Κάθε 19 Ιουλίου η ίδια συζήτηση επιστρέφει. Η δικτατορία Ντανιέλ Ορτέγκα – Ροχάριο Μουρίγιο (σημ.: συμπρόεδροι της Νικαράγουας και σύζυγοι) επιμένει να παρουσιάζεται ως κληρονόμος της Επανάστασης των Σαντινίστας. Ταυτόχρονα, ένα μέρος της αντιπολίτευσης αποδέχεται αυτή την αφήγηση και καταλήγει να την ενισχύει δηλώνοντας ότι το σημερινό καθεστώς δεν είναι τίποτα περισσότερο από τη λογική συνέπεια της επανάστασης του 1979. Και οι δύο εκδοχές είναι βαθιά λανθασμένες. Η δικτατορία που καταπιέζει σήμερα τη Νικαράγουα δεν γεννήθηκε από την επανάσταση, γεννήθηκε από την προοδευτική συγκέντρωση εξουσίας, την εγκατάλειψη των δημοκρατικών αρχών και την ηθική υποβάθμιση ενός μέρους της ηγεσίας που κατέληξε να προδώσει τα ιδανικά τα οποία ισχυριζόταν ότι εκπροσωπούσε. Η επανάσταση δεν δημιούργησε αυτή τη δικτατορία. Δημιουργήθηκε από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα της πολιτικής.
Η εξέγερση που κορυφώθηκε στις 19 Ιουλίου 1979 δεν ήταν αποκλειστικό έργο μιας πρωτοπορίας, πόσο μάλλον μιας μικρής ομάδας ηγετών. Ήταν μια εθνική εξέγερση ενάντια σε ένα καθεστώς που είχε εξαντλήσει κάθε νομιμότητα. Συμμετείχαν αγρότες, φοιτητές, εργάτες, επιχειρηματίες, θρησκευτικές προσωπικότητες διανοούμενοι και πολίτες χωρίς πολιτικές πεποιθήσεις. Χιλιάδες νέοι έδωσαν ακόμα και τη ζωή τους για να την καταστήσουν δυνατή. Όπως συμβαίνει με τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα, η Επανάσταση ήταν δυνατή μόνο όταν έγινε αναπόφευκτη. Η αναγωγή αυτού του ιστορικού γεγονότος στη μορφή του Ντανιέλ Ορτέγκα αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες παραποιήσεις στην πρόσφατη ιστορία της Νικαράγουας. Αρκεί να παρατηρήσει κανείς ποιοι πραγματικά ηγήθηκαν της επανάστασης και πού βρίσκονται σήμερα. Πολλοί από τους ιστορικούς ηγέτες της έσπασαν τις σχέσεις τους με τον Ορτέγκα πολύ πριν από τον Απρίλιο του 2018. Διώχθηκαν, φυλακίστηκαν, αφαιρέθηκε η υπηκοότητά τους ή εξαναγκάστηκαν σε εξορία. Άλλοι πέθαναν στη φυλακή υπό τις διώξεις του ίδιου καθεστώτος που τώρα επιδιώκει να οικειοποιηθεί την κληρονομιά τους.
Η Επανάσταση του 1979 γεννήθηκε από μια ευρεία εθνική συναίνεση και μια εξαιρετική λαϊκή συμμετοχή, που εκφράστηκε στο πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του αναλφαβητισμού (σημ.: μειώθηκε από το 50% στο 13%), την υγεία της κοινότητας, την αγροτική μεταρρύθμιση, την εξαιρετική άνθηση του πολιτισμού, της εκπαίδευσης, της μουσικής και της ποίησης. Έσπειρε επίσης τους σπόρους μιας πολύ πιο ενεργής πολιτείας, η οποία, μετά την εκλογική ήττα του 1990, θα έβρισκε νέες εκφράσεις σε φεμινιστικά, περιβαλλοντικά, δημοτικά κινήματα και σε κινήματα για τα πολιτικά δικαιώματα. Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι η Επανάσταση παρουσιάζεται ως μια τέλεια διαδικασία. Αυτό θα ήταν τόσο ψευδές όσο και η επίσημη αφήγηση. Κάθε επανάσταση έχει τα σκαμπανεβάσματά της και η επανάσταση της Νικαράγουας δεν αποτελεί εξαίρεση.
