Ο Μπο Κίι, πρώην πολιτικός κρατούμενος, συνιδρυτής και γραμματέας του Συλλόγου Βοήθειας στους Πολιτικούς Κρατούμενους (AAΡΡ) και εμβληματικός ακτιβιστής για την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Μιανμάρ, μιλάει για τις θηριωδίες της χούντας, τους πολιτικούς κρατουμένους και την προσπάθεια του καθεστώτος να διασφαλίσει τη διεθνή νομιμότητα.
Ποια η κατάσταση των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων στην Μιανμάρ; Ποιους περιορισμούς έχει επιβάλει η στρατιωτική χούντα και σε ποιους τομείς;
Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 2021, η χούντα έχει συστηματικά καταργήσει τα ατομικά, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα μέσω της κατάχρησης νόμων, δικαστηρίων και κρατικών θεσμών. Αντί να υπηρετεί τη δικαιοσύνη, το νομικό σύστημα έχει γίνει ένα εργαλείο φίμωσης της διαφωνίας και διατήρησης του στρατιωτικού ελέγχου. Η ελευθερία της έκφρασης και η πολιτική συμμετοχή έχουν περιοριστεί σοβαρά. Η ειρηνική κριτική του στρατού ποινικοποιείται, ενώ οι πολιτικοί αντίπαλοι διώκονται βάσει νόμων όπως το άρθρο 505Α του Ποινικού Κώδικα, ο Αντιτρομοκρατικός Νόμος, και άλλες διατάξεις για την ασφάλεια. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν χαρακτηριστεί «τρομοκράτες», απλώς επειδή αντιτίθενται στη στρατιωτική διακυβέρνηση. Τα δικαιώματα της ιδιωτικότητας και οι ψηφιακές ελευθερίες έχουν επίσης διαβρωθεί. Η προστασία της ιδιωτικότητας καταργήθηκε μετά το πραξικόπημα, και οι νόμοι περί κυβερνοασφάλειας επέκτειναν τις εξουσίες επιτήρησης της χούντας. Η ελευθερία έχει περιοριστεί μέσω των ελέγχων διαβατηρίων και της επιβολής του Νόμου περί Στρατολόγησης, αναγκάζοντας πολλούς νέους να εγκαταλείψουν τη χώρα. Το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη έχει ουσιαστικά καταρρεύσει. Το δικαστικό σύστημα στερείται ανεξαρτησίας, οι πολιτικές υποθέσεις εκδικάζονται συστηματικά χωρίς τη δέουσα διαδικασία, και οι καταδίκες συχνά βασίζονται σε αναγκαστικές ομολογίες ή σε αδύναμα αποδεικτικά στοιχεία.
Πόσοι είναι σήμερα οι πολιτικοί κρατούμενοι και τι ποινές αντιμετωπίζουν;
Από το 2014, ο AAPP ορίζει ως πολιτικό κρατούμενο οποιονδήποτε συλλαμβάνεται, κρατείται ή φυλακίζεται λόγω της πραγματικής ή υποτιθέμενης συμμετοχής του σε δραστηριότητες που προωθούν την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, την ισότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα εθνοτικά δικαιώματα ή τη δημοκρατία. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ορισμό, έχουμε καταγράψει περισσότερες από 31.000 συλλήψεις μετά το πραξικόπημα. Σήμερα 14.349 πολιτικοί κρατούμενοι παραμένουν υπό κράτηση, ενώ πάνω από 7.000 επιπλέον περιπτώσεις εξακολουθούν να απαιτούν επαλήθευση από τον AAPP. Όμως οι πραγματικοί αριθμοί είναι σίγουρα υψηλότεροι και συνεχίζουν να αυξάνονται. Αμέσως μετά το πραξικόπημα, η χούντα βασίστηκε στο άρθρο 505Α, βάσει του οποίου πολλοί κρατούμενοι καταδικάστηκαν σε ποινές φυλάκισης περίπου τριών ετών, κυρίως για συμμετοχή σε διαμαρτυρίες κατά του πραξικοπήματος. Έκτοτε, οι καταδίκες στηρίχθηκαν στον Νόμο κατά της Τρομοκρατίας, στον Νόμο περί Παράνομων Ενώσεων, στον Νόμο περί Όπλων και στη νομοθεσία που σχετίζεται με τις εκλογές, ιδιαίτερα εναντίον όσων κατηγορούνται για υποστήριξη της ένοπλης αντίστασης. Οι πολιτικοί κρατούμενοι συνήθως λαμβάνουν ποινές 10 έως 15 ετών, ενώ άλλοι αντιμετωπίζουν ισόβια κάθειρξη ή θανατική ποινή, και πολλοί περιμένουν χρόνια για να καταδικαστούν.
