Η ΕΥΡΩΠΗ ΥΠΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΠΡΙΣΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΚΚ
«Το αν η Ελλάδα θα παραμείνει στην Ευρώπη δεν είναι ένα ζήτημα που ανησυχεί μόνο την Ευρώπη, αλλά και την Κίνα… και γι’ αυτό ακριβώς η Κίνα προσπάθησε να βοηθήσει την Ελλάδα να ξεπεράσει την κρίση χρέους», δήλωσε ο κινέζος πρωθυπουργός στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Του Μικελάντζελο Κόκο*
Την περασμένη Δευτέρα (29 Ιουνίου), με την ευκαιρία της συμμετοχής του στην 17η διμερή σύνοδο μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, ο πρωθυπουργός Λι Κεκιάνγκ υπενθύμισε στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μάρτιν Σουλτς, ότι «η Κίνα είναι πεπεισμένη υποστηρίκτρια της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης», καθώς και «υπεύθυνη κάτοχος ευρωπαϊκών ομολόγων του δημοσίου χρέους», και ότι «προσδοκά σε μια αρμόζουσα επίλυση του ζητήματος του ελληνικού χρέους». «Όσον αφορά στο ελληνικό χρέος –πρόσθεσε ο πρωθυπουργός- καταρχήν πρόκειται για ένα εσωτερικό πρόβλημα της Ευρώπης. Όμως, το αν η Ελλάδα θα παραμείνει στην Ευρώπη δεν είναι ένα ζήτημα που ανησυχεί μόνο την Ευρώπη, αλλά και την Κίνα… και γι’ αυτό ακριβώς η Κίνα προσπάθησε να βοηθήσει την Ελλάδα να ξεπεράσει την κρίση χρέους».
Οι κινέζοι ηγέτες ανησυχούν
Εκτός από τα ελληνικά ομόλογα που αγόρασε τα τελευταία χρόνια, το Πεκίνο πρέπει να προστατέψει δύο βασικά συμφέροντά του: την ενότητα του ευρώ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία με 600 δισ. δολάρια διμερών συναλλαγών το 2014 αποτελεί τον πρώτο εμπορικό εταίρο της Κίνας, και τη μεταβίβαση της διαχείρισης ολόκληρου του λιμανιού του Πειραιά στην κρατική κινεζική επιχείρηση COSCO, που αποτελεί θεμελιώδες σημείο του σχεδίου «One belt, one road» που θα έπρεπε να ευνοήσει τις συναλλαγές μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, ενισχύοντας τις κινεζικές κρατικές επιχειρήσεις (που είναι οι κύριοι δικαιούχοι εργολαβιών υποδομών που κοστίζουν δισεκατομμύρια).
Βλέποντας το μπρα ντε φερ της κυβέρνησης Τσίπρα με τους «θεσμούς των Βρυξελλών», οι κινέζοι ηγέτες ανησυχούν για την πιθανότητα η ΕΕ να χάσει «ένα μέρος της», πράγμα που αποτελεί ένα πραγματικό ταμπού για την κάθε άλλο παρά μονολιθική Κίνα που κυβερνάται από το ΚΚΚ. Είναι κατάπληκτοι από τον τρόπο με τον οποίο οι ηγέτες της Ένωσης διαχειρίζονται την κρίση και έχουν στραμμένη την προσοχή τους σε περαιτέρω ευκαιρίες που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν στην Ελλάδα για τα συμφέροντα του Πεκίνου.
Μια «συμβιωτική» σχέση
Το ΚΚΚ (τα διεθνή τμήματα του οποίου είναι πλούσια, αρθρωμένα και έχουν μια βαθιά γνώση όλων όσων συμβαίνουν έξω από τη Λαϊκή Κίνα) στοχεύει στην ενίσχυση της συμμαχίας με το μπλοκ της ΕΕ και υπό μια έννοια μιας λειτουργίας αντι- ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, όμως, έχει επίγνωση των σοβαρών δυσκολιών της διαδικασίας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και των περαιτέρω ζημιών που έχουν παραχθεί σ’ αυτήν εξαιτίας της κρίσης που ξέσπασε το 2008. Αυτό – εκτός από άλλες αιτίες που πηγαίνουν πολύ πίσω στο χρόνο – το οδήγησε να δημιουργήσει σχέσεις με την ΕΕ κυρίως μέσα από τις ισχυρές της χώρες, πρώτα απ’ όλα τη Γερμανία, με την οποία η Κίνα σύσφιξε τα τελευταία χρόνια μια «συμβιωτική» σχέση.
