ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΨΗΦΙΣΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΠΑΣΟΣ ΚΟΕΛΙΟ
Η μόνη δυνατή, δημοκρατική λύση. Η δεξιά θέλει να αλλάξει το Σύνταγμα για να παραμείνει στην εξουσία
Η κυβέρνηση του Πέδρο Πάσος Κοέλιο δεν είχε καμιά τύχη παρά τις επίμονες προσπάθειες του προέδρου Ανίμπαλ Καβάκο Σίλβα, τις έντονες προειδοποιήσεις των Βρυξελλών και τις απειλές από τους κυρίαρχους κύκλους της Ε.Ε. περί «σεβασμού των υποχρεώσεων και των δεσμεύσεων της χώρας». Τα τρία κόμματα της Αριστεράς το Μπλόκο της Αριστεράς, το Κομμουνιστικό Κόμμα και το συνεργαζόμενο με αυτό Κόμμα των Οικολόγων (ΡΕV), σε συνεργασία με το Σοσιαλιστικό Κόμμα (Σ.Κ.) και ακόμα ένας, ο βουλευτής του Φιλοζωικού Κόμματος καταψήφισαν την κυβέρνηση. Έτσι για πρώτη φορά μετά το 1974, την Επανάσταση των Γαρυφάλλων, τα αριστερά κόμματα κατάφεραν να ενωθούν, όχι μόνο για να καταψηφίσουν, αλλά και να παρουσιάσουν κυβερνητικό πρόγραμμα.
Μετά από αυτή την εξέλιξη, ο πρόεδρος της χώρας Καβάκο Σίλβα θα πρέπει να πάρει τις αποφάσεις του, να δώσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον γραμματέα του Σ.Κ., Αντόνιο Κόστα ο οποίος αποδεδειγμένα, μετά από αλλεπάλληλες ψηφοφορίες (εκλογή προέδρου και αντιπροέδρου της Βουλής, καταψήφιση της κυβέρνησης), διαθέτει την πλειοψηφία στη Βουλή.
Ο Καβάκο Σίλβα, όμως, έχει στραμμένο το βλέμμα του στις Βρυξέλλες και το Βερολίνο και έχει ανοιχτά ταχθεί κατά μιας κυβέρνησης της Αριστεράς που θα στηρίζεται σε δύο ευρωσκεπτιστικά κόμματα. Έτσι, η Πορτογαλία «θα είναι η πρώτη χώρα – μέλος, μετά τη νομισματική Ευρωπαϊκή Ένωση, που παίρνει μια σαφή πρωτοβουλία να απαγορεύσει τα ευρωσκεπτιστικά κόμματα να πάρουν μέρος στο σχηματισμό μιας κυβέρνησης. Αν επικρατήσει αυτή η άποψη, η Πορτογαλία θα μπει σε μια ζώνη υψηλών πολιτικών κινδύνων», αναφέρει η «Ντέιλι Τέλεγκραφ».
Να ξαναποκτήσει η πολιτική το ρόλο της
Τα κόμματα της Αριστεράς δείχνουν αποφασισμένα να δώσουν τον αγώνα για δημοκρατική νομιμότητα στη χώρα τους και πολιτική αλλαγή.
Οι επιτυχίες τους στο λαό και στη Βουλή έρχονται να ακυρώσουν την πολιτική της λιτότητας που παρουσιάζεται σαν το «μοντέλο» που πρέπει να υπηρετήσουν οι δυνάμεις του δικομματισμού (συντηρητικές και σοσιαλφιλελεύθερες). Το μοντέλο αυτό το συναντάμε στο ευρωκοινοβούλιο και σε πολλές χώρες της ευρωζώνης. Η Πορτογαλία δεν θα αποτελούσε εξαίρεση.