Η ιστορία της δεν μπορεί να αναλυθεί αγνοώντας τον πόλεμο που έκανε η κυβέρνηση Ρέιγκαν, την ένοπλη επιθετικότητα της αντεπανάστασης και τις τεράστιες εντάσεις που αντιμετώπισε η νέα κυβέρνηση. Αλλά ούτε μπορούν να κρυφτούν τα δικά της λάθη: οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η καταστολή κατά των ιθαγενών και των αγροτικών κοινοτήτων, οι περιορισμοί στις δημόσιες ελευθερίες και, πάνω από όλα, η αυξανόμενη συγκέντρωση εξουσίας σε μια μικρή ομάδα ανθρώπων. Ίσως εκεί άρχισε να διαμορφώνεται ένα από τα πιο σημαντικά μαθήματα που έχει διδάξει η Ιστορία. Όμως, η ευθύνη δεν τελειώνει εκεί.
Η χαμένη ευκαιρία
Μετά την εκλογική ήττα του 1990, η Νικαράγουα είχε την ευκαιρία να οικοδομήσει μια σταθερή δημοκρατική δημοκρατία. Ωστόσο, οι οικονομικές πολιτικές που επιδείνωσαν τις ανισότητες, η αδυναμία επούλωσης των πληγών του πολέμου και η απουσία πραγματικής εθνικής συμφιλίωσης τροφοδότησαν την αναζωπύρωση της κυριαρχίας των ισχυρών αντρών υπό τις λαϊκίστικες προσωπικότητες του Αρνόλντο Αλεμάν (σημ.: πρόεδρος από το 1997 έως το 2002) και του Ντανιέλ Ορτέγκα. Η Ιστορία καταδεικνύει ότι οι αυταρχικοί λαϊκισμοί, είτε δεξιοί είτε αριστεροί, ευδοκιμούν όταν οι δημοκρατίες δεν καταφέρνουν να ανταποκριθούν στις ανάγκες του πληθυσμού. Σε αυτό το εύφορο έδαφος επανεμφανίστηκε ο Ορτέγκα. Και μόλις ξεκίνησε αυτή η διαδικασία, πάρα πολλοί επέλεξαν να βολευτούν.
Δεκαέξι χρόνια αργότερα επέστρεψε στην προεδρία. Αλλά το καθεστώς που έχτισε δεν αντιπροσώπευε πλέον τη συνέχεια μιας επανάστασης, αλλά μάλλον τον θρίαμβο των αληθινών αμαρτιών που κατέστησαν δυνατή τη νέα δικτατορία: το σύστημα κυριαρχίας του αυταρχικού ηγέτη, η διαφθορά, η αλαζονεία της απόλυτης εξουσίας, η απληστία για να διαιωνιστεί στην κυβέρνηση, η λατρεία της προσωπικότητας, τα ψέματα που μετατράπηκαν σε κρατική πολιτική και η ατιμωρησία ως σύστημα. Κανένα από αυτά τα προβλήματα δεν ξεκίνησε το 1979. Αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια δεκαετιών μέχρι που κορυφώθηκαν στο καθεστώς που καταπιέζει τη Νικαράγουα σήμερα. Οι Φιλελεύθεροι, οι Χριστιανοδημοκράτες, οι Συντηρητικοί και οι ομάδες της αντιπολίτευσης ήρθαν σε συμφωνία. Το μεγάλο κεφάλαιο έδωσε προτεραιότητα στη σταθερότητα των επιχειρήσεών του. Σημαντικοί τομείς της θρησκευτικής ιεραρχίας νομιμοποίησαν τον νέο ηγέτη. Οι διεθνείς οργανισμοί υποβάθμισαν τα σημάδια της θεσμικής επιδείνωσης και μέρος της διεθνούς κοινότητας παρουσίασε το μοντέλο της Νικαράγουας ως παράδειγμα διακυβέρνησης.
Εν τω μεταξύ, ο Ορτέγκα διέλυσε, μία προς μία, τις δημοκρατικές εγγυήσεις, κατέλαβε το εκλογικό σύστημα, υπέταξε τις υπόλοιπες εξουσίες του κράτους και προετοίμασε την εγκαθίδρυση ενός οικογενειακού καθεστώτος. Επομένως, είναι διανοητικά ανεπαρκές να ισχυριστεί κανείς ότι η σημερινή δικτατορία είναι απλώς συνέπεια της επανάστασης. Όχι. Είναι επίσης συνέπεια της συμφωνίας με τον Αρνόλντο Αλεμάν, της θεσμοθετημένης απάτης, της επιχειρηματικής σιωπής, της θρησκευτικής συνενοχής, της διεθνούς αδιαφορίας, των λαθών του ίδιου του δημοκρατικού σαντινισμού και της συλλογικής αδυναμίας να υπερασπιστούν τους δημοκρατικούς θεσμούς εγκαίρως. Η αναγνώριση αυτής της κοινής ευθύνης δεν μειώνει την ευθύνη του καθεστώτος Ορτέγκα. Την εξηγεί. Μας επιτρέπει να κατανοήσουμε πως μια κοινωνία μπορεί σταδιακά να χάσει τις ελευθερίες της, μέχρι που μια μέρα ανακαλύπτει ότι σχεδόν όλες έχουν εξαφανιστεί.
