Η υπουργός Εργασίας σε συνέντευξη Τύπου για τον κατώτατο μισθό υπογράμμισε ότι η σωρευτική αύξηση του κατώτατου μισθού από το 2019 ανέρχεται ποσοστιαία στο 41%.
Το παραπάνω νούμερο –κάνοντας έναν αυθαίρετο συνειρμό– μας θυμίζει το ποσοστό που κέρδισε τις εκλογές το κυβερνών κόμμα το 2023. Όπως στην περίπτωση των εκλογών δεν αναφέρεται σχεδόν ποτέ –για ευνόητους λόγους– το ποσοστό συμμετοχής (που ήταν μόλις λίγο πάνω από 50%), έτσι και στη συζήτηση για την αύξηση του κατώτατου μισθού δεν αναφέρονται δεδομένα που αποκαλύπτουν την πραγματική εικόνα της μισθολογικής κατάστασης των εργαζομένων, με σκοπό να εμφανίζεται εμφατική η αύξηση του κατώτατου μισθού.
Μερικά απλά συγκριτικά δεδομένα δίνουν την εικόνα της μισθολογικής εξέλιξης στην Ελλάδα.
- Σύγκριση ονομαστικού μισθού:
2009: 1.723 ευρώ μεικτά τον μήνα.
2025: 1.363 ευρώ μεικτά τον μήνα.
- Σύγκριση πραγματικού μισθού: Το 2009 ο πραγματικός μέσος μισθός ήταν 30% αυξημένος από τον μέσο πραγματικό μισθό το 2025.
- Σχέση αγοραστικής δύναμης των μισθωτών στην Ελλάδα με τις χώρες της ΕΕ:
2009: Στο 94% του μέσου όρου των χωρών της ΕΕ.
2025: Στο 69% του μέσου όρου των χωρών της ΕΕ.
- Η διακύμανση της ανεργίας:
2009: 9,5%
2025: 8,2%
- Ονομαστικό ΑΕΠ:
2009: 237 δισ. ευρώ
2018: 180 δισ. ευρώ
2025: 242 δισ. ευρώ(ξεπερνώντας, δηλαδή, το ονομαστικό ποσό του 2009 – κλείνοντας από την άποψη του ΑΕΠ τον κύκλο της κρίσης).
Είναι γεγονός ότι ο κατώτατος μισθός σήμερα παίζει πολύ πιο καθοριστικό ρόλο απ’ ό,τι στο παρελθόν (την προ κρίσης περίοδο) στη συνολική διαμόρφωση του ύψους των μισθών και αυτό οφείλεται στη μεγάλη έλλειψη κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις εργασίας, γεγονός που συμπιέζει το επίπεδο μισθών προς τον κατώτατο.
Το γεγονός αυτό έχει μεταβάλει την «ουσία» του κατώτατου μισθού. Συγκεκριμένα ο κατώτατος μισθός στη προ μνημονίων περίοδο αφορούσε το κατώτατο επίπεδο, την αφετηρία με βάση την οποία χτίζονταν τα συλλογικά δικαιώματα, όπως αυτά αποτυπώνονταν στις συλλογικές συμβάσεις εργασίας.
Μπορούμε να πούμε ότι ο κατώτατος μισθός ήταν ταυτισμένος με τον μισθό του ανειδίκευτου, του εργαζόμενου που χωρίς γνώσεις, εμπειρία, τεχνογνωσία κλπ. εξασφάλιζε ένα ελάχιστο επίπεδο αξιοπρεπούς διαβίωσης με την ισχυρή προοπτική ότι σύντομα θα εντασσόταν σε όρους συλλογικής σύμβασης εργασίας.
Σήμερα ο «κατώτατος» μισθός είναι όχι απλώς το «πάτωμα», αλλά το μοναδικό σημείο αναφοράς της νόμιμης υποχρέωσης των εργοδοτών. Πρακτικά η εργοδοσία τα τελευταία 15 χρόνια για τη μεγάλη πλειοψηφία των μισθωτών έχει ως ελάχιστη υποχρέωση την καταβολή του κατώτατου μισθού. Από εκεί και πέρα σταματάνε όλα. Ο «ρυθμιστής» του ύψους του τελικού καταβαλλόμενου μισθού έγινε το αόρατο χέρι της αγοράς, δηλαδή η «δυνατότητα» κάθε μεμονωμένου εργαζόμενου να διαπραγματεύεται σε ατομικό επίπεδο το ύψος του μισθού του. Έτσι ο κατώτατος μισθός από μισθός του ανειδίκευτου εργαζόμενου μετατράπηκε σε σημείο αναφοράς, σε μισθό κάθε εργαζόμενου (τουλάχιστον της συντριπτικά μεγάλης πλειοψηφίας). Θα μπορούσαμε να πούμε ότι κάθε εργαζόμενος μετατράπηκε σε ανειδίκευτο.
