«Είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε από τι υλικά είναι φτιαγμένα τα τρόφιμα που καταλήγουν στο πιάτο μας. Είναι και αυτό ένα θεμελιώδες δικαίωμα των πολιτών που η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να αγνοήσει», δηλώνουν 52 ευρωπαϊκές οργανώσεις προστασίας του καταναλωτή.
Οι 52 οργανώσεις έχουν ενταχθεί στη διεθνή εκστρατεία[1] ενάντια στην υιοθέτηση νέου κανονισμού που δεν θα επιβάλλει την υποχρέωση διαφάνειας στην ετικέτα των συστατικών των τροφίμων, ζητώντας από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να διατηρήσει την υποχρεωτική επισήμανση για τα νέα ΓΤΟ- OGM(γενετικά τροποποιημένα προϊόντα).
Στην κατεύθυνση αυτή έγινε εκδήλωση που οργάνωσε η Greenpeace μαζί με τα δίκτυα Σιτώ και Αιγίλοπας, την προηγούμενη εβδομάδα σχετικά με τα νέα μεταλλαγμένα τρόφιμα, όπου οι καλεσμένοι ομιλητές εξήγησαν τους κινδύνους και τις επιπτώσεις που θα έχουν τα νέα μεταλλαγμένα στην υγεία μας, το περιβάλλον, την οικονομία και την κοινωνία.
Όπως είπε ο Μ. Γαρδικιώτης, γεωπόνος βιοτεχνολόγος και πρόεδρος του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, με τα νέα μεταλλαγμένα τρόφιμα «οι αγρότες και η φύση μας θα γίνουν πειραματόζωα». Ο M. Αντωνίου, ομότιμος καθηγητής Μοριακής Γενετικής και Τοξικολογίας, King’s College London, προσέθεσε: «Όλα αυτά τα χρόνια στην επιστήμη, δεν έχω δει ποτέ κάτι τόσο μη επιστημονικό».
Η εκδήλωση στην Αθήνα και δεκάδες άλλες που έγιναν σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες έφεραν αποτέλεσμα: όλοι μαζί –πολίτες, οργανώσεις και φορείς– πετύχαν να καθυστερήσουν την ψηφοφορία στο Ευρωκοινοβούλιο! Η νομοθεσία που θα επιτρέψει στα νέα μεταλλαγμένα να εισβάλλουν στην κουζίνα μας μεταφέρθηκε για τα μέσα Ιουνίου, μιας και κάποιοι ευρωβουλευτές κατέθεσαν τροποποιήσεις που ίσως φέρουν αλλαγές στη νομοθεσία (όπως παραμονή της σήμανσης, περιορισμός των πατεντών).
Ο ισχύων κανονισμός της ΕΕ διαχωρίζει τα προϊόντα ΝΓΓ-NGT (νέες γονιδιωματικές τεχνικές) σε δύο κατηγορίες: η πρώτη, που θεωρείται ισοδύναμη με τα φυτά που βρίσκονται στη φύση, θα εξαιρείται πλήρως από τις υποχρεώσεις επισήμανσης και ιχνηλασιμότητας. Η δεύτερη κατηγορία, που αντιμετωπίζεται όπως οι παραδοσιακοί ΓΤΟ, θα εξακολουθήσει να υπόκειται στις τρέχουσες κανονιστικές υποχρεώσεις. Οι περισσότεροι από τους νέους ΓΤΟ εμπίπτουν στην πρώτη κατηγορία, χωρίς υποχρέωση επισήμανσης.
Εάν εγκριθεί ο νέος κανονισμός στην αγορά για τους γίγαντες της αγροβιομηχανίας θα δημιουργηθούν νέες κερδοφόρες ευκαιρίες, ενώ για τον καταναλωτή θα εξαλειφθεί η δυνατότητα να γνωρίζει εάν το προϊόν που αγοράζει προέρχεται από σπόρους γενετικά τροποποιημένους στο εργαστήριο. Θα ήταν παραβίαση ενός δικαιώματος και ταυτόχρονα αγνόηση της γνώμης των ευρωπαίων πολιτών οι οποίοι, για περισσότερες από δύο δεκαετίες, απορρίπτουν τους ΓΤΟ. Τα στοιχεία ερευνών δείχνουν, σταθερά, ότι πάνω από το 85% των καταναλωτών της ΕΕ επιθυμούν οι ΓΤΟ να επισημαίνονται στα τρόφιμά τους.
