Πολλά χρόνια πριν, είχα την εντύπωση ότι για τους θεοσεβούμενους λαϊκούς ανθρώπους ο Αντίχριστος ήταν συνώνυμη λέξη του «παλιάνθρωπου»∙ έτσι, για παράδειγμα, χαρακτήριζε η γιαγιά μου έναν κλειστό και κακομούτσουνο τύπο, που όλοι στη γειτονιά έλεγαν ότι στην Κατοχή ήταν μαυραγορίτης. Πολύ αργότερα, συνάντησα πάλι αυτό τον εκπρόσωπο του Διαβόλου σε πρωτοσέλιδα της ακροδεξιάς φυλλάδας Ελεύθερη Ώρα, μαζί με τις προφητείες του γνωστού μας Άγιου Παϊσιου για το διαρκώς επικείμενο τέλος του κόσμου. Η αδιαφορία μου γι’ αυτά τα παραμύθια κράτησε μέχρι την ανάγνωση δύο άρθρων, δημοσιευμένων στην έγκυρη βρετανική εφημερίδα The Guardian και το επίσης βρετανικό ιστορικό περιοδικό Spectator. Εκεί είδα ότι η θεολογική δοξασία του Αντίχριστου συνδέεται με την εξάπλωση της ακροδεξιάς, αλλά και της «αριστερής», δήθεν αντισυστημικής ιδεολογίας των καιρών μας. Το επιβεβαίωσα αυτό, διαβάζοντας το εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενο που δημοσιεύεται στις σημερινές Ιδέες. Το έγραψε ο Ρώσος ιστορικός Ιλιά Μπουντράιτσκις (Ilya Budraitskis), και δημοσιεύτηκε στην ψηφιακή πλατφόρμα e-flux, στις 4 Φεβρουαρίου 2026. (https://www.e-flux.com/notes/6783450/the-antichrist-today-russian-conservative-and-techno-enlightenment-versions). Οι μεσότιτλοι είναι της στήλης.
Χ.Γο.
Ρωσικές συντηρητικές και τεχνο-διαφωτιστικές εκδοχές
Η σημερινή παγκόσμια συγκυρία χαρακτηρίζεται από μια βαθιά αλλαγή του τρόπου με τον οποίο βλέπουμε το μέλλον, όπου η πίστη στην πρόοδο (κυρίως κοινωνική και πολιτική) χάνει τη νομιμοποίησή της τόσο στη συνείδηση των μαζών όσο και στον ιδεολογικό προσανατολισμό των ελίτ. Η προοδευτική νοοτροπία αντικαθίσταται όχι μόνο από μια αντίστοιχη αντιδραστική (δηλαδή, μια στάση που συνδέεται με διάφορες μορφές «επιστροφής στο παρελθόν»), αλλά και από μια αποκαλυπτική νοοτροπία, η οποία βασίζεται στην ιδέα του επικείμενου τέλους του κόσμου, το οποίο πρέπει να αποτραπεί με τον έναν ή τον άλλο τρόπο με ριζικές αλλαγές στις διάφορες μορφές της εθνικής και της παγκόσμιας πολιτικής. Ωστόσο, δεν είναι μόνο οι μορφές «αποτροπής» που βρίσκονται στο επίκεντρο αυτών των απόψεων, αλλά και η ίδια η αναπαράσταση του «τέλους του κόσμου», καθώς και ορισμένες ιδέες σχετικά με τις ρίζες και τις κινητήριες δυνάμεις της.
Υπ’ αυτή την έννοια, οι διάφορες ερμηνείες της δύναμης που «συγκρατεί» τον κόσμο από την υποταγή στο βασίλειο του Αντίχριστου –θεμελιώδους σημασίας τόσο για το φιλο-τραμπικό κίνημα του «Σκοτεινού Διαφωτισμού»[1] στις ΗΠΑ όσο και για την επίσημη ιδεολογία του Κρεμλίνου– δεν αποτελούν πλέον περιθωριακές κοσμοθεωρίες, αλλά επιδιώκουν να γίνουν κυρίαρχες σε μια περίοδο κρίσης του φιλελεύθερου προοδευτισμού. Σε αυτό το κείμενο θα εξετάσω τις ομοιότητες και τις διαφορές μεταξύ αυτών των δύο απόψεων για τον επερχόμενο Αντίχριστο και τη «δύναμη που τον εμποδίζει».