Η εξέλιξη των πραγμάτων κατέρριψε κάθε προσδοκία, κάθε αυταπάτη, κάθε νεοφιλελεύθερης έμπνευσης ιδεολόγημα περί μισθολογικής ανάκαμψης που θα φέρουν οι νόμοι της ελεύθερης αγοράς.
Γιατί αν τα πράγματα δεν είναι έτσι, η μείωση της ανεργίας σε ποσοστά προ κρίσης και η ταυτόχρονη αύξηση του ΑΕΠ θα συνοδεύονταν με αυτόματο τρόπο (ελεύθερη αγορά) με επιστροφή της αγοραστικής δύναμης στα επίπεδα προ κρίσης.
Όσο όμως η μεγάλη πλειοψηφία των εργαζομένων παραμένουν εκτός συλλογικών συμβάσεων εργασίας και όσο το μοναδικό σημείο αναφοράς παραμένει ο κατώτατος μισθός, τόσο τα στατιστικά δεδομένα θα είναι αποκαρδιωτικά και αντιφατικά.
Επομένως δεν μπορεί να υπάρξει ικανοποιητικός κατώτατος μισθός χωρίς ικανοποιητικές κλαδικές συλλογικές συμβάσεις εργασίας.
Όσον αφορά στην παρέμβαση της κυβέρνησης, αυτή γίνεται αντιληπτή σε 2 επίπεδα.
Επικοινωνιακό: Το πρώτο επίπεδο αφορά τις επικοινωνιακές ανάγκες μιας κυβέρνησης που παλεύει να εμφανιστεί ότι μεριμνά για το εισόδημα των μισθωτών, υποσχόμενη αόριστα χωρίς νομοθετική δέσμευση 1.500 ευρώ μέσο μισθό για το 2027, παρουσιάζοντας ως σημαντική αύξηση τα 920 ευρώ του κατώτατου, έστω και αν το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ αποδεικνύει ότι τα 1.052 ευρώ αποτελούν το κατώτατο όριο αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Ισχυρή παρέμβαση συγκράτησης των μισθών: Οι ουσιαστικές κυβερνητικές παρεμβάσεις όμως έχουν να κάνουν με την κυνική επιδίωξη συγκράτησης των μισθών. Οι εργασιακοί νόμοι που ψηφίστηκαν τα τελευταία χρόνια συναγωνίζονται σε αντεργατικό περιεχόμενο τους χειρότερους μνημονιακούς νόμους.
Ενδεικτικά αναφέρουμε:
Νόμος για τα επιδόματα τριετίας: Ενώ με τη μνημονιακή ΠΥΣ του 2012 «πάγωσαν» οι τριετίες, με τον νόμο 5023 του 2023 πετάχτηκαν με κυνικό τρόπο 12 χρόνια εργασίας στον κάλαθο των αχρήστων, αφού από τον υπολογισμό των τριετιών εξαιρέθηκε το διάστημα 2012-2023.
Παρεμπόδιση καταβολής υπερωριών: Νομοθετήθηκε το 2021 η δυνατότητα των εργοδοτών να μην καταβάλλουν αποζημίωση υπερωριακής απασχόλησης αλλά να διευθετούν τον χρόνο εργασίας. Πρόκειται ξεκάθαρα για νομοθέτηση μείωσης του μισθού.
Και μια πολύ συνοπτική κριτική για το συνδικαλιστικό κίνημα. Όσον αφορά στο ζήτημα των μισθών, το συνδικαλιστικό κίνημα δεν παρουσίασε ένα συνεκτικό σχέδιο που να υλοποιηθεί με όρους αποτελεσματικότητας. Μοιάζει αμήχανα να «παρακολουθεί» τις εξελίξεις χωρίς πρωτόβουλη δράση και να ικανοποιείται με την καταγραφή της παρουσίας του όταν υπάρχει νομοθετική παρέμβαση.
Φαίνεται «δέσμιο», από τη μία μεριά, της λογικής της συναίνεσης, της αποδοχής της εργοδοτικής κυριαρχίας και, από την άλλη μεριά, της λογικής της ακατάσχετης συνθηματολογίας χωρίς περιεχόμενο, της έντονης παραταξιοποίησης, των κινητοποιήσεων χωρίς συγκεκριμένα αιτήματα, της αοριστίας και γενικολογίας.
Τα παραπάνω δεν αναιρούν σε καμία περίπτωση τις επιτυχίες που έχουν καταγραφεί σε κλάδους με σύναψη συλλογικών και ειδικά κλαδικών συμβάσεων εργασίας και κυρίως την ανάγκη για μαζικό μαχητικό κίνημα που θα βάλει στην προμετωπίδα το ζήτημα του μισθού.
Φωτογραφία: Cartist / Pexels