Ως απάντηση στην προσπάθεια απορρύθμισης (deregulation) από τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα του τρέχοντος κανονισμού, οι ευρωπαϊκές οργανώσεις βιολογικής και βιοδυναμικής γεωργίας, μέσω μιας εκστρατείας που έχει προσεγγίσει πάνω από 500.000 άτομα, υπό την αιγίδα της Βιοδυναμικής Ομοσπονδίας Demeter International (BFDI)[2] και τους εθνικούς οργανισμούς Demeter ζητούν την βοήθεια των πολιτών. Το logo της καμπάνιας, στην οποία συμμετέχει και η ελληνική Σιτώ, απεικονίζει μια ετικέτα τροφίμων με όλα τα συστατικά να καλύπτονται από μαύρες γραμμές. Μια προειδοποίηση για όλους…
«Δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τον περιορισμό στη διαφάνεια των τροφίμων και την εξαίρεση των νέων ΓΤΟ από την επισήμανση. Η ψήφος κατά της σήμανσης σημαίνει ψήφο καταστρατήγηση του δικαιώματος των ευρωπαίων καταναλωτών να γνωρίζουν τι τρώνε. Εάν οι τοπικές κυβερνήσεις δεν το κάνουν αυτό, τότε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να είναι η φωνή των Ευρωπαίων καταναλωτών», λέει η Anne Flohr, εκτελεστική διευθύντρια του BFDI.
Η απορρύθμιση των ΓΤΟ
Σύμφωνα με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ, όλοι οι γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί (ΓΤΟ) υπόκεινται σε αυστηρές προϋποθέσεις-προδιαγραφές, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης κινδύνου, της ιχνηλασιμότητας και της υποχρεωτικής επισήμανσης. Οι κανόνες αυτοί διασφαλίζουν ότι οι καταναλωτές, οι γεωργοί και οι παραγωγοί μπορούν να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις.
Η προτεινόμενη νομοθεσία θα αποδυναμώσει σημαντικά αυτές τις προστασίες για μια μεγάλη ομάδα νέων ΓΤΟ, που τώρα αναφέρονται επίσημα ως Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (NGTs). Οι NGT κατηγορίας 2 περιλαμβάνουν όλα τα άλλα γενετικώς τροποποιημένα φυτά με πιο σύνθετες ή λιγότερο προβλέψιμες τροποποιήσεις. Οι NGT κατηγορίας 1 (περίπου το 94 % του συνόλου των NGT) θα εξαιρούνται από τις υφιστάμενες υποχρεωτικές απαιτήσεις εκτίμησης κινδύνου, ιχνηλασιμότητας και επισήμανσης, ενώ θα επιτρέπονται τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για φυτικά χαρακτηριστικά. Οι περισσότεροι από τους νέους ΓΤΟ θα εμπίπτουν στην πρώτη κατηγορία.
Όμως το πρόβλημα δεν σταματά στην τελική ετικέτα. Χωρίς υποχρεωτική επισήμανση δεν μπορεί να υπάρξει ιχνηλασιμότητα και χωρίς ιχνηλασιμότητα ολόκληρη η αλυσίδα εφοδιασμού χάνει τη δυνατότητα να ελέγχει τον εαυτό της. Η απορρύθμιση των NGTs θέτει σε κίνδυνο την συνέχιση της υγιούς γεωργικής παραγωγής.
Η αξία της βιοδυναμικής γεωργίας
Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι μόνο η δυνατότητα άσκησης υγιούς γεωργίας: είναι επίσης ζήτημα εξουσίας. Ποιος αποφασίζει τι μπαίνει στο φαγητό μας; Ποιος ελέγχει τους σπόρους; Η απορρύθμιση των NGTs σημαίνει περαιτέρω μετατόπιση του ελέγχου στις μεγάλες πολυεθνικές που κατέχουν διπλώματα ευρεσιτεχνίας για γενετικές τροποποιήσεις, αφαιρώντας τον από τους αγρότες, τους παραγωγούς και τους πολίτες. Η βιοδυναμική γεωργία βασίζεται στον σεβασμό της ακεραιότητας των σπόρων, στη βιοποικιλότητα ως θεμελιώδη πλούτο και στο αγρόκτημα ως ζωντανό οργανισμό. Αυτές οι αρχές έρχονται σε βαθιά αντίθεση με τη λογική της γενετικής ομοιομορφίας που προωθείται από τις νέες γονιδιωματικές τεχνικές. Η υπεράσπιση της διαφάνειας των ετικετών συνεπάγεται την υπεράσπιση του μέλλοντος της γεωργίας και του πλανήτη».
