Φωτογραφία: Ashley Williams
Ολοένα νέοι αποκλεισμοί σημειώνονται σε βάρος των τρανς και μη-δυαδικών ατόμων στη Μ. Βρετανία μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου –εν μέσω μιας κλιμακούμενης διεθνούς τρανσοφοβίας– με τελευταίο παράδειγμα στον τομέα του αθλητισμού.
Υπενθυμίζεται πως η απόφαση του βρετανικού δικαστηρίου προβλέπει πως οι όροι «άνδρας», «γυναίκα» και «φύλο» στη νομοθεσία περί ισότητας (Equality Act 2010), από εδώ και πέρα θα προσδιορίζονται μόνο βάσει βιολογίας. Τα τρανς και μη-δυαδικά άτομα, δηλαδή, θα αντιμετωπίζονται βάσει του φύλου που τους ανατέθηκε στη γέννηση (για παράδειγμα όσον αφορά στην πρόσβαση σε κέντρα στήριξης θυμάτων κακοποίησης και αστέγων, αθλητικές ομάδες, αποδυτήρια, τουαλέτες κ.ά.), ακόμα και αν έχουν πιστοποιητικό αναγνώρισης φύλου, με τη δικαστική απόφαση να το καθιστά ουσιαστικά κενό γράμμα.
Η προσφυγή έγινε από την ομάδα «Για τις γυναίκες της Σκωτίας» με αφορμή τη δυνατότητα συμπερίληψης των τρανς γυναικών στις εκλογικές ποσοστώσεις για γυναίκες υποψήφιες. Οι ποσοστώσεις αυτές, βέβαια, υφίστανται ως μέσο καταπολέμησης της αρνητικής κοινωνικής αντίληψης για τις γυναίκες στην πολιτική και όχι λόγω κάποιας βιολογικής ιδιαιτερότητας. Ανάλογη (και πιο έντονη αν είναι γνωστή η ταυτότητά τους) κοινωνική προκατάληψη αντιμετωπίζουν και οι τρανς γυναίκες, αφήνοντας έτσι αναπάντητο το ερώτημα πώς γίνεται να αποκλειστούν λόγω «βιολογίας».
Η απόφαση έχει προκαλέσει σωρεία συζητήσεων διεθνώς, όπως και στη χώρα μας, με τον σεβασμό των δικαιωμάτων συχνά να σχετικοποιείται βάσει μιας αρνητικής κοινωνικής θεώρησης ή/και μυθευμάτων για κάποια βιολογικά χαρακτηριστικά. Μια επικίνδυνη ατροπός που ιστορικά έχει ακολουθηθεί σε βάρος πολλών κοινωνικών ομάδων, αναμεσά τους και οι cis γυναίκες –και που πιθανά να ξανασυμβεί, με αυτήν την προσέγγιση να γυρνάει στο τέλος μπούμερανγκ.
Τρανσοφοβία και υποκρισία
Ακόμα, όμως, και σε τομείς που τα σωματικά χαρακτηριστικά διαδραματίζουν άμεσο ρόλο, όπως στον αθλητισμό, οι αποκλεισμοί των τρανς γυναικών δεν αποτελούν «υπέρ των cis γυναικών» αποφάσεις, αλλά ενδεικτικές της κοινωνικής τρανσοφοβίας, της καταπάτησης των δικαιωμάτων τους και της μη αναγνώρισής τους ως πράγματι γυναίκες (με τους τρανς άνδρες δεν υπάρχει ενασχόληση, μάλλον γιατί πιστεύεται πως θα έχαναν από τους cis, οπότε δεν πειράζει τους πολέμιούς τους).
Πιο συγκεκριμένα, πριν λίγες ημέρες η England Netball, η Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία και το Συμβούλιο Κρίκετ Αγγλίας ανακοίνωσαν τη συμμόρφωσή τους με τη δικαστική απόφαση και την απαγόρευση συμμετοχής των τρανς γυναικών στις γυναικείες ομάδες.
Οι υπέρμαχοι του αποκλεισμού φέρνουν ως επιχείρημα την «προστασία της σωματικής ακεραιότητας των cis γυναικών» και του «αθέμιτου ανταγωνισμού» σε βάρους τους από τη «σωματική υπεροχή» που πιστεύουν πως διαθέτουν οι τρανς γυναίκες –συζήτηση που διεξάγεται εδώ και χρόνια, παρότι δεν τεκμηριώνεται από πραγματικά γεγονότα πως οι τρανς γυναίκες «έχουν σαρώσει» τον γυναικείο αθλητισμό, όπως προβάλλουν.
Την ίδια ώρα, βέβαια, τόσο στο κρίκετ όσο και στο netball, όπως και στο ποδόσφαιρο νέων μέχρι τα 18, αλλά και σε πολλά άλλα αθλήματα, υπάρχουν μεικτές ομάδες όπου γυναίκες συναγωνίζονται και ανταγωνίζονται με άνδρες (σε αυτές θα συνεχίσουν να είναι δεκτές οι τρανς γυναίκες), υπογραμμίζοντας την υποκρισία του επιχειρήματος.