Ποιες είναι οι συνθήκες διαβίωσης των πολιτικών κρατουμένων;
Σκληρές και συχνά απειλητικές για τη ζωή. Ένα σαφές μοτίβο βασανιστηρίων κατά τη σύλληψη, την ανάκριση και την κράτηση υποδηλώνει ότι η κακοποίηση είναι συστηματική, ιδιαίτερα κατά την ανάκριση για να υπάρξει αναγκαστική ομολογία. Οι πρώην κρατούμενοι αναφέρουν σοβαρούς ξυλοδαρμούς, στάσεις πίεσης, στέρηση ύπνου και άλλες μορφές βασανιστηρίων. Οι θάνατοι από βασανιστήρια μειώνονται πλέον λόγω της διεθνούς πίεσης, αλλά οι ανακριτές σταματούν τα βασανιστήρια μόνο όταν φοβούνται ότι η κακοποίηση μπορεί να αποβεί θανατηφόρα. Οι θάνατοι που συνδέονται με ασθένειες και ανεπαρκή υγειονομική περίθαλψη αυξάνονται. Οι κλινικές των φυλακών παρέχουν ελάχιστα περισσότερα από βασικά παυσίπονα και βιταμίνες, ενώ ο υπερπληθυσμός, η κακή υγιεινή και το μολυσμένο νερό συμβάλλουν στην εξάπλωση των ασθενειών. Ο σεισμός του Μαρτίου του 2025 αποκάλυψε περαιτέρω αυτές τις συνθήκες, όταν κατέρρευσαν οι θάλαμοι των φυλακών σκοτώνοντας και τραυματίζοντας κρατούμενους. Οι γυναίκες πολιτικές κρατούμενες αντιμετωπίζουν πρόσθετη κακοποίηση, συμπεριλαμβανομένων εξευτελιστικών σωματικών ερευνών, αναγκαστικής γύμνωσης και επεμβατικών ερευνών χωρίς συγκατάθεση. Ορισμένες έχουν αναφέρει ότι αναγκάζονται να βγάζουν τα εσώρουχά τους κατά την έμμηνο ρύση. Έχουμε λάβει αναφορές για κάμερες CCTV στους χώρους ύπνου και μπάνιου των γυναικών, που οδηγούν σε εκφοβισμό και ταπείνωση. Επίσης, τα προβλήματα που σχετίζονται με τα ναρκωτικά αυξάνονται. Αναφορές δείχνουν ότι μέσα στις φυλακές λειτουργούν εγκληματικά δίκτυα με τη συνενοχή των αρχών, ενώ πολλοί κρατούμενοι ισχυρίζονται ότι το προσωπικό ασφαλείας κάνει χρήση ναρκωτικών κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων, συμβάλλοντας σε ιδιαίτερα βίαιη συμπεριφορά.
Μετά τις εκλογές του Ιανουαρίου, η χούντα με τον νόμο για την αμνηστία απελευθέρωσε περίπου 4.000 πολιτικούς κρατούμενους. Πώς αξιολογείς αυτήν την κίνηση;
Οι πρόσφατες απελευθερώσεις κρατουμένων δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως μια πραγματική πολιτική μεταρρύθμιση. Η χούντα έχει κάνει αρκετές αμνηστίες που έχουν πάρει μεγάλη δημοσιότητα, συμπεριλαμβανομένης της λεγόμενης απελευθέρωσης του προέδρου Ουίν Μιντ, και ισχυρίζεται ότι η Αούνγκ Σαν Σου Κι (σημ: η πρωθυπουργός που ανατράπηκε από το πραξικόπημα) μεταφέρθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό. Αυτά τα μέτρα αποσκοπούν να προβάλλουν μια εικόνα προόδου, αλλά η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. Όσοι απελευθερώνονται παραμένουν υπό αυστηρούς περιορισμούς και συνεχή απειλή εκ νέου σύλληψης. Πολλές μειώσεις ποινών έχουν μικρή πρακτική διαφορά, επειδή οι κρατούμενοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δεκαετίες φυλάκισης. Δεν γνωρίζουμε καν αν η Αούνγκ Σαν Σου Κι είναι ζωντανή. Επιπλέον, αυτές οι αμνηστίες δεν κάνουν τίποτα για να αλλάξουν την ευρύτερη πραγματικότητα. Δεκάδες χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι παραμένουν πίσω από τα κάγκελα, οι αεροπορικές επιδρομές εναντίον αμάχων συνεχίζονται, και ολόκληρες κοινότητες καταστρέφονται. Ο AAPP έχει καταγράψει σχεδόν 8.000 θανάτους αμάχων μετά το πραξικόπημα, αν και ο πραγματικός αριθμός είναι πιθανώς πολύ υψηλότερος. Αυτές οι απελευθερώσεις είναι πολιτικό θέατρο που στοχεύει στη διασφάλιση της διεθνούς νομιμότητας. Στην πραγματικότητα, το στρατιωτικό καθεστώς είναι πιο απομονωμένο από ποτέ. Ένα καθεστώς που ευθύνεται για εκτεταμένες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν μπορεί να ανακτήσει τη νομιμότητά του μέσω συμβολικών χειρονομιών όσο συνεχίζεται η καταστολή.