Καταρχάς, να υπενθυμίσουμε συνοπτικά τη σημασία της μορφής του Αντίχριστου στη συντηρητική πνευματική παράδοση της νεωτερικότητας, στην οποία στηρίζεται με διάφορους τρόπους η σύγχρονη νεο-αντιδραστική σκέψη. Από τον 19ο αιώνα, η μορφή του Αντίχριστου άρχισε να μετατρέπεται σταδιακά σε μια περιγραφή των κυρίαρχων κοινωνικών τάσεων που είναι εγγενείς στον εκκοσμικευμένο κόσμο (δηλαδή, στον κόσμο του Διαφωτισμού). Ο Αντίχριστος είναι η δυστοπική εικόνα μιας ομογενοποιημένης κοινωνίας, όπου οι αληθινοί ανθρώπινοι σκοποί χάνονται και υποτάσσονται σε απρόσωπους μηχανισμούς, σε ένα βασίλειο απόλυτου ελέγχου και υπολογισμού (απόλυτης ορθολογικότητας), όπου το όλον καθορίζει πλήρως όλα τα επιμέρους στοιχεία. Υποσχόμενος την εκπλήρωση της καθολικής ελευθερίας, ο Αντίχριστος στην πραγματικότητα εγκαθιδρύει ένα σύστημα απόλυτης σκλαβιάς, στο οποίο οι άνθρωποι στερούνται την αληθινή εσωτερική ελευθερία – δηλαδή, τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ καλού και κακού.
Ο Αντίχριστος στην υπηρεσία του πουτινισμού
Στη Ρωσία του Πούτιν, αυτή η ερμηνεία του Αντίχριστου, η οποία έχει τις ρίζες της στη θρησκευτική σκέψη του ύστερου 19ου αιώνα (μεταξύ άλλων στο έργο του Βλαντιμίρ Σολόβιεφ[2], έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια το καθεστώς επίσημου δόγματος και έχει διατυπωθεί πολλές φορές από τον Πατριάρχη Κύριλλο[3] και, σε κάποιο βαθμό, από τον ίδιο τον Πούτιν. Ο Αντίχριστος ταυτίζεται με τη φιλελεύθερη Δύση που προωθεί έναν ψευδή οικουμενισμό, επιδιώκει την ολοκληρωτική ενοποίηση ενός «κόσμου που βασίζεται σε κανόνες», θολώνει τα όρια μεταξύ καλού και κακού και, έτσι, υπονομεύει την ίδια την ουσία της ανθρωπότητας.
Ο Πατριάρχης Κύριλλος έχει επίσης αναφερθεί πολλές φορές στον κίνδυνο του «τρανσ-ανθρωπισμού» – «ενός υποκατάστατου του ανθρώπου, ικανού να αντικαταστήσει τον πραγματικό άνθρωπο». Αυτός ο κίνδυνος συνδέεται όχι μόνο με την ψευδή ιδέα της κοινωνικής προόδου, αλλά και με την πρόοδο των τεχνολογιών που ξεφεύγουν από τον ανθρώπινο έλεγχο και μετατρέπονται σε αυτόνομα υποκείμενα, αδιάφορα για την ηθική. Η ανάγκη υποταγής της τεχνολογίας στη χριστιανική ηθική συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με την πολιτική της «ψηφιακής κυριαρχίας», δηλαδή τον περιορισμό του διαδικτύου προς όφελος της εθνικής ασφάλειας.
Ένα πρόσφατο παράδειγμα αυτού του συντηρητικού, αποκαλυπτικού αντι-επιταχυντισμού[4] υπάρχει στο μυθιστόρημα της αρχισυντάκτριας του κρατικού καναλιού RT (Russia Today), Μαργκαρίτα Σιμονιάν[5], με τίτλο Στην Αρχή ήταν ο Λόγος, στο Τέλος θα είναι ο Αριθμός. Η ιστορία εκτυλίσσεται ύστερα από μια παγκόσμια καταστροφή, με τους εναπομείναντες ανθρώπους να βρίσκονται υπό την ολοκληρωτική κυριαρχία της τεχνητής νοημοσύνης. Σε αυτόν το νέο κόσμο, τα έθνη-κράτη και οι εθνικές οντότητες έχουν καταργηθεί, ενώ το ίδιο έχει συμβεί και στη ρωσική γλώσσα, η οποία έχει απαγορευθεί πλήρως ως ασύμβατη με τη λογική του αλγόριθμου και επειδή περιέχει δομές που δεν μπορούν να εξορθολογιστούν. Στο μυθιστόρημα, η μόνη αμυδρή ελπίδα για πνευματική σωτηρία συνδέεται με τα ερείπια της Μονής Σολοβέτσκι[6] που έχουν διασωθεί.
