Καμπάνια για την αποφυλάκιση των βρεφών με τις μητέρες τους
Δώδεκα μωρά, έντεκα μανάδες και δύο έγκυες κρατούνται στην ειδική πτέρυγα των γυναικείων φυλακών στον Ελεώνα Θήβας. Η πτέρυγα αυτή περιλαμβάνει 20 κελιά και ένα προθάλαμο, με ζωγραφιές στους τοίχους και πλαστικά αλογάκια να θυμίζει παιδότοπο. Τα παιδιά κρατούνται στη φυλακή μαζί με τις μανάδες τους έως να κλείσουν τα τρία τους χρόνια όταν αποφυλακίζονται και αποχωρίζονται τις μητέρες τους. Οι πρώτες εμπειρίες αυτών των παιδιών είναι πίσω από κάγκελα και δεν βγαίνουν από τη φυλακή, παρά μόνο αν κάποιος συγγενής τα πάρει το σαββατοκύριακο για να τα επιστρέψει και πάλι στη φυλακή, πράγμα σπάνιο. Νηπιαγωγείο δεν πάνε καθώς στη Θήβα υπάρχει μόνο παιδικός σταθμός και όχι βρεφονηπιακός. Οι παιδικοί σταθμοί δέχονται τα παιδιά από 2,5 ετών, όμως ακόμα και τα δύο παιδιά που είναι αυτής της ηλικίας δεν πάνε στον παιδικό σταθμό γιατί δεν υπάρχει ειδικό αυτοκίνητο να τα μεταφέρει. Εντός της φυλακής δεν υπάρχει κανένα πρόγραμμα δημιουργικής απασχόλησης των παιδιών, ενώ τηρείται το ίδιο ωράριο που ισχύει για όλα τα καταστήματα κράτησης, με αποτέλεσμα να περνούν πολλές ώρες της μέρας μέσα στο κελί. Στην ειδική πτέρυγα έχουν φτάσει να μένουν έως και 45 παιδιά με τις μητέρες τους, με αποτέλεσμα σε κάθε κελί να κρατούνται δύο μητέρες με τα παιδιά τους, περίπτωση που απαγορεύεται από το νόμο.
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία επιτρέπεται στις μητέρες να διαβιούν σε ειδικό χώρο της φυλακής, μαζί με τα παιδιά τους έως να φτάσουν την ηλικία των τριών ετών (Ν. 2776/1999, αρ. 13, παρ. 3). Σύμφωνα με τη διεθνή νομοθεσία τα «παιδιά των φυλακών» δεν θεωρούνται κρατούμενοι, επομένως δεν πρέπει να στερούνται κανενός κατοχυρωμένου από διεθνείς συμβάσεις δικαιώματός τους. Ωστόσο, η πρακτική εγκλεισμού βρεφών μαζί με τις μητέρες τους είναι ευρέως διαδεδομένη, με κάθε χώρα να αλλάζει το όριο κράτησης από 9 μηνών έως 6 χρονών. Η λογική είναι ορθή, τα παιδιά πρέπει να μη στερούνται τη μητέρα τους. Όμως, η πρακτική είναι σε τελείως λάθος κατεύθυνση, καθώς τα παιδιά φυλακίζονται για αδίκημα που διέπραξε ή κατηγορείται ότι διέπραξε –η κράτηση αφορά και την περίπτωση της προφυλάκισης- η μητέρα τους, χωρίς να έχουν καμία ευθύνη για την πράξη αυτή. Μάλιστα, σύμφωνα με έρευνες τα παιδιά στιγματίζονται από την εμπειρία του εγκλεισμού και μπορεί να εμφανίσουν ανασφάλεια, άνια, διαταραχές στην κοινωνική συμπεριφορά, διαταραχές στη νοητική ανάπτυξη, αδυναμία εμπιστοσύνης κ.λπ. Η λύση δεν μπορεί να είναι άλλη από την απαγόρευση κράτησης των μητέρων αυτών, καθώς όσο και να βελτιωθούν οι συνθήκες κράτησης των παιδιών, θα παραμείνει η συνθήκη του εγκλεισμού.
Διεθνής εμπειρία
Στην Κίνα και τη Νορβηγία απαγορεύεται η κράτηση μητέρας βρέφους. Στη Μογγολία οι μανάδες αποφυλακίζονται έως το παιδί γίνει 18 μηνών. Στη Ρωσία οι κρατούμενες με παιδί έως τεσσάρων χρονών αποφυλακίζονται με αναστολή εκτέλεσης της ποινής τους. Στην Ισπανία, την Ολλανδία και τη Σουηδία οι μητέρες μένουν σε ανοιχτού τύπου μονάδες κράτησης έως το παιδί τους φτάσει τα 6, 4 ή 2 χρόνια αντίστοιχα. Αυτές οι μονάδες δεν θυμίζουν φυλακή αλλά συγκρότημα πολυκατοικιών, όπου κάθε μητέρα μένει σε διαμέρισμα έχοντας εκείνη το κλειδί. Δεν υπάρχει ένοπλο ούτε ένστολο προσωπικό και οι μητέρες συνοδεύουν ελεύθερες τα παιδιά τους στο σχολείο, το γιατρό, την παιδική χαρά. Υποχρέωσή τους είναι να συμμετέχουν σε εκπαιδευτικό/επιμορφωτικό πρόγραμμα απασχόλησης ή στο σχολείο, ώστε όταν αποφυλακιστούν να έχουν τα εφόδια να επανενταχθούν στην κοινωνία. Τέλος, υπάρχουν χώρες (Φινλανδία, Γερμανία, Πορτογαλία, Σουηδία) που αναγνωρίζουν στον γονέα, όχι μόνο στη μητέρα, το δικαίωμά του να μεγαλώσει το παιδί του.
Καμπάνια κατάργησης
Η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων ξεκίνησε την Παρασκευή, παγκόσμια ημέρα του παιδιού, καμπάνια για την κατάργηση της κράτησης των μητέρων με τίτλο «Κανένα μωρό σε κελί». Όπως τονίζουν «στόχος είναι να καταργηθεί η φυλάκιση για τον κηδεμόνα βρέφους ή νηπίου έως 6 ετών και να αντικατασταθεί είτε: α)Με την τοποθέτηση των κηδεμόνων σε ανοιχτές δομές εντός του ιστού της πόλης, που δεν θα θυμίζουν σε τίποτα φυλακή, όπου οι κηδεμόνες θα έχουν το κλειδί του διαμερίσματος και θα μπορούν να συνοδεύουν τα παιδιά τους στο σχολείο, το γιατρό ή σε άλλες δραστηριότητες. Η Ισπανία έχει εφαρμόσει αυτό το σύστημα με μεγάλη επιτυχία από το 2008. Ακόμα το έχουν εφαρμόσει η Ολλανδία και η Σουηδία, β) Με αναστολή εκτέλεσης της ποινής του κηδεμόνα και επανεξέταση της αναγκαιότητας κράτησης μετά το πέρας αυτής. Εφαρμόζεται ήδη στη Ρωσία, γ) Με κατ’ οίκον περιορισμό του κηδεμόνα, με διάθεση μηνιαίου ποσού κάλυψης των απαραίτητων εξόδων και παροχή της κάρτας αλληλεγγύης.» Η καμπάνια ξεκίνησε με συλλογή υπογραφών στο tokeil.gr. «Η νίκη αυτής της καμπάνιας θα σημαίνει πως τα μόνα κάγκελα που θα έχει δει κάθε παιδί, θα είναι τα κάγκελα της κούνιας του», καταλήγει το κάλεσμα.