Να μιλήσουμε και για τον AAPP (Assistance Association for Political Prisoners). Ποιες είναι οι δράσεις σας και ποια τα προβλήματα που αντιμετωπίζετε;
Ο AAPP εργάζεται για την άνευ όρων απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων ως το πρώτο και πιο ουσιαστικό βήμα προς την εθνική συμφιλίωση, την πολιτική διακυβέρνηση και τη διαρκή ειρήνη στη χώρα. Δεν μπορούμε να το επιτύχουμε αυτό διαπραγματευόμενοι με μια στρατιωτική χούντα που συνεχίζει να διαπράττει φρικαλεότητες εναντίον του λαού. Αντ’ αυτού, συνεργαζόμαστε με δίκτυα σε όλη την Μιανμάρ για να τεκμηριώσουμε τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να υποστηρίξουμε τους πολιτικούς κρατούμενους και τις οικογένειές τους, να συντονίσουμε την υπεράσπιση βάσει στοιχείων και να θέσουμε τις βάσεις για μελλοντική δικαιοσύνη και λογοδοσία. Το έργο μας για την ανθρωπιστική βοήθεια και την τεκμηρίωση αλληλοενισχύεται. Παρέχοντας οικονομική βοήθεια, υγειονομική περίθαλψη, ασφαλή σπίτια και υποστήριξη ψυχικής υγείας, συλλέγουμε επίσης αξιόπιστα στοιχεία από πρώτο χέρι από τις φυλακές και από τις κοινότητες που πλήττονται από συγκρούσεις. Μέσω αυτών των δικτύων, παρέχουμε επαληθευμένες πληροφορίες σχετικά με τις συλλήψεις, τους θανάτους υπό κράτηση και άλλες καταχρήσεις στον ΟΗΕ, σε κυβερνήσεις και σε διεθνείς οργανισμούς ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που διαφορετικά θα είχαν ελάχιστη πρόσβαση στις εξελίξεις επιτόπου. Ωστόσο, η έλλειψη διαφάνειας της χούντας, η περιορισμένη πρόσβαση, οι κίνδυνοι ασφαλείας και οι σοβαροί περιορισμοί χρηματοδότησης καθιστούν αυτό το έργο ολοένα και πιο δύσκολο. Παρόλα αυτά, με 26 χρόνια εμπειρίας και αξιόπιστα δίκτυα σε όλη τη χώρα, παραμένουμε προσηλωμένοι στο να διασφαλίσουμε ότι οι πολιτικοί κρατούμενοι δεν θα ξεχαστούν και ότι οι υπεύθυνοι για τις καταχρήσεις θα λογοδοτήσουν τελικά. Η άνευ όρων απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων δεν είναι απλώς ένα ανθρωπιστικό αίτημα. Είναι το απαραίτητο πρώτο βήμα προς την εθνική συμφιλίωση, τη δημοκρατική μετάβαση και τη βιώσιμη ειρήνη. Οι πολιτικοί κρατούμενοι που εξελέγησαν το 2020, συμπεριλαμβανομένης της Ντο Αούνγκ Σαν Σου Κι, διατηρούν τη δημόσια νομιμοποίηση που η στρατιωτική χούντα δεν μπόρεσε ποτέ να εξασφαλίσει. Χωρίς δικαιοσύνη για τους πολιτικούς κρατούμενους, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική πολιτική λύση στην κρίση της Μιανμάρ.
Φωτο: Wikipedia