Προδομένη επανάσταση;
Η εξέγερση του Απριλίου του 2018 απέδειξε, ωστόσο, ότι η δημοκρατική μνήμη παρέμεινε ζωντανή. Οδοφράγματα, πορείες, κοινοτικές οργανώσεις, ακόμη και παλιά συνθήματα επανεμφανίστηκαν ως έκφραση μιας κοινωνίας πολιτών που για άλλη μια φορά είπε «φτάνει πια». Συμμετείχαν νέοι που δεν είχαν γεννηθεί το 1979 καθώς και πρώην Σαντινίστας που αντιμετώπισαν για άλλη μια φορά μια άλλη δικτατορία. Ο αγώνας έπαψε να ανήκει σε μια ιδεολογία και επέστρεψε στην έννοια του έθνους. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο μάθημα της πρόσφατης ιστορίας μας. Οι δικτατορίες δεν προκύπτουν πάντα μέσω πραξικοπήματος. Πολλές χτίζονται αργά: συγκεντρώνουν την εξουσία, καταστρέφουν τους θεσμικούς ελέγχους και τις ισορροπίες, ομαλοποιούν τη διαφθορά και τρέφονται με τη συνενοχή και τη σιωπή. Αυτή είναι μια δυσάρεστη αλήθεια, αλλά απαραίτητη αν θέλουμε να προσφέρουμε στις νέες γενιές μια ειλικρινή αφήγηση της ιστορίας μας.
Η Επανάσταση του 1979 μπορεί να μείνει στη μνήμη μας, όπως είπε ο Ερνέστο Καρδενάλ, ως μια χαμένη επανάσταση. Άλλοι τη θεωρούν προδομένη επανάσταση. Ίσως και οι δύο δηλώσεις να περιέχουν κάποια αλήθεια. Αυτό που η ιστορία δεν μπορεί να αποδεχτεί είναι η δικτατορία Ορτέγκα – Μουρίγιο να παρουσιάζεται ως το αναπόφευκτο αποτέλεσμά της. Οι επαναστάσεις δεν οδηγούν αναπόφευκτα σε δικτατορίες. Αυτό που τις οδηγεί είναι η απουσία ορίων στην εξουσία, η παραίτηση των θεσμών από την ευθύνη να εκπληρώσουν τον ρόλο τους, ο φόβος που μετατρέπεται σε μορφή διακυβέρνησης και η απόφαση πολλών να συμβιβαστούν αντί να αντισταθούν. Αυτός ήταν ο πραγματικός σπόρος του ορτεγκαϊσμού. Το μάθημα για τις νέες γενιές δεν είναι να αποκηρύξουν τα ιδανικά της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ελευθερίας που κινητοποίησαν χιλιάδες Νικαραγουανούς το 1979. Είναι να κατανοήσουν ότι κανένας σκοπός, όσο ευγενής και αν είναι, δεν δικαιολογεί τη συγκέντρωση εξουσίας σε έναν άνθρωπο ή σε μία οικογένεια. Επειδή η δημοκρατία σπάνια εξαφανίζεται από τη μια μέρα στην άλλη. Χάνεται σιγά σιγά, κάθε φορά που μια κοινωνία ανέχεται κάποιον να θέτει τον εαυτό του πάνω από τον νόμο. Και ανακάμπτει επίσης αργά, όταν ένας λαός αποφασίζει ότι ο φόβος δεν θα διέπει πλέον το πεπρωμένο του.
Πηγή: https://rebelion.org/la-dictadura-ortega-murillo-no-nacio-de-la-revolucion
Μετάφραση: Δημήτρης Γκιβίσης
Το άρθρο έγραψε η Μόνικα Μπαλτοντάνο, διοικήτρια του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου των Σαντινίστας στη διάρκεια της Νικαραγουανής Επανάστασης. Το 2023 της αφαιρέθηκε η υπηκοότητα και σήμερα ζει εξόριστη στην Κόστα Ρίκα.