Σ’ αυτή την προσέγγιση, η τυποποίηση και η ομοιομορφία των ανθρώπων αντιπαρατίθενται μέσα από ιδιαιτερότητες που δεν μπορούν να αναχθούν σε μια συλλογική ενότητα και, ως εκ τούτου, διατηρούν τη δυνατότητα της ατομικής ηθικής επιλογής. Έτσι, η ιδέα ενός «πολυπολικού κόσμου» συνδέεται άμεσα με τη «διατήρηση» της ηθικής αμφισημίας (και, κατά συνέπεια, της ατομικής ελευθερίας). Ο συγκεκριμένος συνδυασμός αποτελεί το κλειδί για τη σύνθεση της πολιτισμικής ιδιαιτερότητας και του χριστιανικού μεσσιανισμού στην ιδεολογία του Πούτιν. Από αυτή την άποψη, η Ρωσία δεν είναι απλώς ένα αύταρκες «κράτος-πολιτισμός» με τις δικές του μοναδικές «παραδοσιακές αξίες», αλλά μεταφέρει επίσης το μήνυμα του Ευαγγελίου στον υπόλοιπο κόσμο, απελευθερώνοντάς τον από τον επικείμενο αντιχριστιανικό ολοκληρωτισμό και ανοίγοντας μια εποχή συνύπαρξης διαφορετικών πολιτισμών, κανένας από τους οποίους δεν διεκδικεί την παγκόσμια κυριαρχία ή την κατοχή της απόλυτης αλήθειας.
Αυτή η αντίληψη για τη «δύναμη συγκράτησης» του Αντίχριστου (το κατέχον)[7] –που συνδυάζει την πειθαρχική εξουσία του ρωσικού αυταρχικού κράτους με την ηθική «πολυπλοκότητα» του ατόμου– έχει τις ρίζες της σε έναν από τους πιο πρωτότυπους Ρώσους συντηρητικούς φιλόσοφους του 19ου αιώνα, τον Κονσταντίν Λεόντιεφ (1831-91). Ως ένας από τους πρώτους υποστηρικτές της έννοιας των πολλαπλών πολιτισμών, ο Λεόντιεφ πρότεινε στα έργα του (κυρίως στο βιβλίο του Βυζαντινισμός και Σλαβικότητα, 1875) έναν συνδυασμό φιλοσοφικού βιταλισμού και της ιδέας της συγκράτησης της έλευσης του Αντίχριστου από το κατέχον.
Σύμφωνα με τον Λεόντιεφ, η Ευρώπη οδεύει προς τον θάνατο, καθώς η προσήλωσή της στη δημοκρατική πρόοδο συνεπάγεται μια επιθυμία για απλοποίηση και ομοιομορφία. Ο Λεόντιεφ περιγράφει αυτή την τάση όχι μόνο με θρησκευτικούς και εσχατολογικούς, αλλά και ιατρικούς όρους, συγκρίνοντας την εξέλιξη του πολιτισμού με την κατάσταση ενός ζωντανού οργανισμού. Κάθε οργανισμός βρίσκεται στο μέγιστο σημείο της ανάπτυξής του όταν φτάσει στο μέγιστο βαθμό πολυπλοκότητας, πολικότητας και απρόβλεπτου των λειτουργιών του. Αντίθετα, η ασθένεια είναι η τάση μετάβασης από την πολυπλοκότητα προς την απλή ενότητα, την ομοιογένεια όλων των εσωτερικών λειτουργιών του σώματος. Ο Λεόντιεφ υποστηρίζει ότι ο θάνατος είναι η τελική επιστροφή από την πολυπλοκότητα στην ομοιογένεια, από το διαφορετικό στο όμοιο. Αυτή η αρχή ισχύει εξίσου για τους μεμονωμένους οργανισμούς και για την κοινωνία.
