Παρά τις σφοδρές αντιδράσεις κατοίκων του Δήμου Ραφήνας-Πικερμίου και περιβαλλοντικών οργανώσεων από το 2017, ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2023 το έργο διευθέτησης του Μεγάλου
Ρέματος Ραφήνας, του μεγαλύτερου φυσικού ποταμού της Αττικής. Το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών που είναι ο φορέας του έργου, διατείνεται ότι το έργο είναι αντιπλημμυρικό. Όμως η αλήθεια διαφέρει πολύ. Πρόκειται για ένα «βαρύ» τεχνικό έργο που καταστρέφει τη φυσική κοίτη του ποταμού σε μήκος 17 χιλιομέτρων, καλύπτοντάς το με τσιμέντο και συρματοκιβώτια. Τέτοια παραδοσιακά «σκληρά» τεχνικά έργα είναι ανεπαρκή για τη διαχείριση των πλημμυρών και μη ανθεκτικά υπό τις νέες κλιματικές συνθήκες, όπως συνομολογείται δημόσια στην πρόσφατη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα (ΠΥΣ 22/30.07.2026, ΦΕΚ 126/6.8.2026, σελ. 7379), στην 1η Αναθεώρηση των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας Αττικής (ΥΠΕΝ/ΔΠΔΥΠ/59164/852/29.5.2025, ΦΕΚ Β΄2752/4.6.2025) και όπως αναγνωρίζεται από τη δανείστρια του έργου Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων στην από 17.11.2023 επίσημη ανάρτησή της μετά τις πλημμύρες στη Θεσσαλία από τον Ντάνιελ.
Απειλείται το Ρέμα
Από τις αρχές Ιουνίου, το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας αντιμετωπίζει ίσως την μεγαλύτερη απειλή. Στις 8/6/2026 το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών έδωσε εντολή να ξεκινήσει η πλήρης αποψίλωση και η εκβάθυνση της κοίτης κατά 1,5 μέτρο σε μήκος 1,5 χλμ. στο φυσικό πλημμυρικό πεδίο του ποταμού που βρίσκεται στην Πετρέζα, στην πεδιάδα των Σπάτων. Η περιοχή αυτή είναι πολύ σημαντική τόσο για την περιβαλλοντική της αξία (υγροτοπικές εκτάσεις με σπάνιες για την Αττική συστάδες του προστατευόμενου οικοτόπου δάσους παρόχθιας ιτιάς Salix alba), όσο και για τη φυσική αντιπλημμυρική προστασία που παρέχει επί αιώνες στην πόλη της Ραφήνας προς την πλευρά των εκβολών (κατάντη), με τη φυσική εκτροπή των υδάτων στο πλημμυρικό πεδίο ώστε τα νερά να συγκρατούνται εκεί και να μην φθάνουν όλα στην εκβολή.
Επιπλέον, η τμηματική διευθέτηση που επιχειρείται και προς την πλευρά των πηγών (ανάντη) στο 8ο-9ο χλμ από την εκβολή παραβιάζει την περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου και τις καθιερωμένες τεχνικές και επιστημονικές πρακτικές, που επιτάσσουν την εκτέλεση της διευθέτησης σταδιακά από τα κατάντη προς τα ανάντη. Ο λόγος είναι ότι η κατάργηση της φυσικής βλάστησης και η διευθέτηση της κοίτης, αυξάνουν την ταχύτητα και την ποσότητα των υδάτων που καταλήγει στα κατάντη, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μεγαλύτερου κινδύνου πλημμύρας όταν δεν έχει ολοκληρωθεί το έργο διευθέτησης στην εκβολή, που είναι ο τελικός αποδέκτης των υδάτων. Στην προκειμένη περίπτωση, στα κατάντη το έργο διευθέτησης έχει εξελιχθεί αποσπασματικά μόνον στα πρώτα 5 χλμ. περίπου από την εκβολή, ενώ σε κανένα τμήμα του η διευθέτηση δεν έχει ολοκληρωθεί.
