Το μονοθέσιο δημοτικό σχολείο Σικίνου είναι μια μεγάλη αγκαλιά, όπου
η μαθησιακή διαδικασία δεν αφορά μόνο τη σχέση κάθε παιδιού με
τους εκπαιδευτικούς του, αλλά και τη σχέση των μαθητών μεταξύ τους,
εφόσον συνυπάρχουν η κλασική μέθοδος δασκάλου-μαθητή και η
αλληλοδιδακτική. Το σχολείο είναι χτισμένο σε επικλινές έδαφος, με
ισόγειο και δύο φωτεινά υπόγεια που, λόγω της κλίσης του εδάφους
είναι στο ύψος του πρανούς. Στους χώρους του συστεγάζονται
προνήπιο, νηπιαγωγείο, δημοτικό και γυμνάσιο-λύκειο, συνολικά
δεκαοκτώ παιδιά, από 4 μέχρι 18 ετών. Ο αριθμός των παιδιών είναι
τόσο μικρός που, αναπόφευκτα, οι σχέσεις μεταξύ τους είναι πιο
συναισθηματικές, πιο άμεσες και πιο ουσιαστικές από ό,τι συμβαίνει
συνήθως σε σχολεία περιοχών με μεγαλύτερο πληθυσμό. Η ευημερία
του κάθε παιδιού μέσα σε αυτό το κοινωνικό κουκούλι είναι υπόθεση
όλων: της νηπιαγωγού, της δασκάλας, των καθηγητών, και των ίδιων
των παιδιών, μεγάλων και μικρών.
Όπως μας εξήγησε ο μαθηματικός του γυμνασίου, οποιοδήποτε
πρόβλημα αντιμετωπίζει ένα παιδί, αποτελεί συλλογική υπόθεση και
επιλύεται με τον τρόπο που θα γινόταν στο πλαίσιο μιας οικογένειας. Σε
αυτό το πνεύμα, όταν, στις προηγούμενες εξετάσεις εισαγωγής στην
τριτοβάθμια εκπαίδευση, μια τελειόφοιτη μαθήτρια έπρεπε να
ταξιδέψει στην Ίο για να διαγωνιστεί, και να παραμείνει εκεί σε όλη τη
διάρκεια των Πανελλαδικών, λόγω της αδυναμίας των δικών της να τη
συνοδεύσουν τον ρόλο της οικογένειας ανέλαβε μια καθηγήτριά της. Το
παιδί κατάφερε, τελικά, να περάσει στο Πανεπιστήμιο και η επιτυχία
ανήκε σε όλους.
Συναντήσαμε την προϊσταμένη-και δασκάλα-του μονοθέσιου δημοτικού
ένα καλοκαιρινό πρωινό του Ιουνίου 2026. Η ίδια, που μας ζήτησε από
σεμνότητα να μην αναφέρουμε το όνομά της, μας ξενάγησε στο σχολείο
και μας μίλησε γι’ αυτό με πολλή τρυφερότητα. Μας είπε ότι την
επόμενη σχολική χρονιά θα φοιτούν σε αυτό δυο προνήπια, επτά παιδιά στο δημοτικό, πέντε στο γυμνάσιο και τρία στο λύκειο. Μας
έδειξε, με καμάρι, τις χειροτεχνίες των παιδιών «της», τη δανειστική
βιβλιοθήκη, την αίθουσα για τα νήπια/προνήπια με τα παιχνίδια, τα
πολύχρωμα ξύλινα λιλιπούτεια έπιπλά της, όλα τακτοποιημένα στις
θέσεις τους από τα ίδια τα παιδιά.
Στην αίθουσα του δημοτικού συστεγάζονταν πέρσι οκτώ παιδιά. Η
διάταξη του χώρου, με ένα περίκεντρο τραπέζι και καθίσματα
γραφείου, δημιουργούν την εντύπωση μιας συνεδριακής αίθουσας για
μικρόσωμους συνέδρους. Εδώ εκπαιδεύονται όλες οι τάξεις, με την
δασκάλα να εργάζεται με κάθε παιδί χωριστά και με όλα μαζί,
συνδυάζοντας την επιστημοσύνη της με τον αυτοσχεδιασμό, ανάλογα
με τις συνολικές μαθησιακές ανάγκες και δεξιότητες των μαθητών και
των μαθητριών τής εκάστοτε σχολικής χρονιάς. Εδώ καθοριστικό ρόλο
παίζουν η κρίση της διδάσκουσας και το πάθος για τη δουλειά της,
προκειμένου ο συνδυασμός των διδασκόμενων αντικειμένων να
ανταποκρίνεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στην ηλικιακή σύνθεση
του συνόλου των τάξεων. Κατά τα άλλα, η αίθουσα του δημοτικού δεν
έχει τίποτα να ζηλέψει από ένα ακριβό ιδιωτικό σχολείο στην Αθήνα.
Εξαιρετικά οργανωμένη και πλήρης, με τον διαδραστικό της πίνακα, το
μουσειοπαιδαγωγικό της υλικό και τις αναρτήσεις σημειωμάτων με
διάφορα στοιχεία, όπως ημερομηνίες από την αρχαία, τη βυζαντινή και
τη νεότερη ιστορία, ώστε τα παιδιά να αποκτούν την αντίληψη του
ιστορικού χρόνου. Στο πρώτο από τα δύο κατώτερα επίπεδα
στεγάζονται το γυμνάσιο-λύκειο, η αίθουσα πληροφορικής, το
εργαστήριο χημείας, η αίθουσα εκδηλώσεων και τα γραφεία των
καθηγητών. Στο δεύτερο βρίσκεται ένα άρτια εξοπλισμένο γυμναστήριο
με σύγχρονα όργανα άθλησης.
Όλος ο εξοπλισμός του σχολείου έχει συλλεγεί και οργανωθεί από τους
εκπαιδευτικούς, χάρη σε χορηγίες ιδιωτών ή οργανισμών, με στόχο τη
μετατροπή του μειονεκτήματος ενός μονοθέσιου, σχεδόν ακριτικού
σχολείου, σε πλεονέκτημα. Στις δράσεις του σχολείου περιλαμβάνονται
και οι εκπαιδευτικές εκδρομές εκτός Σικίνου που κάνουν οι τελευταίες
τάξεις του δημοτικού, οι οποίες προϋποθέτουν βέβαια την εύρεση
πόρων για τα έξοδα διαμονής, διατροφής και μετακίνησης των παιδιών.
Η συλλογή μέρους αυτών των πόρων είναι μια ακόμη συλλογική
υπόθεση: τα παιδιά κατασκευάζουν αντικείμενα, όπως σαπούνια,
κεράκια, βαμβακερές τσάντες ζωγραφισμένες από τα ίδια, τα οποία
πουλάνε το καλοκαίρι στην πλατεία της Χώρας.
Η περίπτωση του μονοθέσιου σχολείου της Σικίνου δείχνει ότι, με κόπο,
θέληση και συνεργασία, μια μικρή σχολική μονάδα της περιφέρειας
μπορεί να γίνει μια κυψέλη μάθησης και συνεργασίας, ένα συλλογικό
εγχείρημα που θα μπορούσε να διδάσκεται σε εκπαιδευτικά σεμινάρια
ως παράδειγμα καλής εκπαιδευτικής πρακτικής.
Credits: Καλλιόπη Αλεξοπούλου
