Η συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της Αιγύπτου, της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας και του Πακιστάν στο Κάιρο τη Δευτέρα 22 Ιουνίου με κεντρικό θέμα τη Λιβύη θα είχε περιπέσει στην αφάνεια ελέω του θορύβου από το… μνημειώδες Μνημόνιο Κατανόησης που υπέγραψαν οι ΗΠΑ και το Ιράν τέσσερις ημέρες νωρίτερα, στις 18 Ιουνίου, αλλά και της τεταμένης, λόγω Ουκρανίας, συνόδου κορυφής των 27 της ΕΕ την ίδια ημέρα στις Βρυξέλλες,[1] αν, πρώτον, η συνάντηση δεν ήταν η τέταρτη σε διάστημα μόλις τριών μηνών, και αν, δεύτερον, δεν είχε συμμετάσχει σε αυτήν ο ειδικός σύμβουλος του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις, Μασάντ Μπούλος, που τυγχάνει και συμπέθερος του Τραμπ.
Δυο υπερεπαρκείς λόγοι για να υποτεθεί εύλογα ότι η συνάντηση στο Κάιρο δεν ήταν συνάντηση διπλωματικής ρουτίνας αλλά προείκασμα ενός νέου συσχετισμού δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο με επίκεντρο τη Λιβύη.
Αυτό που ξεκίνησε απαρατήρητο την άνοιξη φαίνεται να εξελίσσεται σε ένα σχήμα που φιλοδοξεί να δρα ως μηχανισμός διαβούλευσης σε περιφερειακές κρίσεις, με διακριτό, άμεσο ρόλο στη διαχείριση των επιπτώσεων από τους περιφερειακούς πολέμους και τους κινδύνους που συνεπάγονται για τη λειτουργία των ενεργειακών ροών, τις θαλάσσιες ζώνες, το μεταναστευτικό.
Ξεχωρίζει, σε πρώτη ανάγνωση, η κοινή διακήρυξη που καταλογίζει στη συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων του Ισραήλ στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη βασικές ευθύνες για την αστάθεια στη περιοχή, και η επανάληψη της πάγιας θέσης των τεσσάρων για μια συνολική λύση που θα περιλαμβάνει τη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους ως βασική προϋπόθεση για μια βιώσιμη περιφερειακή ισορροπία.
Σε δεύτερη ανάγνωση, η ατζέντα αποδεικνύεται πολύ ευρύτερη, περιλαμβάνοντας –εκτός από τη Λιβύη, τον Λίβανο, τη Γάζα και τον Περσικό Κόλπο– το Σουδάν, την Ερυθρά Θάλασσα και το Κέρας της Αφρικής.
Σε ό,τι αφορά τη Λιβύη, η συμφιλιωτική προσέγγιση της διχοτομημένης αυτής βορειοαφρικανικής χώρας φαίνεται να αποσκοπεί στη ρύθμιση ενός ευρύτερου πακέτου που ξεκινά από την ενεργειακή ασφάλεια και το μεταναστευτικό και καταλήγει στις επενδυτικές ευκαιρίες και την περιφερειακή επιρροή ενός εκάστου των εμπλεκομένων.
Η Τουρκία εμφανίζεται ως δύναμη χωρίς την οποία δεν μπορεί να συζητηθεί σοβαρά η επόμενη ημέρα στη Λιβύη αλλά και ευρύτερα στη Μεσόγειο.
Για την Αίγυπτο το πρόταγμα σε σχέση με τη Λιβύη διαφέρει. Το Κάιρο δεν θέλει στα δυτικά του σύνορα μια χώρα σε χαώδη κατάσταση, στην οποία τις πρωτοβουλίες θα μονοπωλεί η Άγκυρα.
Η Σαουδική Αραβία δεν εμπλέκεται στο λιβυκό λόγω γεωγραφικής γειτνίασης, προβάλλεται ως εγγυητής σταθερότητας, ως κρίσιμη συνιστώσα της εξίσωσης σταθερότητα ίσον ανοικοδόμηση, συν επενδυτικές ευκαιρίες, μετά την ενοποίηση της χώρας.
Αναφορικά με το τελευταίο αυτό, οι προθέσεις της αμερικανικής παρουσίας στη συνάντηση είναι παραπάνω από διαυγείς: ο Μασάντ Μπούλος δεν είναι διπλωμάτης, είναι ένας ντίλερ στην υπηρεσία της συναλλακτικής λογικής της κυβέρνησης Τραμπ, η οποία θέλει μια συμφωνία σταθερότητας που θα δημιουργήσει χώρο για επιχειρηματικές κινήσεις, με προτεραιότητα στην αύξηση των πετρελαϊκών εξορύξεων.
