Ο αμερικανικός ευαγγελικός χριστιανισμός και ο «πληγωμένος εθνικισμός»

Η αμερικανική πολιτική μπορεί να γίνει κατανοητή μόνο μέσα από το πρίσμα των ισχυρών ευαγγελικών κινημάτων. Από τη δεκαετία του 1990, οι ευαγγελικοί χριστιανοί έχουν αλλάξει τις στρατηγικές τους για την εδραίωση της εξουσίας, εξασφαλίζοντας παράλληλα τη συνεχή «ευλογία» του Θεού για το έθνος τους. Προηγούμενες προσπάθειες για την εξασφάλιση εθνικής μεταμόρφωσης μέσω πνευματικής μάχης εναντίον του «Κακού» (κυρίως με «σταυροφορίες» τύπου Μπίλι Γκράχαμ, με τον Ιησού ως τον «Μεγάλο Διοικητή») άρχισαν να φθίνουν από τη δεκαετία του 1980, όταν επικράτησε ο φόβος ότι οι προσπάθειες αναγέννησης δεν κατάφεραν να επαναφέρουν τους Αμερικανούς στις βιβλικές αρχές. Ενθαρρυμένοι από τις πολιτικές εκστρατείες και στη συνέχεια την προεδρία του Ρόναλντ Ρέιγκαν, οι ευαγγελικοί στράφηκαν όλο και περισσότερο στην πολιτειακή και ομοσπονδιακή κομματική πολιτική για να επιτύχουν τους κοινωνικούς και πνευματικούς τους στόχους.

Ως εκ τούτου, οι κύκλοι των Ρεπουμπλικάνων και των χριστιανών εθνικιστών έχουν καταστεί από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές αυτού που έχω ονομάσει «πληγωμένο εθνικισμό» (βλ. το blog μου στη διεύθυνση https://www.joannabourke.com/post/wound-nationalism-culture-wars-and-the-politics-of-the-people). Ο «πληγωμένος εθνικισμός» ευδοκιμεί σε πολιτισμούς που διακατέχονται από μια αίσθηση υλικών, ψυχολογικών και ηθικών τραυμάτων. Υπάρχουν υλικές πραγματικότητες πίσω από τα παράπονά τους, αλλά η «πληγή» δεν βρίσκεται στην υλικότητα. Αντίθετα, ο «πληγωμένος εθνικισμός» αφορά μια βαθιά αίσθηση αδικίας, ή την αντίληψη ότι η αμερικανική «ψυχή» δέχεται ενεργά και σκόπιμα επίθεση από αντιχριστιανούς υπέρμαχους της πολυπολιτισμικότητας, μετανάστες, άτομα LGBTQ+, υποστηρικτές της άμβλωσης, φεμινίστριες και «χιονονιφάδες», μαζί με τους υπέρμαχους των ιδεολογιών υπέρ των τρανς, της θετικής δράσης, της «πολιτικής ορθότητας» και των πανεπιστημιακών μαθημάτων στις Τέχνες και τις Ανθρωπιστικές Επιστήμες.

Κεντρικό στοιχείο στον «πληγωμένο εθνικισμό» των ευαγγελικών χριστιανών είναι μια βιβλική ανάγνωση της ιστορίας στην οποία διεξάγουν έναν «μακρόχρονο πόλεμο». Η κλασική δήλωση έγινε από τον παλαιοσυντηρητικό και δύο φορές υποψήφιο για την προεδρία Πατ Μπιουκάναν κατά τη διάρκεια της Εθνικής Συνέλευσης των Ρεπουμπλικανών το 1992. Ενημέρωσε με ανήθικο τρόπο τη συνέλευση ότι

[σ]τη χώρα μας μαίνεται ένας θρησκευτικός πόλεμος για την ψυχή της Αμερικής. Είναι ένας πολιτισμικός πόλεμος, τόσο κρίσιμος για το είδος του έθνους που θα γίνουμε μια μέρα, όσο ήταν και ο ίδιος ο Ψυχρός Πόλεμος.