Ανάγκη αναθεώρησης
Η κατάργηση του φυσικού πλημμυρικού πεδίου της Πετρέζας που επιχειρείται αυτό το διάστημα βρίσκεται σε αντίφαση με την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, το Σχέδιο Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας Αττικής (1η αναθεώρηση), τις Ευρωπαϊκές Οδηγίες για τα Ύδατα(2000/60) και τις Πλημμύρες (2007/60), που επιβάλλουν την κατά προτεραιότητα εξέταση λύσεων βασισμένων στη φύση για την αντιπλημμυρική προστασία, μεταξύ αυτών και την προστασία ή/και αποκατάσταση των φυσικών πλημμυρικών πεδίων, έναντι των βαριών τεχνικών έργων. Ειδικότερα, η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, που υιοθετήθηκε με ΠΥΣ, δηλαδή φέρει τις υπογραφές και των 22 υπουργών της κυβέρνησης, ως διδάγματα από την εμπειρία διαχείρισης των πρόσφατων ακραίων πλημμυρών («Ιανός», «Daniel»)διαπιστώνει την ανάγκη αναθεώρησης του υφιστάμενου μοντέλου αντιπλημμυρικής προστασίας και επανασχεδιασμού των υποδομών με όρους ανθεκτικότητας και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, με στροφή σε ήπιες λύσειςκαιυιοθέτηση πράσινων υποδομών και λύσεων που βασίζονται στη φύση (Nature-Based Solutions), όπως είναι τα έργα ορεινής υδρονομίας, η διατήρηση και αποκατάσταση πλημμυρικών πεδίων (σελ. 7385, 7375) κλπ.
Καταγγελία 11 περιβαλλοντικών οργανώσεων
Την επέμβαση στην Πετρέζα κατήγγειλαν 11 περιβαλλοντικές οργανώσεις. Στην ίδια κατεύθυνση, για μη αναστρέψιμη ζημία στα ύδατα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες και τον ενδεχόμενο κίνδυνο πρόκλησης πλημμύρας στα κατάντη (Ραφήνα) από την επέμβαση αυτή προειδοποιούν με γνωμοδοτήσεις τους το ν.π.δ.δ. ΕΛΚΕΘΕ (5.8.2026) και τρεις έγκριτοι ειδικοί επιστήμονες: ο Παναγιώτης Δημόπουλος, Καθηγητής Οικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών, ο δρ. Σταμάτης Ζόγκαρης, κύριος ερευνητής ΕΛΚΕΘΕ και ο Ηλίας Ταρναράς, πολιτικός μηχανικός-μελετητής υδραυλικών έργων με διεθνή εμπειρία και κάτοικος Ραφήνας με βαθιά γνώση του Μ. Ρέματος. Αλλά και στο παρελθόν, για τον ενδεχόμενο κίνδυνο πλημμύρας από την εκτέλεση του έργου είχαν προειδοποιήσει τόσο το νπδδ ΕΛΚΕΘΕ όσο και η ΕΜΔΥΔΑΣ Αττικής.
Κατά της επίμαχης επέμβασης στην Πετρέζα έχει ασκηθεί από την δημοτική σύμβουλο Ραφήνας-Πικερμίου Εμμανουέλα Τερζοπούλου:
α) η από 17.06.2026 αίτηση ασφαλιστικών μέτρων κατά του Ελληνικού Δημοσίου και της αναδόχου Εταιρείας ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, η οποία έχει προσδιορισθεί να συζητηθεί κατά προτίμηση για τη δικάσιμο της 23.09.2026 και
β) η αίτηση προσωρινής διαταγής με δικάσιμο 4.9.2026.
Επιπλέον εκκρεμούν:
α) η από 16.6.2026 αίτηση της Εμμ. Τερζοπούλου για ανάληψη δράσης (προληπτικά μέτρα) για περιβαλλοντική ζημία ενώπιον του ΣΥΓΑΠΕΖ του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και
β) η από 16.6.2026 καταγγελία ενώπιον των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος για παραβίαση της Οδηγίας για τα Ύδατα λόγω της υποβάθμισης των υδάτων με νέες υδρομορφολογικές αλλοιώσεις χωρίς την εκ των προτέρων (κατά το στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης) χορήγηση της προβλεπόμενης εξαίρεσης του άρθρου 4 παρ.7 της Οδηγίας. Σχετική αυτοψία έγινε στις 13.7.2026 και αναμένεται το πόρισμα.
Τέλος, το επόμενο διάστημα αναμένεται το πόρισμα του Μηχανισμού Καταγγελιών της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ), δανείστριας του έργου διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, επί καταγγελίας περιβαλλοντικών οργανώσεων και πολιτών. Υπενθυμίζεται ότι στο αντίστοιχο πόρισμά του για το ρέμα Ερασίνου, ο Μηχανισμός διέγνωσε μεταξύ άλλων την παραβίαση της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Ύδατα 2000/60, με αποτέλεσμα στις 8.1.2026 να διαλυθεί η σύμβαση της αναδόχου εταιρείας με το Ελληνικό Δημόσιο.
Αντιστεκόμαστε σε μία οικολογική καταστροφή, που μπορεί να αποβεί μοιραία για την πόλη της Ραφήνας στην επόμενη μεγάλη βροχόπτωση. Μετά τις παραδοχές της από 6.8.2026 Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα δεν μπορεί κανείς να πει ότι δεν ήξερε!
Κίνηση για την Προστασία και Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας
