφία του γαλλικού λαού εκφράζει δυσαρέσκεια για την πολιτική που ακολουθείται από τον πρόεδρο και την κυβέρνηση, που, σημειωτέον, δεν έχει κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Είναι πλέον εμφανές ότι η πολιτική του νεοφιλελεύθερου προγράμματος του Μακρόν ωφέλησε το μεγάλο κεφάλαιο και έπληξε βασικούς πυλώνες της γαλλικής δημοκρατίας όχι μόνο οικονομικούς αλλά και τον πολιτισμό και την παιδεία. Το τελευταίο καλοκαίρι μάλιστα, με τους διαδοχικούς καύσωνες, έφερε στο προσκήνιο την ταξική διάσταση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Η εφαρμογή της αντιλαϊκής πολιτικής του Μακρόν είναι δυνατή και λόγω των κοινοβουλευτικών ελιγμών –με ουσιαστική συνενοχή της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς– αλλά και με την εφαρμογή βίαιης καταστολής των κινημάτων. Καταστολή που συμπληρώνει το βασικό αποτέλεσμα της νεοφιλελεύθερης πολιτικής που είναι ο περιορισμός του δημόσιου τομέα και των υπηρεσιών.
Η κατανόηση των όσων συμβαίνουν στη Γαλλία προϋποθέτει να γνωρίζουμε ότι οι δύο βασικές αρχές της Γαλλικής Δημοκρατίας είναι το δίκαιο του εδάφους –Γάλλοι είναι όσοι γεννιούνται στη Γαλλία–, και του διαχωρισμού κράτους και εκκλησιών – ο κοσμικός, δηλαδή, χαρακτήρας του κράτους.
Υποβάθμιση της δημόσιας εκπαίδευσης
Η νέα σχολική χρονιά ξεκίνησε με πολλά προβλήματα, προβλήματα υλικοτεχνικής υποδομής και ελλείψεις προσωπικού. Οι κινητοποιήσεις των μαθητών λυκείου ήταν αναμενόμενες και δεν αποτελούν κεραυνό εν αιθρία. Η δημόσια εκπαίδευση θεωρούνταν στη Γαλλία βασικός παράγοντας κοινωνικής συνοχής και έδινε σε μαθητές από χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα δυνατότητα πρόσβασης στην ανώτερη εκπαίδευση. Η συζήτηση, που είχε γίνει και στην Ελλάδα, για το αν η «αριστεία» είναι ο στόχος του εκπαιδευτικού συστήματος, στη Γαλλία αναφέρεται και στην ύπαρξη των επονομαζόμενων Μεγάλων Σχολών στις οποίες σπουδάζει η αυριανή ελίτ και στον υποβιβασμό των Πανεπιστημίων. Η βασική αρχή της πρόσβασης σε ανώτερες σπουδές όσων έχουν απολυτήριο λυκείου φαίνεται να μην ισχύει στην πράξη, μετά την εφαρμογή από το 2018 της διαδικτυακής πλατφόρμας Parcoursup που δημιουργεί πολλά προβλήματα στην επιλογή πανεπιστημιακών σχολών. Υπάρχουν επίσης πολλά άλλα στοιχεία που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας, όπως η διαχείριση από τις περιφέρειες των κτιρίων της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και από τους δήμους των κτιρίων της πρωτοβάθμιας.
Οι κινητοποιήσεις των μαθητών λυκείου μπορεί να ξεκίνησαν από περιοχές με έντονα κοινωνικά προβλήματα αλλά επεκτάθηκαν σε όλη τη Γαλλία και μάλιστα σε λύκεια που είναι σε συνοικίες που θεωρούνται προνομιούχες και με μαθητές εύπορων οικογενειών. Η αγωνία για το μέλλον και η αίσθηση της έλλειψης διαλόγου με τη νεολαία είναι διάχυτες και δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένες περιοχές.
Βίαιη καταστολή και δαιμονοποίηση
Στη Γαλλία υπάρχει μεγάλη παράδοση ειρηνικών και μαζικών εκδηλώσεων διαμαρτυρίας, συγκεντρώσεων και διαδηλώσεων. Στη συγκεκριμένη περίπτωση των μαθητικών κινητοποιήσεων είναι φανερή, τουλάχιστον τις πρώτες μέρες, η στόχευση της ηγεσίας του υπουργείου Εσωτερικών. Η βίαιη καταστολή με τη χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης και δακρυγόνων –ακόμη και όταν οι διαμαρτυρίες ήταν ειρηνικές– και η έλλειψη οποιοδήποτε διαλόγου στόχευαν στη μεταστροφή της κοινής γνώμης κατά των μαθητών και στην πρόκληση επεισοδίων. Τον ίδιο σκοπό εξυπηρετούσε και ο απίστευτα μεγάλος αριθμός μαθητών που συλλαμβάνονταν και λίγες ώρες μετά αφήνονταν ελεύθεροι, αφού δεν στοιχειοθετούνταν κατηγορίες εναντίον τους. Στο κλίμα αυτό συμβάλλουν και τα λεγόμενα συστημικά μέσα ενημέρωσης που δαιμονοποιούν συγκεκριμένους πολιτικούς φορείς. Οι καταστροφές που σημειώθηκαν δεν δίνουν το γενικό τόνο του κινήματος.
Οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς είναι στις περισσότερες περιπτώσεις στο πλευρό των μαθητών. Αξίζει να σημειωθεί ότι πολλές φορές εκπαιδευτικοί, γονείς αλλά και εκλεγμένοι της τοπικής αυτοδιοίκησης σχημάτισαν αλυσίδες ανάμεσα στις δυνάμεις καταστολής και τους μαθητές. Το βίντεο με τον δήμαρχο του Σεν Ντενί, δεύτερης πόλης σε πληθυσμό μετά το Παρίσι στην περιοχή, είναι γνωστό. Ας αναφέρουμε ότι στην υπεράσπιση των μαθητών από τη βίαιη καταστολή, που είχε ως αποτέλεσμα σοβαρούς τραυματισμούς, συμμετείχαν βουλευτές, γερουσιαστές, δήμαρχοι, δημοτικοί και περιφερειακοί σύμβουλοι που δεν είναι μόνο μέλη της Ανυπότακτης Γαλλίας, αλλά και κομμουνιστές, οικολόγοι και μέλη άλλων αριστερών σχημάτων.
Η καταγγελία της πρωτοφανούς βίαιης συμπεριφοράς των σωμάτων ασφαλείας στο Κοινοβούλιο ανάγκασε την κυβέρνηση να δώσει εντολές μη χρήσης μεθόδων που κατήγγειλαν ακόμα και οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και επιφανείς νομικοί. Η τεράστια και ειρηνική συγκέντρωση στη Βαστίλη δείχνει ότι τα περίφημα «έκτροπα» ήταν πολλές φορές αποτέλεσμα της βίαιης καταστολής. Οι εκκλήσεις συντηρητικών πολιτικών για απαγόρευση της Ανυπότακτης Γαλλίας δείχνουν την προσπάθεια αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης. Στοχεύουν επίσης στην αποφυγή οποιουδήποτε διαλόγου για τα αιτήματα των μαθητών και τις αιτίες που οδήγησαν στη δημιουργία αυτού του κινήματος.
Αναφέραμε προηγουμένως τα φαινόμενα καύσωνα το περασμένο καλοκαίρι. Όταν μιλάμε για βία ας μιλήσουμε και για τη βία της διενέργειας εξετάσεων σε σχολικές αίθουσες με υψηλές θερμοκρασίες, για την έλλειψη διδακτικού προσωπικού, σχολικών ψυχολόγων και νοσηλευτών, για την έλλειψη σε ορισμένες περιπτώσεις υλικοτεχνικής υποδομής και εξοπλισμού των σχολικών εγκαταστάσεων.
Εξέγερση ή πισωγύρισμα;
Ένα μαθητικό κίνημα τέτοιας έκτασης δεν είναι αποτέλεσμα κομματικών αποφάσεων και δεν υποκινείται από συγκεκριμένο πολιτικό φορέα. Όσα λέγονται –όχι μόνο στην Ελλάδα– για υποκινούμενους από θρησκευτικά ή εθνοτικά κίνητρα μαθητές διατυπώνονται από όσους δεν θέλουν να αποδεχτούν τα βασικά χαρακτηριστικά της γαλλικής Δημοκρατίας, το δίκιο του εδάφους και τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους.
Η υποστήριξη που εκφράζεται προς τους μαθητές δείχνει ότι η γαλλική κοινωνία καταλαβαίνει ότι το πρόβλημα είναι οι πολιτικές επιλογές των κυβερνώντων. Ξέρουμε, όμως, πολύ καλά ότι δεν υπάρχει εύκολη σύνδεση των κοινωνικών αγώνων με πολιτική έκφραση που θα οδηγήσει σε πολιτική αλλαγή. Ξέρουμε, επίσης, ότι η Γαλλία έχει ζήσει κοινωνικές εξεγέρσεις αλλά και σοβαρές συντηρητικές οπισθοδρομήσεις. Ας παρακολουθούμε προσεκτικά τις εξελίξεις, ας προσπαθούμε να διδαχτούμε από όσα συμβαίνουν στη Γαλλία, χωρίς μηχανιστικές μεταφορές και εύκολους ενθουσιασμούς.