Αλλά ίσως κανείς δεν διατύπωσε τους φόβους των χριστιανών εθνικιστών όπως ο Τζέρι Φάλγουελ, πάστορας μιας Βαπτιστικής Εκκλησίας με 22.000 μέλη. Στην απάντησή του στην 11η Σεπτεμβρίου, δήλωσε ότι

[ό]σοι κάνουν αμβλώσεις πρέπει να επωμιστούν κάποιο βάρος για αυτό [11/9], επειδή ο Θεός δεν θα χλευαστεί. Και όταν σκοτώνουμε 40 εκατομμύρια μικρά αθώα μωρά, κάνουμε τον Θεό έξαλλο. Οι ειδωλολάτρες, οι υποστηρικτές των αμβλώσεων, οι φεμινίστριες, οι ομοφυλόφιλοι και οι λεσβίες, που προσπαθούν ενεργά να το κάνουν αυτό έναν εναλλακτικό τρόπο ζωής, η ACLU, οι Άνθρωποι για τον Αμερικανικό Τρόπο, όλοι αυτοί που προσπάθησαν να εκκοσμικεύσουν την Αμερική. Τους δείχνω με το δάχτυλο στο πρόσωπο και τους λέω «Βοηθήσατε να συμβεί αυτό».

Ο «μακρόχρονος πόλεμος» στον οποίο αναφέρονταν οι Μπιουκάναν και Φάλγουελ είναι πράγματι πολύ μακρύς: εκτείνεται πίσω στον χρόνο μέχρι τη βιβλική αποκάλυψη. Υπό την εξουσία του, χριστιανοί τόσο διαφορετικοί όσο οι πεντηκοστιανοί, οι χαρισματικοί, οι φονταμενταλιστές, η Συνέλευση του Θεού, οι βαπτιστές, οι πρεσβυτεριανοί και πολλές άλλες μικρές, μη θρησκευτικές εκκλησίες μαθαίνουν όχι μόνο ότι η απόρριψή τους από «τον κόσμο» υπάρχει στις γραφές, αλλά και ότι ο διωγμός τους (ότι υφίστανται «τραύματα») αποτελεί απόδειξη της αληθινής τους πίστης. Όπως οι ευαγγελικοί ιεροκήρυκες υπενθυμίζουν συνεχώς στο «ποίμνιό» τους, ο Ιησούς ενημέρωσε τους μαθητές του ότι

                [α]ν ο κόσμος σας μισεί, να θυμάστε ότι πρώτα εμένα μίσησε. Αν ανήκατε στον κόσμο, θα σας αγαπούσε σαν δικούς του. Αν με καταδίωξαν, θα σας καταδιώξουν και εσάς. (Ιωάννης 15:18-20)

Οι ισχυρισμοί ότι κάποιος απορρίπτεται από «αυτό τον κόσμο» είναι κεντρικοί στην κοινωνική μνήμη εντός αυτών των θρησκευτικών οργανώσεων, διαμορφώνοντας εξαιρετικά πλούσιες θεολογικές, κοινοτικές και ιστορικές αφηγήσεις τόσο για την κατανόηση της απώλειας όσο και για την επαναβεβαίωση της κοινωνικής ένταξης γύρω από την οποία δημιουργούνται οι ευαγγελικές κοινότητες.

Υπάρχει ένα στοιχείο που διακρίνει τον «πληγωμένο εθνικισμό» που ασπάζονται οι ευαγγελικοί σε σχέση με τους κοσμικούς ομολόγους τους: δεν είναι μόνο οι ταπεινώσεις και οι προσβολές του παρελθόντος και του παρόντος που τους ενοχλούν. Ο μελλοντικός τόπος, η αιτιότητα και η αλληλουχία των «Θλίψεων» τούς είναι ήδη γνωστά. Για τους ευαγγελικούς, το μέλλον είναι πάντα και ήδη παρόν, όπως προλέγεται στις γραφές.