Αν υποτεθεί ότι η σημασία των διαδοχικών συναντήσεων στο Ριάντ, το Ισλαμαμπάντ, την Αττάλεια και τώρα στο Κάιρο έχει αξιολογηθεί επαρκώς από την Αθήνα, πώς εκτιμάται από το Μαξίμου το οφθαλμοφανές, ότι δηλαδή οι σχέσεις Καΐρου-Άγκυρας έχουν περάσει σε νέα φάση;
Οι σχέσεις αυτές, οι οποίες, θυμίζουμε, είχαν διαρραγεί κάθετα το 2013 όταν στην Αίγυπτο είχε ανατραπεί πραξικοπηματικά η εκλεγμένη κυβέρνηση Μοχάμεντ Μόρσι του κόμματος των Αδελφών Μουσουλμάνων, και είχαν επιδεινωθεί περαιτέρω όταν, στη διάρκεια του εμφυλίου στη Λιβύη, η Άγκυρα υποστήριξε την κυβέρνηση της Τρίπολης δυτικά, ενώ το Κάιρο υποστήριξε τις δυνάμεις του στρατάρχη Χαφτάρ ανατολικά, αποκαταστάθηκαν τον Ιούλιο του 2023 σε επίπεδο πρέσβεων, και συμπεριέλαβαν, μετά την εισβολή του Ισραήλ στη Γάζα, και τον αμυντικό τομέα.
Τον Σεπτέμβριο πραγματοποιήθηκαν ξανά, μετά από καιρό, κοινές ναυτικές ασκήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ πρόσφατα, από τις 22 Ιουνίου έως τις 3 Ιουλίου, η πολεμική αεροπορία της Τουρκίας φιλοξένησε την πρώτη κοινή άσκηση αεροπορικής εκπαίδευσης.
Υπό το πρίσμα αυτό, η Αθήνα καλείται να αξιολογήσει, αν δεν το έχει κάνει ήδη, γιατί το Κάιρο δεν έκρινε σκόπιμο να την ενημερώσει για μια συνάντηση που άπτεται άμεσα των ελληνικών συμφερόντων στο κρίσιμο πεδίο της Ανατολικής Μεσογείου.
Μια εξήγηση γι’ αυτή την παράλειψη θα μπορούσε, εκτιμούν σοβαροί αναλυτές, να είναι η δημοσίευση στις 16 Απριλίου 2025 της περάτωσης του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού (ΘΧΣ), για τον οποίο η Αθήνα ενημέρωσε μεν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Δικαστήριο της Χάγης, τους 27 της ΕΕ και την Τουρκία –η οποία υποβλέπει τα ελληνικά κεκτημένα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο– παρέλειψε όμως να ενημερώσει εγκαίρως και την Αίγυπτο, με την οποία η Ελλάδα υπέγραψε τον Αύγουστο του 2020 συμφωνία «μερικής οριοθέτησης των θαλάσσιων συνόρων των δύο χωρών» υπό τον όρο «η εναπομένουσα οριοθέτηση θα επιτευχθεί μέσω διαβουλεύσεων» –μια συμφωνία που από την Αθήνα πανηγυρίστηκε ως αποστομωτική απάντηση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η ρηματική διακοίνωση που εξέδωσε τον Ιούλιο του 2025 το Κάιρο αυτή ακριβώς τη συμφωνία ήρθε να υπενθυμίσει και γι’ αυτή την παράλειψη εγκάλεσε την Αθήνα.
Μια παράμετρος που δεν πρέπει να παραβλεφθεί στην αποτίμηση της νέας τροπής στις σχέσεις Ελλάδας-Αιγύπτου, αφενός, και Αιγύπτου-Τουρκίας αφετέρου, είναι το Ισραήλ, με το οποίο το Κάιρο διατηρεί διπλωματικές σχέσεις, τις οποίες όμως σήμερα αναδιατάσσει, ωθούμενο, όπως και άλλες μουσουλμανικές πρωτεύουσες της περιοχής, από τους πολέμους στη Γάζα, το Λίβανο και το Ιράν.
Εν τω μεταξύ, η Αθήνα εμμένει απτόητη στους εναγκαλισμούς με το Τελ-Αβίβ, πάνω από τα ερείπια των πάλαι ποτέ καλών σχέσεών της με τον αραβικό κόσμο, προς μεγάλη αγαλλίαση της Άγκυρας.
Φωτο: Δημήτρης Παπαμήτσου / Eurokinissi
—
[1] «Η ουκρανική κρίση, η Ευρώπη και η παγκόσμια ασφάλεια…», Η ΕΠΟΧΗ, Σάββατο 27 Ιουνίου 2026.