Η απορρύθμιση ενός κύματος νέων ΓΤΟ στην Ευρώπη μπορεί να αλλάξει τη γεωργία και τα τρόφιμα που τρώμε για πάντα. Μέχρι τώρα, οι υποχρεώσεις ιχνηλασιμότητας, επισήμανσης και αξιολόγησης κινδύνου σύμφωνα με την αρχή της προφύλαξης εμπόδιζαν τις μεγάλες αγρο-βιομηχανίες να εισβάλουν σε καλλιέργειες που προκύπτουν από τη γενετική μηχανική, και τα τρόφιμα που δημιουργούνται στο εργαστήριο. Τώρα, ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταργεί όλους τους περιορισμούς για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (NGTs), καθώς και τη δυνατότητα των κρατών να τις απαγορεύσουν στην επικράτειά τους. Σε αυτό το περιβάλλον εμπλέκονται τεράστια συμφέροντα και επικίνδυνες σχέσεις μεταξύ πολυεθνικών, πολιτικών και επιστημόνων, που θα θέσουν σε κίνδυνο την πραγματική αγροοικολογική μετάβαση, τα δικαιώματα των αγροτών στους σπόρους και των καταναλωτών…
Η προστασία των αγροτών
Η μη βιομηχανοποιημένη γεωργία δεν είναι εύκολη απασχόληση. Οι αγρότες που την ασκούν, είναι ακόμα πολλοί και θέλουν να κάνουν τη φωνή τους να εισακουστεί. Οι νεοφιλελεύθερες γεωργικές πολιτικές ευνοούν τους μεγάλους ομίλους και τις πολυεθνικές, η πίεση στα διπλώματα ευρεσιτεχνίας και τους ΓΤΟ αποτελεί τεράστιο κίνδυνο για τη βιοποικιλότητα και τους μικρούς αγρότες. «Η Ελλάδα είναι μια χώρα με πλούσια αγροτική παραγωγή, με κλίμα που μπορεί να εξασφαλίσει την καλλιέργεια μεγάλης ποικιλίας λαχανικών και φρούτων. Ο μόνος τρόπος να έχουμε επαρκή, υγιεινή τροφή για όλους, είναι να προστατεύσουμε την παράδοσή μας και να ενδυναμώσουμε τους τοπικούς παραγωγούς που σέβονται τις καλλιέργειές τους, τη γη που καλλιεργούν και τους καταναλωτές. Η χώρα μας θα βγει κερδισμένη αν δεν επιτρέψει τα νέα μεταλλαγμένα, αν θέσει αυστηρούς περιορισμούς στη σπατάλη φαγητού, και αν στραφεί άμεσα σε ένα αγροδιατροφικό μοντέλο που θα βάζει στο επίκεντρο τη βιώσιμη γεωργία και τη μεσογειακή διατροφή. Η εκπόνηση και η εφαρμογή ενός νέου αγροτικού μοντέλου δεν είναι απλώς ρεαλιστική, είναι μονόδρομος εάν θέλουμε να θωρακιστεί η ελληνική γεωργία και να εξασφαλίζει επαρκή, θρεπτική τροφή, σε προσιτές τιμές για όλους, αξιοπρεπές σταθερό εισόδημα στους παραγωγούς και διατροφική κυριαρχία στη χώρα, ειδικά σε περιόδους κρίσεων όπως οι σημερινές. Τα μεταλλαγμένα ως τώρα όχι μόνο απέτυχαν σε οτιδήποτε αποβλέπανε δημιουργώντας νέα προβλήματα αντί να επιλύσουν όσα υφίσταντο. Τριάντα χρόνια μετά την πρώτη καλλιέργεια, η χρήση χημικών φυτοφαρμάκων δεν μειώθηκε παρά τις όποιες υποσχέσεις των εταιρειών στους αγρότες (αντίθετα μάλιστα, αυξήθηκε), ούτε περιορίσθηκε το πρόβλημα της πείνας στον πλανήτη και φυσικά δεν ωφελήθηκαν σε τίποτα οι καταναλωτές και η υγεία. Κανένα πρόβλημα δεν μπορεί να λυθεί κατασκευάζοντας σπόρους που φέρνουν νέα προβλήματα. Η αγροτική γεωργία, και η οικονομία που αντιστοιχεί σε αυτήν, έχει τα απαραίτητα εφόδια για να εξασφαλίσει την παραγωγή τροφίμων σε αρμονία με τη φύση και όχι ενάντια σε αυτήν»[3].
Φωτογραφία: Steven Weeks / Unsplash
Σημειώσεις:
1. https://www.blacked-out-ingredients.eu/en/start/
3. https://www.greenpeace.org/greece/epirease/gmo-stay-away-from-our-plate/