Το ανώτατο σημείο ανάπτυξης κάθε οργανισμού είναι ο υψηλότερος βαθμός πολυπλοκότητας, πολικότητας και απρόβλεπτου των διεργασιών του. Αντίθετα, η ασθένεια συνίσταται στην τάση μετάβασης από την πολυπλοκότητα προς την απλή ενότητα, προς την ομοιογένεια όλων των εσωτερικών λειτουργιών του σώματος. Ο Λεόντιεφ υποστηρίζει ότι ο θάνατος είναι η τελική επιστροφή από την πολυπλοκότητα στην ομοιογένεια, από το διαφορετικό στο όμοιο. Αυτός ο κανόνας ισχύει τόσο για τους μεμονωμένους οργανισμούς όσο και για την κοινωνία.
Σύμφωνα με τον Λεόντιεφ, «η ευρωπαϊκή επανάσταση είναι μια γενικευμένη διαδικασία ομογενοποίησης, επιθυμία εξίσωσης και αποπροσωποποίησης των ανθρώπων και η μετατροπή τους σε ένα ενιαίου τύπου μέσο, ακίνδυνο και εργατικό, αλλά άθεο και απρόσωπο ανθρώπινο ον – λίγο επικούρειο και λίγο στωικό». Για να υπερνικηθεί αυτή η ενόρμηση θανάτου, πρέπει ο χρόνος να πάψει να κινείται σε μια ευθύγραμμη πορεία (προς τον θάνατο) και να στραφεί προς την αναπαραγωγή της πολυπλοκότητας μέσα από επαναλαμβανόμενα σχήματα. Σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο, αυτό σημαίνει όχι μόνο τη διατήρηση της απόλυτης μοναρχίας, αλλά και όλων των μορφών μιας κοινωνίας με τάξεις και πολιτισμικές διαφορές (μια «ζωντανή πολυπλοκότητα»).
Σε ατομικό επίπεδο, σημαίνει ότι ένα ψυχικά ισορροπημένο άτομο δεν υπόκειται σε κάποιο ενιαίο πρότυπο. Η πολικότητα των ξέφρενων παθών και συναισθημάτων, που διαφεύγουν διαρκώς από τον έλεγχο του νου, πρέπει να συγκρατείται από τη βία ενός δεσποτικού κράτους και τον ασκητισμό της Εκκλησίας. Αυτήν ακριβώς τη συγκράτηση και τη διατήρηση του απρόβλεπτου και της ανισότητας θεωρεί ο Λεόντιεφ ως σκοπό του κράτους, το οποίο αντιστέκεται στον φιλελεύθερο-προοδευτικό Αντίχριστο. Κατά μία έννοια, σύμφωνα με τον Λεόντιεφ, το πραγματικό κατέχον δεν είναι ούτε το κράτος ούτε η φεουδαρχική κοινωνική δομή, αλλά η ίδια η διατήρηση των διαφορών και της σύγκρουσης ανάμεσα στις δυνάμεις της ζωής και τις ηθικές απαιτήσεις, η ένταση μεταξύ αισθητικής και ηθικής, η οποία αφήνει χώρο για την ποικιλομορφία στον κόσμο.
Ο Αντίχριστος ως στοιχείο του αμερικανικού «Σκοτεινού Διαφωτισμού»
Πιστεύω ότι η βασική ομοιότητα μεταξύ του πουτινισμού και του αμερικανικού «Σκοτεινού Διαφωτισμού» εντοπίζεται ακριβώς σ’ αυτό τον αγώνα ενάντια στην κανονικοποίηση της ισότητας και για την προστασία της ηθικής αμφισημίας και του απρόβλεπτου. Ο Νικ Λαντ[8], στο μανιφέστο του Ο Σκοτεινός Διαφωτισμός, υποστηρίζει ότι «οι άνθρωποι δεν είναι ίσοι, δεν εξελίσσονται με τον ίδιο τρόπο, οι στόχοι και τα επιτεύγματά τους δεν είναι ίσα, και τίποτα δεν μπορεί να τους κάνει ίσους. Η μόνη σχέση που έχει η πραγματική ισότητα με την πραγματικότητα είναι η συστηματική άρνησή της». Αυτή η πραγματικότητα της ανισότητας συγκαλύπτεται από ένα συνολικό σύστημα ψευδούς συνείδησης και από τους θεσμούς του, το οποίο οι στοχαστές του «Σκοτεινού Διαφωτισμού» αποκαλούν «Καθεδρικό». Αυτό το σύστημα είναι σαν μια ψευδο-εκκλησία, καθώς διεκδικεί το μονοπώλιο της ηθικής και της δικαιοσύνης, το οποίο συνδέεται με την καταπιεστική εξίσωση ισχυρών και αδύναμων. Στόχος του είναι επίσης η δημιουργία ενός μέσου ανθρώπου που να είναι ελεγχόμενος και προβλέψιμος. Με αυτή την έννοια, ο «Καθεδρικός» εμφανίζεται ως μια ανασχετική δύναμη, καθώς προσπαθεί να συγκρατήσει, μέσω των θεσμών της δημοκρατικής πολιτικής, την επιτάχυνση της καπιταλιστικής οικονομίας, η οποία ενσαρκώνει την αληθινή πραγματικότητα της ζωτικής ενέργειας.