Στην Πορτογαλία, η πολιτική της λιτότητας εφαρμόστηκε αρχικά το 2010 από το Σ.Κ. και στη συνέχεια από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD), ένα κόμμα της κεντροδεξιάς. Ο Αντόνιο Κοστα χαράσσοντας πολιτική συμμαχίας με τα κόμματα της Αριστεράς (Μπλόκο και Κ.Κ. Πορτογαλίας) φαίνεται πως είναι αποφασισμένος να εφαρμόσει άμεσα μερικά από τα 62 μέτρα που έχουν συμφωνηθεί μεταξύ τους. Κυρίως σε ό,τι αφορά στα κατώτατα μεροκάματα, τη σύνταξη, τις θέσεις εργασίας. Η χάραξη της πολιτικής αυτής για την Πορτογαλία έχει έναν ιδιαίτερα σημαντικό συμβολισμό: η πολιτική της λιτότητας δεν είναι μονόδρομος.
Ταυτόχρονα οι δυνάμεις της πορτογαλικής αριστεράς επιδιώκουν να ξαναδώσουν στην πολιτική το κεντρικό της ρόλο. Η λιτότητα είναι μια πολιτική της Δεξιάς και όχι της Αριστεράς, η υιοθέτηση αυτής της θέσης από το Σ.Κ. διευκόλυνε σημαντικά την προσέγγιση και το διάλογο των αριστερών δυνάμεων σε μια χώρα που ο διαχωρισμός ήταν πολύ βαθύς.
Ιστορική ευκαιρία
Από την άλλη, και τα κόμματα της ριζοσπαστικής αριστεράς «δέχθηκαν ισχυρή πίεση από τη βάση τους για να αξιοποιήσουν αυτή την ιστορική ευκαιρία για την αριστερά» αναφέρει σε συνέντευξή του στη γαλλική «Λε Μοντ», ο Φερνάντο Ρόζας, καθηγητής Ιστορίας, στέλεχος του Μπλόκο, ο οποίος συνεχίζει: «η συμφωνία δεν είναι το πρόγραμμα του Μπλόκο της Αριστεράς, κάναμε συμβιβασμούς. Συζητήσαμε όμως με κάθε λεπτομέρεια αυτά που συμφωνήσαμε».
Σε ερώτηση στην ίδια συνέντευξη, πως βλέπει τη στάση του Κ.Κ. Πορτογαλίας να συνεργαστεί με το Σ.Κ., απάντησε πως πρόκειται για μια «ιστορική αλλαγή» δέχτηκε «μια ισχυρή πίεση από τα συνδικάτα για την συμφωνία και κυρίως από τη γενική συνομοσπονδία Πορτογαλίας (CGTP), καθώς και από τα ισχυρά συνδικάτα που επηρεάζονται από το κόμμα όπως των εκπαιδευτικών, των δημοσίων μεταφορών. […] Τα συνδικάτα θεωρούν ότι θα πρέπει πάση θυσία να μην περάσουν τα σχέδια της Δεξιάς για τον περιορισμό των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, την κατάργηση των συλλογικών συμβάσεων και την υιοθέτηση των ατομικών συμβάσεων». Τέλος, τόνισε ότι «υπάρχουν μεγάλες διαφορές σε ζητήματα όπως το ευρωπαϊκό. Στο μέλλον όμως θα μπορέσουμε να θέσουμε αυτά τα ζητήματα».
Αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων
Για την Αριστερά της Πορτογαλίας προφανώς παραμένουν πολλά να γίνουν. Η εμπειρία του ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα απέδειξε ότι το εγχείρημα θα είναι δύσκολο. Η κυβέρνηση της Αριστεράς θα πρέπει να ακολουθήσει μια πολιτική αναδιανομής εισοδημάτων -το πρόγραμμά της είναι παρόμοιο με το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με αναλυτές, δίνει έμφαση στην ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης, που έχει υποστεί πραγματική καθίζηση. Πώς θα τα καταφέρει όμως στο πλαίσιο της δημοσιονομικής λιτότητας; Η εξίσωση δεν είναι εύκολο να λυθεί.
