1. Από τις Βρυξέλλες μου γράφει μια φίλη και μου λέει ότι κάθε πρωί ανοίγει την εφημερίδα με τον φόβο ότι θα βρει μιαν είδηση ακόμα χειρότερη από τις χθεσινές. Μια άλλη, από το Παρίσι, σημειώνει ότι έχει την αίσθηση ότι ο κόσμος δεν γυρίζει πια σε κύκλους, παραπαίει. Κι άλλη μία, συμπατριώτισσά μου, μού εξομολογούνταν την αγωνία της, τους φόβους που την διακατέχουν για το τι θα μπορούσε να συμβεί. Σημειώνω αυτές τις προσλήψεις της πραγματικότητας διότι ταυτίζονται με μερικές δικές μου και πολλών άλλων ανθρώπων σ’ αυτούς τους ταραγμένους μας καιρούς.
Κανείς σχεδόν δεν αμφιβάλλει, νομίζω, ότι η αβεβαιότητα έχει γίνει συνθλιπτική για πολλούς από τους κατοίκους του πλανήτη. Μια ιλιγγιώδης επιδείνωση σε τόσα παραδείγματα, στις συμφωνίες για τον κοινό μας βίο, σε βεβαιότητες λίγο πολύ καθιερωμένες, μας καταλαμβάνει τοπικά και πλανητικά με μια φυγόκεντρη δύναμη που θολώνει, μουτζουρώνει τις πιο επεξεργασμένες αναφορές με τις οποίες είχε επιχειρηθεί να δημιουργηθεί μια παγκόσμια τάξη χωρίς ιμπεριαλιστικές βαρβαρότητες και γενοκτονίες σαν εκείνες των δύο παγκοσμίων πολέμων του 20ού αιώνα. Όμως τι θα συμβεί αύριο, σε μία βδομάδα; Ποια θα είναι, ας πούμε, η τύχη του ΝΑΤΟ, ή ακόμα χειρότερα, της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως σχεδίου; Το να αποτολμούσαμε μιαν απάντηση θα ήταν η πιο παράλογη πνευματική άσκηση… αλλά όχι μόνο για τους καθημερινούς πολίτες, επίσης και για τους πολιτικούς που έχουν να πάρουν τις συλλογικές αποφάσεις. Το χάος αναπτύσσεται με ανεξέλεγκτο ρυθμό.
Ούτε αμφιβάλλει κανείς, άλλωστε, ότι ο πρωταγωνιστής, αυτός που δημιουργεί και διευθύνει αυτή τη διαδικασία παγκόσμιας αβεβαιότητας, σε κρίση ανάπτυξης σήμερα, είναι ο αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος θέλει, όπως ξέρουν όλοι, «να κάνει την Αμερική μεγάλη και πάλι». Μόνο που για να επιτύχει το σκοπό του –και συγχωρείστε με αν σας θυμίζω πράγματα γνωστά– εφάρμοσε τις πιο σκληρές πολιτικές καταπίεσης κατά μεταναστών χωρίς χαρτιά, θεωρώντας τους τρομερούς εγκληματίες, μέχρι που να δικαιολογεί τη δολοφονία δικών του πολιτών. Αυτός είναι που ήδη άρχισε να μεθοδεύει τη χειραγώγηση των ενδιάμεσων εκλογών, καθώς γνωρίζει ότι ένα αρνητικό αποτέλεσμα θα τον εξέθετε σε πολιτική αξιολόγηση εν μέσω συνθηκών κοινωνικής και πολιτικής έντασης (που ο ίδιος δημιούργησε) με απρόβλεπτες συνέπειες σε μία χώρα όπου υπάρχουν περισσότερα πυροβόλα όπλα από όσοι άνθρωποι. Είναι ο ισχυρός πολιτικός που, ενθουσιασμένος να επιδεικνύει τη δύναμή του εκτοξεύοντας διάφορες απειλές, παρακάμπτει ιστορικές συμφωνίες, ακόμα και με τους συμμάχους του. Είναι επίσης ο αυτοανακηρυσσόμενος ειρηνευτής ο οποίος, επειδή δεν έλαβε το Νόμπελ Ειρήνης, δηλώνει ότι δεν δεσμεύεται για την επίλυση πολεμικών συγκρούσεων. Και, το καλύτερο απ’ όλα, είναι εκείνος ο δημόσιος λειτουργός ο οποίος –σύμφωνα με κύριο άρθρο των New York Times– κατά το πρώτο έτος της δεύτερης θητείας του αποκόμισε κέρδη ατομικά και εταιρικά ύψους που ξεπερνά τις δικές μου υπολογιστικές ικανότητες φτάνοντας τα 1.408.500.000 δολάρια. Και πάντα με τη ρητορική ότι επανέφερε στο έθνος του το μεγαλείο που είχε χάσει.