Υπάρχουν δύο σημαντικές θεολογικές δομές εντός των ευαγγελικών ομάδων: αυτές είναι ο μετα-χιλιασμός και το προ-χιλιαστικό θεολογικό δόγμα σύμφωνα με το οποίο η ιστορία χωρίζεται σε επτά ξεχωριστές περιόδους στις οποίες η υπακοή του πιστού δοκιμάζεται σύμφωνα με συγκεκριμένες αποκαλύψεις του θελήματος του Θεού. Ο Πιτ Χέκσεθ, με το τατουάζ του να είναι βγαλμένο από την πολεμική κραυγή των αντι-μουσουλμάνων σταυροφόρων του 11ου αιώνα μ.Χ., είναι μετα-χιλιαστής. Αυτοί πιστεύουν ότι είναι δουλειά των χριστιανών να ξεκινήσουν πρώτα την οικοδόμηση της βασιλείας του Θεού στη Γη, πριν επιστρέψει ο Ιησούς για να νικήσει αποφασιστικά τον Σατανά και τελικά να εγκαθιδρύσει τη Βασιλεία του Θεού στη Γη. Αντίθετα, ισχυροί άνθρωποι όπως ο Μάικ Χάκαμπι, πρέσβης των ΗΠΑ στο Ισραήλ, και η Πάουλα Γουάιτ-Κέιν, πνευματική σύμβουλος του Τραμπ, είναι προ-χιλιαστές που πιστεύουν στις επτά ξεχωριστές θεολογικές περιόδους. Υποστηρίζουν ότι ο Θεός έχει κάνει επτά «θεολογικές εποχές» ή σχέδια σύμφωνα με τα οποία εκπληρώνει τους σκοπούς Του για την ανθρωπότητα. Στην τελική θεολογική εποχή (στην οποία πιστεύουν ότι η ανθρωπότητα έχει εισέλθει), οι Εβραίοι θα επιστρέψουν στην Παλαιστίνη, οι «αληθινοί» χριστιανοί θα αναληφθούν ως εκ θαύματος στον Παράδεισο (η «Αρπαγή»), μετά την οποία ο Αντίχριστος θα βασιλεύσει για επτά χρόνια, ακολουθούμενα από καταστροφικούς πολέμους (η «Θλίψη») που θα κορυφωθούν στη μάχη του Αρμαγεδδώνα. Μόνο τότε ο Σατανάς θα ηττηθεί και ο Ιησούς θα επιστρέψει για να εγκαθιδρύσει την παγκόσμια θεοκρατία Του. Αν και η πεποίθηση ότι οι Αμερικανοί ζουν το «Τέλος του Κόσμου» είναι κυρίως μια τάση εντός των ευαγγελικών κύκλων, με το 67% των ευαγγελικών προτεσταντών και το 76% των μαύρων προτεσταντών το 2022 να ασπάζονται αυτή την άποψη, περιλαμβάνει επίσης τους μισούς από όλους τους χριστιανούς σε μη ευαγγελικές διακονίες και το 40% των Αμερικανών οποιουδήποτε δόγματος ή κανενός δόγματος.

