Βασιλεία Οικονόμου «Όταν πάψει η βροχή, θα είμαστε ξένες», εκδόσεις Ενύπνιο, 2025
Στην πρόσφατη ποιητική της συλλογή «Όταν πάψει η βροχή, θα είμαστε ξένες»,η Βασιλεία Οικονόμου μας παραδίδει έναν πυκνό, υψηλής έντασης λόγο δοκιμάζοντας να συνδυάσει την λυρική εξομολόγηση με μια αποφασιστική, διπλή πολιτική χειρονομία: την επιβεβαίωση του λεσβιακού ερωτικού βλέμματος και την επανακατάληψη του σώματος ως τόπου αντίστασης.
Στα ποιήματα της Οικονόμου, παρόλο που διαβάζουμε τους στίχους: «κολυμπήσαμε μαζί/ και γίναμε κι εμείς για λίγο/ η ιστορία του κόσμου», δεν κατασκευάζεται ένας άλλος, ποιητικός κόσμος. Εγκαθίσταται, όμως, στον κόσμο όπως τον ξέρουμε μια αισθητική της διακινδύνευσης. Στα ποιήματά της Οικονόμου, η γυναικεία εμπειρία δεν εξωραΐζεται. Είναι τραυματική, αποσπασματική και βαθιά αντιφατική. Η ερωτική επιθυμία παρουσιάζεται χωρίς φίλτρα, χωρίς υπαινιγμούς, αλλά με έναν άμεσο λυρισμό που δεν αισθάνεται ντροπή για τις υποθέσεις της σάρκας, ούτε απολογείται για το διαφορετικό.
Το σπονδυλωτό ποίημα για την Μαντλέν αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα γραφής. Οι στίχοι «σε θέλω ιδρωμένη και βρώμικη/ σε μια πόλη γεμάτη κολυμπήθρες και πλυντήρια» προβάλλει την επιθυμία ως μολυσματικό παράγοντα ενάντια σε μια κοινωνία της εξαγνισμένης γυναικείας καθαρότητας. Οι στίχοι μιλούν για ένα σώμα που θέλει να λερώσει και να λερωθεί ως πράξη αλήθειας, υπαρξιακής και πολιτικής. Ο καταληκτικός στίχος «μαζί μου να λερώνεις το μέτωπο του πατέρα» λειτουργεί σχεδόν ιερόσυλα· η ερωτική πράξη φτάνει να αγγίξει το ιερό, όχι για να το εξυψώσει αλλά για να το αποκαθηλώσει.
Αντίστοιχο είναι και το ποίημα που ακολουθεί.
Αγαπητό Ημερολόγιο
Θυμάμαι πως κάποτε
έκανα έρωτα σε μια γυναίκα
στο ίδιο στρώμα που εγκατέλειψε το σώμα του ο πατέρας μου
κοιμηθήκαμε έτσι όλοι μαζί
και μοιραστήκαμε πρώτη φορά
το ίδιο όνειρο.
Εδώ, η πράξη του έρωτα συμπλέκεται με τη μνήμη του θανάτου. Το σώμα της κόρης, το σώμα της ερωτικής συντρόφου της κόρης και το νεκρό σώμα του πατέρα καταλαμβάνουν τον ίδιο υλικό χώρο: το στρώμα, που γίνεται κυριολεκτικά σκηνή επιθυμίας και απώλειας. Ο στίχος «κοιμηθήκαμε έτσι όλοι μαζί» δεν προτείνει συμφιλίωση, αλλά μία σπαρακτική –και φαινομενικά μόνο σαρκαστική– υπαρξιακή συνύπαρξη σε έναν παράξενο, ονειρικό συγχρονισμό ετερόκλητων σωμάτων και βιωμάτων.
Με τον στίχο «μοιραστήκαμε πρώτη φορά το ίδιο όνειρο», να υπονοεί ίσως μερικώς μόνο το τέλος της εξουσίας του πατέρα. Ένα τέλος που δεν ήρθε με αντιπαράθεση των δυο τους αλλά με αντικατάστασή του πατέρα από ένα άλλο πρόσωπο, στοιχείο που αφήνει ανοιχτή προς συζήτηση τόσο την εξουσιαστική δυναμική μεταξύ των δύο γυναικών, όσο και την τριγωνική σχέση με καταβολές στο οικογενειακό σχήμα μητέρα – πατέρας – παιδί.
Η ερωτική εμπειρία στο ποίημα αυτό δεν έρχεται απλώς μετά το φυσικό, βιολογικό τέλος του πατέρα ως ένα είδος απελευθέρωσης και υπερβατικής εμπειρίας. Υπερβαίνει την απώλεια μόνο και μόνο για να την αποκαταστήσει, μεταστοιχειώνοντας την πατρική απαγόρευση σε ανάμνηση, σε μέρος ενός νέου, queer εφιάλτη ή οράματος, όπου η ενοχή συνεχίζει το δικό της σιγανό τραγούδι.