2. Από τη θέση μου ως Κουβανός εγκατεστημένος στο νησί νιώθω τώρα, και με δικαιολογημένη ένταση πιστεύω, όλες τις αβεβαιότητες που διογκώνονται μέσα και έξω από τη χώρα. Τι μπορεί να συμβεί στην Κούβα αύριο, την ερχόμενη εβδομάδα; Ασφυξία, ψυχορράγημα, κατάρρευση; Το πιο τρομερό είναι ότι μπορεί να συμβεί το χειρότερο (δεν έχει σημασία τι, μόνον ότι μπορεί να είναι το χειρότερο), διότι το χειρότερο βρίσκεται πάνω στο τραπέζι της πραγματικότητας της χώρας. Όπως είπε πρόσφατα συνάδελφος σε αυτές τις σελίδες: ακόμα και στους εφιάλτες υπάρχουν διαβαθμίσεις.
Η πολιτική μέγιστης πίεσης που ασκεί στην Κούβα η αμερικανική κυβέρνηση, σε ακραίο βαθμό με το προεδρικό διάταγμα που επέβαλε αποκλεισμό στις εισαγωγές πετρελαίου, είχε άμεσες επιπτώσεις σε μία χώρα που από χρόνια ζει εν μέσω κρίσεων. Η κουβανική κυβέρνηση ανήγγειλε ένα νέο είδος «ειδικής περιόδου σε καιρό ειρήνης», σαν εκείνη που είχε κηρύξει ο Φιντέλ Κάστρο τη δεκαετία του 1990, όταν έσβησε η Σοβιετική Ένωση. Και τώρα έρχεται ένας ακόμα σφοδρότερος καταιγισμός συμφορών: οι συσκοτίσεις θα πολλαπλασιαστούν, οι ελλείψεις στις δημόσιες συγκοινωνίες θα χειροτερέψουν, η πρόσβαση στα ολοένα ακριβότερα τρόφιμα θα γίνει επισφαλέστερη, μεταξύ άλλων. Να ληφθεί όμως υπόψη ότι η Κούβα του 1991 δεν είναι αυτή του 2026: η σημερινή σέρνει ένα κενό εμπιστοσύνης που έθρεψαν χρόνια στερήσεων, πολιτικής ακινησίας και οικονομικών στρατηγικών άστοχων ή ανεπαρκών, ανίκανων να ελαφρύνουν τις σκληρές συνθήκες ζωής ενός πληθυσμού ολοένα φτωχότερου, αναγκασμένου να ακολουθεί πολύ ανόμοιες στρατηγικές επιβίωσης.
Η ρητή πρόθεση της κυβέρνησης Τραμπ, καθώς σφίγγει μέχρι ασφυξίας τη θηλιά στον λαιμό του έθνους, είναι να προκληθούν λαϊκές διαδηλώσεις που, όπως οι λιγοστές που έγιναν παλαιότερα, θα καταπνιγούν από την κυβέρνηση, οπότε πλέον «η διαταγή μάχης θα έχει δοθεί». Τι θα γίνει τότε; Είναι δυνατόν να ασκηθεί μεγαλύτερη πίεση κατά της κουβανικής κυβέρνησης; Και μπορούμε να υποθέσουμε –επαναλαμβάνω, να υποθέσουμε μέσα σε τόση αβεβαιότητα τοπική και παγκόσμια– ότι θα ερχόταν μια στρατιωτική επέμβαση από τις επονομαζόμενες ανθρωπιστικές για να αποκαταστήσει την τάξη και να προκαλέσει την αλλαγή του πολιτικού συστήματος που επιδιώκεται εδώ και πάνω από 60 χρόνια; Θα δοκιμαζόταν στην Κούβα μια επιχείρηση τύπου Βενεζουέλας ή θα εφαρμοστεί η φόρμουλα ισοπεδωμένης γης της Γάζας; Σε ποιον θα δίνονταν κατόπιν τα ηνία μιας χώρας όπου δεν είχε καλλιεργηθεί κάποια αντιπολίτευση ούτε υποτυπωδώς οργανωμένη; Θα αναζητούνταν εντέλει μια συμφωνία με τον σημερινό κυβερνητικό μηχανισμό ή θα ζήσουμε ένα κενό εξουσίας ικανό να προκαλέσει κοινωνικές αναταραχές βίας και ακυβερνησίας σαν αυτές που υφίσταται η γειτονική Αϊτή (χώρα με την οποία, βέβαια, ουδείς ασχολείται); Για να αποκατασταθεί η συνύπαρξη θα δινόταν η κυβέρνηση στους ίδιους τους τωρινούς ή θα εισαγόταν ένας αμερικανός κυβερνήτης σαν τον Λέοναρντ Γουντ και τον Τσαρλς Μαγκούν των στρατιωτικών επεμβάσεων του 1898 και του 1906; Και μετά;… Προπάντων όμως –για να μην επεκτείνομαι σε περισσότερες υποθέσεις ίσως αβάσιμες, ενώ θα μπορούσαν να είναι και άλλες, διαφορετικού χαρακτήρα– και τώρα; Και εν τω μεταξύ;
Λοιπόν τώρα επιβάλλεται στους συμπατριώτες μου που ζουν στο νησί να υποστούν τις πιο οδυνηρές στερήσεις, που έρχονται να προστεθούν στις ήδη υφιστάμενες, όμως επίσης με πολλούς να έχουμε την αίσθηση ότι η πρώτη αναγκαία πολιτική λύση δεν είναι μόνο να δοκιμάσουμε να αμβλύνουμε την κατάσταση με ένα «σχέδιο έκτακτης ανάγκης», αλλά να εισάγουμε βαθιές αλλαγές στις δομές μιας χώρας σαρωμένης από ποικίλες κρίσεις. Να προωθήσουμε μια συνεκτική και αποτελεσματική μεταρρύθμιση, η οποία καθυστέρησε καθώς η ακολουθούμενη πολιτική έβαζε επιδέσμους εκεί όπου απαιτούνταν βαθιές χειρουργικές τομές. Όμως, στο μεταξύ, να ξυπνάμε κάθε πρωί με την τρομερή αίσθηση ότι το σκοτεινό τούνελ που έχει να διατρέξει η κουβανική κοινωνία δεν ξέρουμε αν έχει φως στο τέλος του, και χειρότερα ακόμη, δεν ξέρουμε καν αν πρόκειται για τούνελ ή αν αυτή είναι η μοίρα σε μια χώρα όπου τόσοι άνθρωποι φεύγουν, άλλοι τόσοι ίσως θα έφευγαν αν είχαν πού να πάνε, που μοιάζει διαρκώς περισσότερο σε εκείνη τη «χώρα των έσχατων πραγμάτων» που ζωγράφισε στο μυθιστόρημά του ο Πολ Όστερ. Γιατί ανάμεσα στα έσχατα χαμένα πράγματα για πολλούς έχουν σβήσει πια και οι ελπίδες, φοβούνται ότι συμβαίνει το χειρότερο, όποιο κι αν είναι αυτό το χειρότερο.
Μετάφραση: Ελίζα Παπαδάκη
* Ο Λεονάρδο Παδούρα είναι κουβανός συγγραφέας και δημοσιογράφος, βραβευμένος στην πατρίδα του, στην Ισπανία και τη Γαλλία. Ζει και γράφει στην Αβάνα της Κούβας. Μυθιστορήματά του κυκλοφορούν και στα ελληνικά. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην El Pais στις 15 Φεβρουαρίου 2026.
Φωτογραφία: JF Martin / Unsplash