Υπάρχει μια σημαντική διάσταση εξωτερικής πολιτικής σε αυτές τις συζητήσεις. Οι χριστιανοί εθνικιστές είναι ένθερμοι σιωνιστές. Απαγγέλλουν την υπόσχεση του Θεού στον Αβραάμ ότι «θα ευλογήσω όσους σε ευλογούν, και όποιον σε καταραστεί θα τον καταραστώ». Η βία είναι φυσικό αποτέλεσμα της παραβίασης του θελήματος του Θεού μέσω της υποστήριξης του παλαιστινιακού κράτους (χρησιμοποιήθηκε για να «εξηγήσει» τη δολοφονία του Ισραηλινού πρωθυπουργού Γιτζάκ Ράμπιν) ή της απομάκρυνσης Εβραίων εποίκων από τη Γάζα (ο πρωθυπουργός Αριέλ Σαρόν, ο οποίος υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο). Μετά το εγκεφαλικό επεισόδιο του Σαρόν, ο Πατ Ρόμπερτσον είπε: «Ο προφήτης Ιωήλ το καθιστά σαφές ότι ο Θεός έχει έχθρα εναντίον εκείνων που, παραθέτω, “διαιρούν τη γη μου”… Και για οποιονδήποτε πρωθυπουργό του Ισραήλ αποφασίσει ότι θα την τεμαχίσει και θα την παραχωρήσει, ο Θεός λέει: “Όχι, αυτή είναι δική μου”». Αυτή η πεποίθηση χρησιμοποιήθηκε για να εξηγήσει την 11η Σεπτεμβρίου, καθώς συνέβη σε μια εποχή που ο Μπους και ο υπουργός Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ κατέστρωναν ένα σχέδιο για να «διαιρέσουν το Ισραήλ και να δημιουργήσουν ένα παλαιστινιακό κράτος». Έτσι, «ο Θεός του Ισραήλ ήρε την προστασία Του». Με άλλα λόγια, η διαπραγμάτευση ή η πραγματοποίηση παραχωρήσεων στην Παλαιστίνη είναι αντίθετη με το θέλημα του Θεού και θα τιμωρηθεί.

Δεν αποτελεί έκπληξη, λοιπόν, το γεγονός ότι οι χριστιανοί εθνικιστές είναι ένθερμοι μιλιταριστές. Επειδή ο Αντίχριστος περιγράφεται στη Βίβλο ως διεθνιστής που δημιουργεί μια παγκόσμια τάξη μέσω της ειρηνευτικής διαδικασίας (που θεωρείται αρνητικό χαρακτηριστικό), οι χριστιανοί εθνικιστές αντιπαθούν τους διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι αδιάφοροι απέναντι στη βία, είτε περιβαλλοντική (κλιματική αλλαγή) είτε μιλιταριστική (πόλεμοι στη Μέση Ανατολή), επειδή, πρώτον, η βία έχει οριστεί από τον Θεό ως προάγγελος του «Τέλους του Κόσμου» και, δεύτερον, για πολλούς θιασώτες των θεολογικών εποχών οι ανθρώπινες πράξεις μπορούν να επισπεύσουν την «Αρπαγή». Αυτό εξηγεί γιατί οι χριστιανοί εθνικιστές υποστηρίζουν ενεργά τις στρατιωτικές επεμβάσεις σε πολέμους στη Μέση Ανατολή (το 2003, για παράδειγμα, το 87% των λευκών ευαγγελικών υποστήριξε την εισβολή στο Ιράκ σε σύγκριση με το 59% των Αμερικανών συνολικά). Το Ιράν έχει μια ξεχωριστή θέση στη σκέψη του «Τέλους του Κόσμου», καθώς τα κεφάλαια Ιεζεκιήλ 38-39 ερμηνεύονται ως η παγκόσμια καταστροφή που θα πυροδοτηθεί από την επίθεση του Ιράν στο Ισραήλ.

Όπως είδαμε κατά τη διάρκεια των πρόσφατων στρατιωτικών επιθέσεων στη Γάζα, το Ιράν και τον Λίβανο, έχει ενταθεί η εμμονή των χριστιανοεθνικιστών να εγκαθιδρύσουν τη χριστιανοσύνη σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, ξεκινώντας από το Ιράν, ως προετοιμασία για την επιστροφή του Χριστού. Αυτό έχει οδηγήσει σε «απεριόριστη ευφορία» για την προσέγγιση του «Τέλους του Κόσμου» μεταξύ των διοικητών και των ανώτερων στρατιωτικών αξιωματικών, οι οποίοι συσπειρώνουν τα στρατεύματά τους με ισχυρισμούς ότι ο Τραμπ έχει «χριστεί από τον Ιησού για να ανάψει τη φωτιά-σήμα στο Ιράν ώστε να προκαλέσει τον Αρμαγεδδώνα και να σηματοδοτήσει την επιστροφή Του στη Γη».