Η πατρική φιγούρα, που διατρέχει υπόγεια τη συλλογή, δεν είναι ένα απλό βιογραφικό ίχνος. Είναι η ενσάρκωση της εξουσίας, της κανονικότητας, του ορίου. Τα ποιήματα, όμως, δεν σιωπούν μπροστά στον πατέρα. Αντιθέτως, αποδομούν τη μορφή του, είτε μέσα από μια οδυνηρή αντιπαράθεση είτε μέσα από ειρωνεία και απόσταση. Η κόρη δεν είναι πια υπάκουη· είναι εκείνη που γνωρίζει πλέον συνειδητά, εκείνη που επιλέγει να μη συγχωρήσει και να μη ξεχάσει.
Η ενοχή, επαναλαμβανόμενο μοτίβο της συλλογής, δεν αποβάλλεται. Για την ακρίβεια ενσωματώνεται στον ποιητικό ιστό ως απόδειξη του τραύματος. Είναι η ενοχή της απόκλισης, της επιθυμίας, της μη κανονικής κόρης· μια ενοχή που αντί να καταστείλει, πυροδοτεί τη δημιουργία.
Σε συγχορδία με τις σύγχρονες τάσεις, η γραφή της Οικονόμου μοιάζει να αντιλαμβάνεται την ταυτότητα όχι ως σταθερά αλλά ως δυναμική επιτελεστικότητα. Καθώς, η επιθυμία μπορεί να μας στρέψει προς άγνωστους ορίζοντες – και αυτό ακριβώς επιτελείται εδώ: η ανακατεύθυνση της γλώσσας προς μια αλήθεια δύσκολη αλλά αναγκαία.
Η Βασιλεία Οικονόμου (γεν. 1983) έχοντας εκδώσει άλλες δύο ποιητικές συλλογές: «Το υπόλοιπο της αφαίρεσης» (εκδόσεις Γκοβόστη, 2015) και «Εφήμερα ζώα» (εκδόσεις Θράκα, 2018), εξασκεί, επιχειρώντας αυτό το τρίτο βήμα, την ιδιοσυγκρασιακή, βιωματικά κινούμενη ποιητική της φωνή γύρω από θέματα που έχει αγγίξει και στα προηγούμενά της βιβλία, όπως η εμπειρία της απώλειας, του σώματος, της αποξένωσης και της οικογενειακής δυσλειτουργίας.
Με τη νέα της συλλογή, ωστόσο, προχωρά σε μια βαθύτερη τομή, εστιάζοντας πλέον στη γυναικεία επιθυμία και την queer εμπειρία, μέσα από μια γλώσσα που ισορροπεί μεταξύ λυρισμού και ριζοσπαστικής εξομολόγησης. Η συλλογή «Όταν πάψει η βροχή θα είμαστε ξένες» είναι μια πρόταση που δεν επιθυμεί να συμφιλιώσει αλλά να θέσει υπό αμφισβήτηση. Και κυρίως, επιθυμεί να δώσει φωνή σ’ εκείνα τα σώματα που για καιρό έμαθαν να σωπαίνουν και είναι καιρός να μιλήσουν για να σωθούν.
Η σύρτις αποσύρεται με ένα ποίημα:
Γράφω ποιήματα για να σωθώ
Η μητέρα μου είναι ένα νησί που επιπλέει
στη μέση της πιο νόστιμης σούπας.
Κολυμπάω προς το τέλος του κόσμου μα
κάθε πρωί βρίσκομαι πάλι στην ακτή.
Το νησί, στοργικά, μου λέει:
“Αγάπη μου, η σούπα είναι όλη δική σου. Φάε
την γρήγορα, προτού κρυώσει, αλλιώς
θα πρέπει να προλάβεις να πνιγείς”.
*
Ο πατέρας μου είναι βουνό ιστορικό με
σπηλιές και γκρεμούς στα πλευρά. Άμα
χαθείς επαρκώς, μπορεί να βρεθείς στην καρδιά του.
Έχει φιλόξενες πλάτες για να κοιμηθείς και μια
σκιά αμείλικτη να σε σκεπάζει.
*
Ο αδερφός μου είναι ένα δέντρο ριζωμένο
στους πρόποδες του βουνού που το λένε
Πατέρα. Τα φύλλα του, που παίρνει ο άνεμος, έχουν
ταξιδέψει πολύ, όμως, κανένα δεν γύρισε πίσω.
Αυτός ψηλώνει εκεί, κι ονειρεύεται,
αμετακίνητος.
*
Εσύ είσαι το πρώτο μου βιβλίο της γλώσσας.
Δεν υπάρχει τίποτα γραμμένο στις σελίδες
σου πέρα από ένα λευκό βουητό. Μια μυρωδιά
από σύννεφο και χώμα.
Πρέπει να εφεύρω τις λέξεις, να σε διαβάσω
ως το τέλος,
να σε κάνω ποίημα,
για να σωθώ.