«Σε αυτό το σημείο είναι δύσκολο να αποφύγουμε τον παραλληλισμό με την Ελλάδα. Οι παρεμβάσεις του προέδρου Καβάκο Σίλβα εξάλλου φρόντισαν να μας θυμίσουν τα γεγονότα που προηγήθηκαν πριν το δημοψήφισμα στην Ελλάδα», αναφέρει η Κριστίνα Σεμπλάνο, οικονομολόγος, «με τη δαιμονοποίηση του ΣΥΡΙΖΑ και την απειλή εξόδου από το ευρώ. […] Το πραξικόπημα προετοιμάστηκε μετά την εκλογική επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ. Στην Πορτογαλία, το πραξικόπημα προετοιμάζεται πριν την ανάληψη των κυβερνητικών καθηκόντων, αποσκοπούν να σκοτώσουν κάθε πρωτοβουλία, που επιχειρεί να αμφισβητήσει το σημερινό ευρωπαϊκό πλαίσιο». Η κατάσταση στην Πορτογαλία δε είναι βέβαια η ίδια με αυτή της Ελλάδας.
Η στάση των αριστερών δυνάμεων της Πορτογαλίας, ωστόσο, δεν φαίνεται να επηρεάζεται από τις απειλές του Προέδρου και όχι μόνο. Το πιο δύσκολο καθήκον των αριστερών δυνάμεων της Πορτογαλίας είναι να αλλάξουν ουσιαστικά την πραγματικότητα των Πορτογάλων. Τη στιγμή, μάλιστα, που η ευρωπαϊκή επιτροπή και το Εurogroup θα ασκήσουν αφόρητες πιέσεις στο Σ.Κ. για να ακυρώσουν τη συνεργασία των αριστερών δυνάμεων.
Στήριξη όχι μόνο με λόγια
Η Πορτογαλία θα πρέπει να ευθυγραμμιστεί στο ζήτημα της δημοσιονομικής πολιτικής με την Ισπανία και την Ιταλία, οι οποίες δέχονται συνεχώς πιέσεις από την Κομισιόν. Οι Βρυξέλλες θέλουν να αποδείξουν στον Σόιμπλε ότι μπορούν να επιτηρούν τα δημοσιονομικά των χωρών χωρίς επιείκεια. Σε αυτό το πλαίσιο, η θέση του Αντόνιο Κόστα είναι δύσκολη. Πολλά θα εξαρτηθούν από τη στάση των ευρωπαϊκών σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων.
«Η συμμαχία της Αριστεράς στην Πορτογαλία αποτελεί μια σπάνια ευκαιρία για την επαναχάραξη μιας ουσιαστικής εναλλακτικής πολιτικής» αναφέρει ο αρθρογράφος της «Λα Τριμπιούν», Ρομαρίκ Γκοντέν, και συνεχίζει, «εάν οι σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις εγκαταλείψουν τον Αντόνιο Κόστα, όπως εγκατέλειψαν τον Αλέξη Τσίπρα, θα αποδειχθεί για μια ακόμα φορά ότι στην ευρωζώνη δεν είναι δυνατή μια εναλλακτική πολιτική. Το ευρώ θα βρίσκεται σε κίνδυνο, γιατί θα ταυτίζεται με τη λιτότητα και έτσι μετά την περίπτωση της Ελλάδας, θα έχουμε και αυτή της Πορτογαλίας. Είναι, συνεπώς, προς το συμφέρον της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας να στηρίξει την εναλλακτική πολιτική στην Πορτογαλία και όχι μόνο με λόγια, όπως το Σ.Κ. Γαλλίας, αλλά με πράξεις.
«Η πορτογαλική εμπειρία είναι και μια νέα ευκαιρία. Θα αξιοποιηθεί;» γράφει η «Λα Τριμπιούν». Αυτό το ερώτημα προφανώς δεν μπορεί να απαντηθεί. Ένα πράγμα είναι βέβαιο, στην Πορτογαλία τίποτα δεν θα είναι όπως πριν. Ο πρόεδρος με την αντιδημοκρατική του συμπεριφορά επιτάχυνε την εξέγερση των «ρέμπελων», γράφει η Κριστίνα Σεμπλάνο. Έτσι έγινε δυνατή η συμμαχία κατά της λιτότητας. Μέχρι πριν λίγο, ήταν απίθανη και όλα αυτά προκάλεσαν ένα δημοκρατικό διάλογο, χωρίς προηγούμενο, μετά από σαράντα χρόνια στην πορτογαλική κοινωνία.»
Μπ. Κοβάνης