Η ριζοσπαστικοποίηση του ευαγγελικού χριστιανισμού αφορά τόσο την εσωτερική όσο και τη διεθνή πολιτική. Τα θεϊκά δικαιώματα επιβολής τιμωριών ξεπερνούν κατά πολύ τις προφητείες για το «Τέλος του Κόσμου». Ο πόλεμος είναι «μακρύς», «χωρίς τέλος» (μέχρι την «Αρπαγή» των Αληθινών Πιστών και τη «Μεγάλη Θλίψη» για όλους εμάς τους υπόλοιπους) και καλύπτει τα πάντα. Κάθε πτυχή της ζωής, κάθε λεπτομέρεια της καθημερινότητας, εντάσσεται στα σχέδια του Θεού: η πολιτική (η επιθυμία για τη δημιουργία μιας θεοκρατίας), η εκπαίδευση (η χριστιανική σχολική εκπαίδευση), η υγεία (η απειλητική πολιτική των εμβολίων και της χρήσης μάσκας) και το σεξ (η σεξουαλική ασυδοσία, η έκτρωση, η αντι-τρανς ιδεολογία). Τίποτα δεν είναι τυχαίο, τίποτα δεν είναι συμπτωματικό. Δεν μπορεί να υπάρχουν ουδέτεροι, υπάρχουν μόνο εκείνοι που είναι «υπέρ» του Θεού και εκείνοι που είναι «εναντίον» Του.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι ευαγγελικοί έχουν κινηθεί ολοένα και περισσότερο προς την άποψη ότι πρέπει να παρεμβαίνουν στην κυβέρνηση για να επιβάλλουν πολιτικές που αντικατοπτρίζουν τις «αξίες του Θεού». Και ο Τραμπ είναι «ο άνθρωπός τους». Υπάρχει η υποστήριξη του Τραμπ προς το Ισραήλ· οι υποσχέσεις του να γεμίσει το Ανώτατο Δικαστήριο με κοινωνικά συντηρητικούς, κατά των αμβλώσεων, δικαστές· η ρητορική του για τη λευκή ετεροφυλοφιλία· η αντιμεταναστευτική του στάση∙ η περιφρόνησή του για τις αυτονομιστικές δυνάμεις και τους διεθνείς θεσμούς – όλα απευθύνονται σε ευαγγελικά πολιτικά πλαίσια. Τόσο το 2016 όσο και το 2024, το 81% των λευκών ευαγγελικών χριστιανών ψήφισαν έναν άνδρα που είχε παντρευτεί τρεις φορές, είχε εμπλακεί σε φορολογική απάτη, είχε παραδεχτεί πολλές εξωσυζυγικές σχέσεις, είχε χρησιμοποιήσει χυδαία γλώσσα, είχε πληρώσει μια πορνοστάρ, είχε κατηγορηθεί για σεξουαλική επίθεση σε πολλές γυναίκες και είχε καυχηθεί για «άρπαγμα αιδοίων». Στράφηκαν στις γραφές, παραδεχόμενοι ειλικρινά ότι, αν και ο Τραμπ έχει ελαττώματα, ακόμη και «ατελή σκεύη» μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον Θεό για να εκπληρώσουν «τους σκοπούς Του» (βλ. Ρωμαίους 13:1: «δεν υπάρχει εξουσία παρά μόνο αυτή που ο Θεός έχει θεσπίσει»). Το «ατελές δοχείο» του Τραμπ μπορεί να ανταλλαχθεί με ένα άλλο, αλλά η βιβλική αυθεντία καθησυχάζει τους ευαγγελικούς εθνικιστές ότι το αποτέλεσμα θα είναι το ίδιο.

Φώτο1: All Creative Commons

Φώτο2: All Creative Commons

Η Τζοάννα Μπερκ είναι καθηγήτρια Ιστορίας στο Κολέγιο Μπέρκμπεκ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου

Μετάφραση: Δημήτρης Παπανικολόπουλος