Υπάρχει κινηματογράφος στο Ιράκ; Υπερβολικό το ερώτημα αφού σχεδόν σε όλες τις χώρες του κόσμου υπάρχει κινηματογράφος με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Όμως, αυτό έρχεται στον νου όταν βλέπεις μια ταινία από τη βασανισμένη χώρα της Μέσης Ανατολής να προβάλλεται στους ελληνικούς κινηματογράφους. Και τότε έρχεται το επόμενο ερώτημα που καλείσαι να απαντήσεις: «πόσες ιρακινές ταινίες έχω δει μέχρι τώρα στη ζωή μου;». Η πλέον προφανής απάντηση είναι «καμία» και νομίζω ότι ισχύει για τους περισσότερους (περισσότερες) των θεατών.
Κάνοντας μια προσπάθεια να θυμηθώ κάποια σχέση του Ιράκ με τον κινηματογράφο, το μοναδικό που μου ήρθε στο μυαλό ήταν η ταινία «Και οι χελώνες μπορούν να πετάξουν» του Μαχμάν Γκομπαντί που γυρίστηκε το 2004. Μόνο που ο σκηνοθέτης είναι Κούρδος από το Ιράν («κ» όχι «ν») και η ταινία είναι γυρισμένη στο ιρακινό Κουρδιστάν κοντά στα σύνορα με την Τουρκία. Είναι η πρώτη ταινία που γυρίστηκε στον Ιράκ μετά την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν, το θέμα της αφορά τους Κούρδους του Ιράκ ενώ οι ηθοποιοί είναι ερασιτέχνες κουρδικής καταγωγής. Αυτά!
Πάμε τώρα στην ταινία «Η τούρτα του Προέδρου» (Mamlaket al-Qasab) που ήταν η αφορμή του εκτεταμένου αυτού προλόγου και προβάλλεται στην Ελλάδα. Πριν συνεχίσω όμως θα ήθελα να σημειώσω ότι πρόκειται για την πρώτη ταινία που κέρδισε ποτέ κάποιο βραβείο στο Φεστιβάλ των Καννών και συγκεκριμένα τη Χρυσή Κάμερα Σκηνοθεσίας για τον Χασάν Χαντί και το βραβείο κοινού στο τμήμα Ένα Κάποιο Βλέμμα του ιδίου φεστιβάλ.
Τον Αύγουστο του 1990, ο ιρακινός στρατός εισέβαλλε στο Κουβέιτ. Αμέσως κινητοποιήθηκε ο ΟΗΕ που καταδίκασε την εισβολή και έτσι ξεκίνησε ο Α΄ Πόλεμος του Κόλπου. Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στο Ιράκ οδήγησαν σε φτώχεια, ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων. Ωστόσο, ο Σαντάμ Χουσεΐν υποχρέωνε όλους τους Ιρακινούς να γιορτάζουν τα γενέθλιά του. Η υπόθεση εκτυλίσσεται στις 26 Απριλίου, δύο μέρες πριν από τα γενέθλια του ανθρώπου που κυβέρνησε το Ιράκ με σιδερένια πυγμή. Ημέρα που κάποιοι μαθητές αναλαμβάνουν μετά από κλήρωση να προετοιμάσουν κάποια πράγματα για τη μέρα των γενεθλίων του προέδρου. Στο σχολείο φοιτά η Λαμίχα, ένα κοριτσάκι που μεγαλώνει με τη γιαγιά του σε ένα σπίτι σε μια περιοχή με βάλτους. Η Λαμίχα θα είναι η «τυχερή» που της έλαχε να φτιάξει την τούρτα για την ημέρα των γενεθλίων του Σαντάμ Χουσείν. Πρέπει όμως να προμηθευτεί τα υλικά, δηλαδή αυγά, ζάχαρη και μπέικιν πάουντερ κάτι που δεν είναι καθόλου εύκολο σε μια εποχή που υπάρχει μεγάλη έλλειψη αγαθών στη χώρα. Στην ταινία παρακολουθούμε την αγωνιώδη προσπάθεια της Λαμίχα, που με τη βοήθεια του συμμαθητή της Σαΐντ, προσπαθεί να βρει τα απαραίτητα υλικά για να φτιάξει την τούρτα του προέδρου!
Βασισμένος στις παιδικές του μνήμες, ο σκηνοθέτης Χασάν Χαντί, με την πρωτόλεια μεγάλου μήκους ταινία του ξαφνιάζει θετικά. Με έναν αγωνιώδη ρυθμό που αυξάνεται σταδιακά, όσο τα δυο παιδιά αναζητούν αυτά που χρειάζονται, ο σκηνοθέτης δημιουργεί το απαιτούμενο κλίμα έντασης. Και μέσα από αυτήν την αναζήτηση καταγράφει με απόλυτη πειστικότητα την ανθρωπογεωγραφία του χώρου και του χρόνου. Η Λαμίχα και η γιαγιά της, που την αναζητά καθώς το κοριτσάκι έχει χαθεί στην πόλη, έρχονται αντιμέτωπες με ανάλγητους εμπόρους, με διεφθαρμένους αστυνομικούς, με εκβιαστές και βιαστές αλλά και με έναν καλόκαρδο ταχυδρόμο. Ο σκηνοθέτης δημιουργεί ένα συναρπαστικό «κυνήγι θησαυρού», όπου θησαυρός είναι τα υλικά για την τούρτα, ενώ τα στενοσόκακα της πόλης μετατρέπονται σε έναν χαώδη λαβύρινθο που κανείς δεν ξέρει τι κρύβεται πίσω από κάθε γωνία.
Η εκφραστικότατη εννιάχρονη Μπανίν Αχμάντ Ναγιέφ, δίνει μια καταλυτική και ιδιαίτερα πειστική ερμηνεία ως Λαμίχα. Ο Χαντί από την πλευρά του σκηνοθετεί με τη στιβαρότητα ενός έμπειρου σκηνοθέτη. Κατορθώνει να μιλήσει για το δικτατορικό καθεστώς του Ιράκ χωρίς να παρασυρθεί από την ευκολία της δημαγωγίας. Επιλέγει να δει τα γεγονότα με την αθώα ματιά ενός παιδιού που μεγαλώνει σε μια δύσκολη εποχή. Και μέσα από αυτήν την αθωότητα τα λέει όλα!
Η ταινία, η οποία μοιάζει τραγικά επίκαιρη μετά τα τελευταία δραματικά γεγονότα στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, έχει κερδίσει επίσης το βραβείο Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ της Στοκχόλμης και το βραβείο Κοινού στο Φεστιβάλ της Αθήνας.