Το πιο σημαντικό, όμως, είναι πως οι θέσεις περί σωματικής υπεροχής των τρανς γυναικών έναντι των cis δεν βασίζονται σε μελέτες που να υποδεικνύουν κάτι τέτοιο. Για παράδειγμα, μία από τις λίγες σχετικές μελέτες που υπάρχουν και διεξήχθη για τη Διεθνή Ολυμπιακή Ομοσπονδία, κατά τη σύγκριση ενός δείγματος τρανς και cis αθλητών και αθλητριών βρήκε πως όλες και όλοι είχαν παρόμοια ολική οστική πυκνότητα, οι τρανς γυναίκες (που είχαν προβεί σε ορμονοθεραπεία για ένα χρόνο και άνω) υπερέχουν έναντι των cis σε ό,τι αφορά τη δύναμη της λαβής (σημαντικά μικρότερη, βέβαια, των cis ανδρών), αλλά σημείωσαν χαμηλότερες επιδόσεις από τις cis γυναίκες στις αναπνευστικές και καρδιοαγγειακές ικανότητες, όπως και στο ύψος άλματος [1].
Ούτως ή άλλως όλα τα σώματα στον αθλητισμό διαφέρουν μεταξύ τους και κάποια φέρουν «πλεονεκτήματα» έναντι άλλων, αλλά δεν θα αποκλειόταν ποτέ, πχ, ένας άνδρας γιατί είναι σαφώς πιο ψηλός από άλλους. Αυτή η προσέγγιση δε, υποτιμά εν γένει τον αθλητισμό σε απλά σωματικά χαρακτηριστικά και δεν λαμβάνει υπόψιν την προπονητική δουλειά, την εμπειρία, τεχνική, τακτική, στρατηγική κτλ των αθλητών και αθλητριών.
Ταυτόχρονα, το ζήτημα της σωματικής ακεραιότητας των αθλητών και αθλητριών δεν θίγεται ποτέ για την προστασία των τρανς ατόμων ή σε ό,τι αφορά τις ομάδες ανδρών. Για την ακρίβεια, η Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία Αγγλίας, μέχρι τώρα, προβλέπει τη δυνατότητα συμμετοχής των τρανς ανδρών και γυναικών, όπως και των μη-δυαδικών ατόμων (ανεξαρτήτως ανατιθέμενου φύλου στη γέννα) στις ανδρικές ομάδες, απλά με την υπογραφή μιας φόρμας συμμετοχής, όπου το υπογράφον πρόσωπο «αναγνωρίζει και συμφωνεί ότι αναλαμβάνει οικειοθελώς τον κίνδυνο να υποστεί απώλεια, τραυματισμό, θάνατο ή άλλη ζημιά ως αποτέλεσμα της συμμετοχής του στον Αγώνα Ανδρών», απαλλάσσοντας την ομοσπονδία από κάθε ευθύνη…
Άρρητος μισογυνισμός
Το ζήτημα της «προστασίας» στον αθλητισμό (και όχι μόνο) καθόλου τυχαία τίθεται μόνο για τις γυναίκες, καθώς υποκρύπτει το σεξιστικό στερεότυπο του «ασθενούς φύλου», το οποίο, βέβαια, είχε πρωτοχρησιμοποιηθεί ακριβώς για τον αποκλεισμό των ίδιων των cis γυναικών από το πεδίο –λειτουργώντας κατά αυτόν τον τρόπο «επιβεβαιωτικά» για το στερεότυπο τόσο αναπαραστατικά, μέχρι και υλικά στο σώμα.
Στο αγγλικό ποδόσφαιρο, πχ, το 1921 η Ομοσπονδία απαγόρευσε στις γυναικείες ομάδες να παίζουν στα γήπεδα της για «το καλό της υγείας τους», την ίδια ώρα που το ποδόσφαιρο γυναικών γνώριζε μεγάλη απήχηση και η θρυλική ομάδα «Dick, Kerr’s Ladies» έπαιζε και κατάφερνε νίκες ακόμα και εναντίον ανδρικών ομάδων.
Η δε δημιουργία αποκλειστικά γυναικείων κατηγοριών, δεν συμβαίνει απαραίτητα και πάντα για την προαγωγή της ισότητας στον αθλητισμό. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ολυμπιακό άθλημα σκοποβολής. Το skeet από το 1968 μέχρι το 1992 αποτελούσε μεικτό ατομικό άθλημα. Το 1992 στη Βαρκελώνη, το χρυσό μετάλλιο στους Ολυμπιακούς κατέκτησε πρώτη φορά γυναίκα, η Zhang Shan από την Κίνα. Το αποτέλεσμα ήταν η Διεθνής Ομοσπονδία Σκοποβολής αμέσως μετά να απαγορεύσει οι γυναίκες να διαγωνίζονται εναντίον ανδρών! Διαχωρισμός που υφίσταται μέχρι σήμερα στα ατομικά αγωνίσματα σκοποβολής (υπάρχουν μεικτά ομαδικά), όταν τα παγκόσμια ρεκόρ σε κάποιους τομείς είναι είτε ίδια, είτε και μεγαλύτερα στην κατηγορία των γυναικών.