Χάρη σε μια ποσότητα ρεκόρ άμεσων επενδύσεων στο εξωτερικό (FDI) κατά τη διάρκεια του 2014, η Κίνα έγινε η χώρα που επενδύει περισσότερο στη γερμανική οικονομία, υπερβαίνοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ελβετία. Εδώ και χρόνια η γερμανική και η κινεζική οικονομία είναι «export oriented»: το 2012 τα εμπορικά ισοζύγια των δύο χωρών κατέγραψαν αντίστοιχα ένα ενεργητικό ίσο με 174,3 δισ. ευρώ (6,4% του ΑΕΠ) και 141,1 δισ. ευρώ. Ενώ όμως η κινεζική κυβέρνηση προσπαθεί να εξισορροπήσει το σύστημά της ευνοώντας την εσωτερική ζήτηση, η Γερμανία εξακολουθεί την ιλιγγιώδη πορεία της που άρχισε το 2000, όταν το εμπορικό της πλεόνασμα έφθασε για πρώτη φορά το 6% του ΑΕΠ.
Μέσα στη δεκαετία από τη γέννηση του ευρώ – όπως υπογράμμισε ο οικονομολόγος Σάιμον Τίλφορντ – η γερμανική οικονομία έγινε «δομικά εξαρτημένη από την εξωτερική ζήτηση (προς την «περιφέρεια» της Ευρώπης και της Ασίας) όσον αφορά στην ανάπτυξή της». Έπειτα από την κρίση του 2008, η τευτονική τάση αναζήτησης αγορών εκτός της γηραιάς ηπείρου, ιδιαίτερα στην Κίνα, εντάθηκε.
Ανάμεσα στους δύο γίγαντες της μεταποίησης δημιουργήθηκε μια συμβιωτική σχέση που βασίζεται σε μια ανταλλαγή («τεχνολογία σε αντάλλαγμα αγορών») εξαιρετικά επωφελή και για τους δύο.
Το Πεκίνο αποκτά γερμανικά μηχανήματα και γερμανική τεχνολογία (μέσα από κοινοπραξίες με τις επιχειρήσεις που εγκαθιστούν εργοστάσια στην Κίνα) που θα πρέπει να του επιτρέψουν να περάσει στην επόμενη φάση ανάπτυξης του βιομηχανικού της μηχανισμού: από τη συναρμολόγηση εισηγμένων προϊόντων ή/και την κατασκευή αγαθών χαμηλής προστιθέμενης αξίας, στη δημιουργία καινοτόμων και ανταγωνιστικών στις διεθνείς αγορές κινεζικών εμπορικών σημάτων. Από την άλλη πλευρά, στα γερμανικά προϊόντα (κατ’ αρχήν τα αυτοκίνητα) – τη στιγμή κατά την οποία η Ευρώπη σε ύφεση μπορεί να απορροφήσει όλο και λιγότερο – ανοίγουν οι πύλες της κινεζικής αγοράς, όπου μια μεσαία τάξη 300 εκατομμυρίων ατόμων (σε σταθερή αύξηση) εγγυάται τεράστια κέρδη.
Αντίφαση
Δεν είναι δυνατό να μην αντιληφθεί κανείς μια αντίφαση μεταξύ της σταθερής ενίσχυσης της διμερούς σχέσης με τη Γερμανία και τον βαθύ θαυμασμό για το γερμανικό μοντέλο από τη μια πλευρά και, από την άλλη, της στρατηγικής αναγκαιότητας στήριξης μιας διαδικασίας ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, που σ’ αυτή τη φάση κινδυνεύει να διαλυθεί από τη στενόμυαλη επιμονή στις πολιτικές της λεγόμενης «λιτότητας», κύριος υπέρμαχος της οποίας είναι η Γερμανία της κυρίας Άνγκελα Μέρκελ και κύριο θύμα της η Ελλάδα.