Ενώ η γραμμή των δεξιών επιταχυντιστών είναι αρκετά συμβατή με τη βιταλιστική προοπτική που περιγράφει ο Λεόντιεφ, μια σειρά πρόσφατων διαλέξεων και συνεντεύξεων του επενδυτή κεφαλαίου επιχειρηματικού κινδύνου (venture capital), Πίτερ Tιλ[9], αφιερωμένων στον Αντίχριστο, προσεγγίζει περισσότερο τη δική του αντιδραστική-θρησκευτική οπτική. Για παράδειγμα, σε μια πρόσφατη διάλεξη που έδωσε στο Σαν Φρανσίσκο, ο Tιλ ορίζει τον Αντίχριστο ως έναν κακό βασιλιά ή τύραννο ή αντι-Μεσσία που εμφανίζεται στα έσχατα[10]. Η πορεία του Αντίχριστου, υποστηρίζει ο Tιλ, ξεκινά με την αναγγελία από τον εν λόγω αντι-Μεσσία του επικείμενου τέλους του κόσμου, το οποίο θα μπορούσε να αποτραπεί μόνο αν σταματήσουν όλες οι συγκρούσεις και δημιουργηθεί ένα «παγκόσμιο κράτος». (Αξίζει να σημειωθεί ότι εδώ ο Τιλ αναφέρεται άμεσα στον Βλαντιμίρ Σολόβιεφ, ο οποίος στο έργο του Τρεις Συνομιλίες περιγράφει επίσης την εμφάνιση του Αντίχριστου που ισχυρίζεται ότι μπορεί να σώσει τον κόσμο από τον αφανισμό). Σύμφωνα με τον Τιλ, η καλλιέργεια του «φόβου που προκαλείται από υπαρξιακές απειλές» αποτελεί την κύρια στρατηγική του Αντίχριστου. Ο Αντίχριστος, λοιπόν, έρχεται όχι μόνο ως ψευδής Μεσσίας, αλλά και ως ψευδές κατέχον, κάνοντας έκκληση για την προστασία του κόσμου από την κλιματική καταστροφή ή από την κλιμάκωση των στρατιωτικών συγκρούσεων, μέσω της διακοπής της τεχνολογικής ανάπτυξης και τον περιορισμό της εθνικής κυριαρχίας, μέσω του διεθνούς δικαίου.
Αν στο παρελθόν ο Αντίχριστος μιλούσε στο όνομα της προόδου, σήμερα η γλώσσα του είναι αυτή μιας νέας «βαρβαρότητας», της αντίθεσης στην επιστήμη και την τεχνολογία. Έτσι, σύμφωνα με τον Τιλ, ο σύγχρονος Αντίχριστος μιμείται το «κατέχον» και παρουσιάζεται όχι ως δύναμη ανάπτυξης, αλλά ως δύναμη συγκράτησης. Σήμερα, ο Αντίχριστος σηματοδοτεί το απόλυτο τέλος της ανάπτυξης: την τελευταία φιλοσοφία, το τελευταίο άτομο, τον τελευταίο ηγέτη. Η ύστερη νεωτερικότητα –η εποχή που ο Αντίχριστος προτείνει να εγκαταλείψουμε– βασιζόταν, αντίθετα, στη δεκτικότητα απέναντι στο απρόβλεπτο, στη συνεχή εμφάνιση νέων ανεπίλυτων ερωτημάτων και προκλήσεων. Με άλλα λόγια, σύμφωνα με τον Τιλ, η ανάπτυξη της τεχνολογίας σήμερα πολλαπλασιάζει την πολυπλοκότητα του κόσμου και έτσι συγκρατεί τον λουδίτη Αντίχριστο, που έχει ως στόχο την δημιουργία ενός παγκόσμιου κράτους.