Άλλωστε, το γεγονός ότι οι άνδρες κατά μέσο όρο μπορεί να παρουσιάζουν σωματικά καλύτερες επιδόσεις σε κάποιους τομείς από τις γυναίκες, πέραν ότι παρερμηνεύεται σαν να αφορά τη σύγκριση κάθε άνδρα προς κάθε γυναίκα, τίθεται σαν αξεπέραστη διαφορά, χωρίς να λαμβάνεται υπόψιν ούτε το πραγματικό μέγεθος αυτής, ούτε οι κοινωνικοί παράγοντες διαμόρφωσής της, ούτε άλλα σημεία εξισορρόπησης ή αντιστροφής αυτής, όπως και άλλοι σημαντικοί παράγοντες επιτυχίας για ένα άθλημα.
Για παράδειγμα, συγκρίνοντας γυναίκες και άνδρες ερασιτέχνες ποδοσφαιριστές δεν παρουσιάζονται διαφορές στην ταχύτητα των προσποιήσεων και την ταχύτητα των σουτ μετά από αυτές σε σχέση με τα στατικά. Αντίθετα, τα σουτ των ανδρών αθλητών ήταν κατά βάση πιο δυνατά, αλλά και εκεί «βρέθηκαν μόνο μικρές διαφοροποιήσεις των ταχυτήτων και των μετατοπίσεων των αρθρώσεων ανάμεσα στους άνδρες, τις γυναίκες και τα παιδιά και κυρίως αφορούσαν την άρθρωση της ποδοκνημικής. Φαίνεται, λοιπόν, πως το κινητικό πρότυπο των σουτ διαμορφώνεται από μικρή ηλικία και δεν επηρεάζεται από το φύλο», σημειώνοντας πως η βελτίωση της τεχνικής μπορεί να οδηγήσει και σε καλύτερες ακόμα επιδόσεις στις γυναίκες [2].
Ή, αντίστοιχα, συγκρίνοντας στατιστικά γυναικείες και ανδρικές ομάδες, οι διαφορές που σημειώνονται δεν είναι τόσο μεγάλες. Οι άνδρες ποδοσφαιριστές, πχ, παρουσιάζουν κατά μέσο όρο μεγαλύτερη ταχύτητα, ύψος άλματος κ.ά, αλλά οι γυναίκες ποδοσφαιρίστριες καλύπτουν μεγαλύτερες αποστάσεις από τους άνδρες σε χαμηλότερες ταχύτητες, παρουσιάζουν καλύτερη αντοχή, πιο γρήγορη ανάκτηση της μπάλας, ίδια ένταση παιχνιδιού με τις ανδρικές ομάδες κ.ά. Πιο σημαντικές διαφορές σημειώνονται μεταξύ των ομάδων διεθνώς και όχι ανά φύλο, που προφανώς δεν θα το αναγάγαμε ποτέ σε ζήτημα «φυλετικής» διαφοράς, αλλά στη σημασία που διαδραματίζει η επένδυση και προπονητική στο άθλημα [3].
Οι πραγματικές διακρίσεις
Διακρίσεις, βέβαια, κατά των γυναικών στον αθλητισμό σαφώς και υφίστανται, από τα στερεότυπα αποθάρρυνσης συμμετοχής σ’ αυτόν, τη μειωμένη προβολή και χρηματοδότηση των ομάδων γυναικών, τις χαμηλότερες αμοιβές, την έλλειψη επαγγελματικών ομάδων, τις ρήτρες ενάντια στην εγκυμοσύνη (όπως συμβαίνει στην Ελλάδα), την υποχρεωτική μείωση της φυσικής τεστοστερόνης των cis γυναικών σε «τυπικές» τιμές (ενώ η περίπτωση υπερανδραγονισμού ή διαταραχής ανάπτυξης φύλου ούτε που ελέγχεται στους άνδρες αθλητές), μέχρι τη σεξουαλική τους κακοποίηση.
Με άλλα λόγια, αν από κάτι βαλλόμαστε οι cis γυναίκες είναι από την πατριαρχία και τα σεξιστικά στερεότυπα, όχι από τις τρανς αδερφές μας.
Σημειώσεις:
1. Hamilton B, Brown A, Montagner-Moraes S, et al, Strength, power and aerobic capacity of transgender athletes: a cross-sectional study, British Journal of Sports Medicine, 2024;58:586-597.
2. Κάτης Α. (2010). Βιομηχανική ανάλυση του σουτ και των αλλαγών κατεύθυνσης στο ποδόσφαιρο (διατριβή). Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Αθηνών.
3. Pappalardo L, Rossi A, Natilli M, Cintia P. Explaining the difference between men’s and women’s football. PLoS One. 2021 Aug 4;16(8):e0255407.