Την περασμένη Τρίτη σε ένα κύριο άρθρο η Xinhua υποστήριζε ότι «οι Βρυξέλλες και η Γερμανία, ο κύριος πιστωτής της Ελλάδας, φαίνεται να έχασαν την υπομονή τους» και το κυβερνητικό πρακτορείο τύπου υπογράμμιζε ότι «και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, είπε ότι η παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη είναι η μοναδική επιλογή για τη χώρα, απομένει να δούμε αν το σύστημα του ενιαίου νομίσματος θα παραμείνει ανέπαφο». Μια ανάλυση της ίδιας εφημερίδας Xinhua ανέφερε ότι «σύμφωνα με έναν γερμανό αξιωματούχο, οι άμεσες και έμμεσες απώλειες για τη Γερμανία σε περίπτωση εγκατάλειψης του ενιαίου νομίσματος εκ μέρους της Ελλάδας, θα μπορούσαν να φθάσουν τα 770 δισ. ευρώ»!
Αλλεργία στην πολιτική αστάθεια
Η κινεζική κυβέρνηση είναι αυτή τη στιγμή η μόνη που έχει τέτοια οικονομική ισχύ (πάνω από 4.000 δισεκατομμύρια δολάρια αποθεμάτων σε ξένο νόμισμα), ώστε να μπορέσει να δώσει συγκεκριμένα και άμεσα ένα χέρι βοηθείας σε μια βαριά χρεωμένη χώρα σαν την Ελλάδα..
Όμως, μια περαιτέρω κινεζική στήριξη στην Αθήνα (αν μπορούμε να μιλάμε για «στήριξη» στην περίπτωση του Πειραιά και της επένδυσης σε ελληνικά ομόλογα) είναι πιθανότερο να υπάρξει έμμεσα – ενδεχομένως μέσα από τους διαύλους που διατίθενται από την ΕΕ – και να μην είναι σε κάθε περίπτωση «ουσιαστική».
Ένα σήμα αυτού του είδους έφθασε στις Βρυξέλλες, όπου ο Λι επισημοποίησε την κινεζική διάθεση «διεπικοινωνίας» με το Εuropean fund for strategic investment (EFSI), το ταμείο των 315 δισ. ευρώ που επιδίωξε να δημιουργήσει ο Γιούνκερ για να διευκολυνθεί η ανάπτυξη των υποδομών της ΕΕ, το οποίο έμεινε μέχρι σήμερα ανεκμετάλλευτο. Το ΚΚΚ είναι αλλεργικό στην πολιτική αστάθεια, ενώ- καλώς ή κακώς- η Ελλάδα εκπροσωπεί σήμερα ένα από τα κράτη σύμβολο αυτής της αστάθειας. Εκτός των άλλων, το Πεκίνο νιώθει ακόμη το τσούξιμο από την ανακοίνωση του υπουργού Λαφαζάνη για το σταμάτημα της περαιτέρω ιδιωτικοποίησης του Πειραιά. Σ’ αυτή την περίπτωση ένα κινεζικό κυβερνητικό μέσο έφθασε στο σημείο να παρομοιάσει τον Τσίπρα με τον Φαέθωνα.
Οι επιταγές του Πεκίνου είναι να διατηρήσει την απόδοση των ελληνικών ομολόγων που έχει αγοράσει, να στηρίξει την ΕΕ, να επιτύχει να αποκτήσει τη διαχείριση του Πειραιά και ενδεχομένως να χρηματοδοτήσει κάποια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία στήριξης της Ελλάδας. Όμως σ’ αυτή τη δραματική φάση της ελληνικής κρίσης η Κίνα εξακολουθεί να βλέπει την Ευρώπη μέσα από έναν γερμανικό πρίσμα.
* Ο Μ. Κόκο είναι διευθυντής του ιταλικού ιστότοπου cinaforum.net, που μεταδίδει ειδήσεις και αναλύσεις για την Κίνα