Πρέπει να προσθέσουμε ότι το θεολογικό μοντέλο του Τιλ είναι πλήρως συμβατό με τη λογική του venture capital. Όπως επισημαίνει ο Μπέντζαμιν Σεστακόφσκι στο πρόσφατο βιβλίο του Πίσω από τη νεοφυή επιχείρηση: Πώς το επιχειρηματικό κεφάλαιο διαμορφώνει την εργασία, την καινοτομία και την ανισότητα, η μόνη βάση για επενδύσεις σε start-ups είναι η υπόσχεση τεράστιας ανάπτυξης και επέκτασης, και όχι τα προσδοκώμενα κέρδη. Όπως σημειώνει ο Σεστακόφσκι, «οι επενδυτικές αποφάσεις των εταιρειών venture capital βασίζονται σε «φαντασιακές προσδοκίες», φαντασιακά σενάρια που τους επιτρέπουν να οργανώνουν τις δραστηριότητές τους με στόχο το κέρδος σε συνθήκες αβεβαιότητας, όπου τα αποτελέσματα των ενεργειών τους είναι απρόβλεπτα και, τελικά, αδύνατον να υπολογιστούν».
Συνοψίζοντας, και οι δύο αντιλήψεις για τον Αντίχριστο, η ρωσική συντηρητική-πολιτισμική (τεχνο-πεσιμιστική) και η τεχνο-αισιόδοξη του «Σκοτεινού Διαφωτισμού», συγκλίνουν σε ένα βασικό σημείο: στην αύξηση του απρόβλεπτου και την αδυναμία πρόβλεψης του μέλλοντος, που καθυστερούν την Αποκάλυψη[11].
Μετάφραση: Χάρης Γολέμης
Σημειώσεις του μεταφραστή
- Ο «Σκοτεινός Διαφωτισμός» είναι πολιτικο-φιλοσοφικό ρεύμα που αναπτύχθηκε στο διαδίκτυο (2000-2010) και συνδέεται με τη νεοαντιδραστική σκέψη. Απορρίπτει βασικές αρχές του Διαφωτισμού, όπως η ισότητα, η δημοκρατία και η ιδέα της προόδου.
- Ρώσος φιλόσοφος, θεολόγος και ποιητής του 19ου αιώνα, σημαντικός για τη ρωσική φιλοσοφία και πνευματική αναγέννηση. Έζησε στα τέλη του 19ου αιώνα.
- Κατά κόσμον Βλαντίμιρ Γκουντιάγιεφ (1946-…), Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών από το 2009. Στενός συνεργάτης του Πούτιν και υποστηρικτής του πολέμου κατά της Ουκρανίας.
- Ο επιταχυντισμός (accelerationism) είναι η ιδέα ότι οι τεχνολογικές και κοινωνικές αλλαγές πρέπει να επιταχύνονται ώστε να μετασχηματίσουν ριζικά το σύστημα. Διακρίνεται σε αριστερό και δεξιό επιταχυντισμό.
- Ρωσίδα δημοσιογράφος αρμενικής καταγωγής (1980-…), γνωστή για τη στήριξη της ρωσικής κυβέρνησης και της εισβολής στην Ουκρανία.
- Ιστορικό ορθόδοξο μοναστικό συγκρότημα στα νησιά Σολοβέτσκι της βόρειας Ρωσίας.
- Στη θεολογία είναι η δύναμη που κρατά τον κόσμο «σε τάξη» και καθυστερεί το έσχατο χάος.
- Βρετανός φιλόσοφος (1962-…), βασικός εκπρόσωπος του δεξιού επιταχυντισμού, που συνδέεται με ιδέες ριζικού τεχνο-κοινωνικού μετασχηματισμού και ιεραρχικών δομών.
- Γερμανο-αμερικανός επενδυτής και πολιτικός ακτιβιστής, συνιδρυτής των «PayPal» και «Palantir Technologies», γνωστός για τις αμφιλεγόμενες πολιτικές του θέσεις.
- Στην ορθόδοξη θεολογία, τα «έσχατα» είναι τα τελευταία γεγονότα της ιστορίας: Δευτέρα Παρουσία, κρίση, ανάσταση και τελική κατάσταση του ανθρώπου. Δεν είναι μόνο τέλος, αλλά και πλήρωση της σωτηρίας.
- Στη θεολογία, η Αποκάλυψη είναι το τελικό γεγονός της Ιστορίας όπου αποκαλύπτεται πλήρως ο Θεός και η αλήθεια, πραγματοποιείται η τελική κρίση και ολοκληρώνεται η ιστορία του κόσμου.
Φώτο1: fb Ilya Budraitskis
