Οι λεπτές ισοροοπίες στο ΑΚΡ και οι δυνητικοί υποψήφιοι για τη διαδοχή
Οι φήμες για την υγεία του Ερντογάν φέρνουν κάθε φορά στο προσκήνιο το ερώτημα: ποιος θα κρατήσει όρθιο το ΑΚΡ μετά από εκείνον; Οι επιλογές, από τον Φιντάν και τον Μπιλάλ Ερντογάν έως τους δύο σημαντικούς γαμπρούς και τη σύζυγό του Εμινέ Ερντογάν, δείχνουν λιγότερο ένα όνομα και περισσότερο μια φόρμουλα ισορροπίας.
Οι φήμες, που επανήλθαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στα τέλη Ιουλίου, κόπασαν όταν εκείνος εμφανίστηκε μπροστά στους δημοσιογράφους μετά την προσευχή της Παρασκευής. Στους ιστότοπους της Προεδρίας και της Διεύθυνσης Επικοινωνίας δεν υπάρχει καμία ανακοίνωση που να επιβεβαιώνει τους ισχυρισμούς για ασθένεια. Το Κέντρο Καταπολέμησης της Παραπληροφόρησης έχει διαψεύσει επανειλημμένα παρόμοιους ισχυρισμούς. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη ασθένεια, αλλά επιβεβαιωμένη αβεβαιότητα. Και αυτή είναι που τροφοδοτεί κυρίως τη φήμη.
Η πειστική φήμη
Ο 72χρονος Ερντογάν αποτελεί από το 2001 το μοναδικό κέντρο του κόμματος. Στο ΑΚΡ, επί χρόνια, εσκεμμένα δεν αναδείχθηκε κανένας διάδοχος που να έχει ανδρωθεί στη σκιά του. Η συζήτηση για τη «μετά Ερντογάν εποχή», που κάποτε θεωρούνταν ταμπού, γίνεται πλέον δυνατά στους κομματικούς κύκλους. Σύμφωνα με την εικόνα που περιέγραψε τον Ιούνιο ο δημοσιογράφος Ακίφ Μπεκί, ο Σαμίλ Τάγιαρ υποστηρίζει ότι ο Μπεράτ Αλμπαϊράκ πρέπει να αναλάβει ένα ισχυρό αξίωμα ώστε να ελέγχει τη γραφειοκρατία και τη σύνδεση κόμματος και λαού, ενώ ο δικηγόρος και πρώην μέλος της Κεντρικής Εκτελεστικής Επιτροπής (MYK) του κόμματος Μουτζαχίτ Μπιρίντζι θεωρεί καταλληλότερο, ως συνεχιστή του πατέρα του, τον Μπιλάλ Ερντογάν. Ο ηγέτης του MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, από την πλευρά του, λέει ότι ο πρόεδρος παραμένει ενεργός, έχοντας κλείσει την πόρτα στην ιδέα πρόωρων εκλογών.
Το συνταγματικό πλαίσιο μεγεθύνει αυτήν την αβεβαιότητα. Στο προεδρικό σύστημα διακυβέρνησης, ο αντιπρόεδρος δεν είναι αυτόματα διάδοχος. Αν το αξίωμα κενωθεί, την προεδρία ασκεί προσωρινά ο πρόεδρος της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης (TBMM) και εντός 45 ημερών διεξάγονται εκλογές. Το ΑΚΡ χρειάζεται μηχανισμό που να αναδεικνύει σε σύντομο χρονικό διάστημα έναν κοινό υποψήφιο. Η ανάλυση του Κέντρου Ανατολικών Σπουδών (OSW) της Βαρσοβίας (Μάρτιος 2026), υποστηρίζει ότι το πιθανότερο βραχυπρόθεσμο σενάριο δεν είναι η ανακήρυξη διαδόχου, αλλά η αναβολή της μετάβασης και η προετοιμασία του νομικού και πολιτικού εδάφους, ώστε ο Ερντογάν να μπορέσει να είναι ξανά υποψήφιος.
Η επιλογή του κράτους
Ο Φιντάν, που για περίπου δεκατρία χρόνια ηγήθηκε της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (ΜΙΤ) και από τον Ιούνιο του 2023 είναι υπουργός Εξωτερικών, είναι το όνομα που θα αποδεχόταν ευκολότερα η κρατική παράδοση και οι διεθνείς συνομιλητές της Τουρκίας. Το πλεονέκτημα που τονίζεται είναι το κύρος του στον έξω κόσμο. Τη θέση του ενισχύει και το ότι ο Ερντογάν τον εμπιστεύεται στην εξωτερική πολιτική και ασφάλεια. Το αδύνατο σημείο του: δεν διαθέτει κομματικό μηχανισμό στην περιφέρεια, άμεση σχέση με τους ψηφοφόρους ή δικό του πολιτικό κίνημα. Ο Φιντάν μπορεί να είναι ισχυρός υποψήφιος για την προεδρία της χώρας, είναι όμως αβέβαιο αν θα μπορούσε να κρατήσει μόνος του όρθιο το κόμμα ως πρόεδρός του. Επιπλέον, η οικογένεια Ερντογάν δεν τον βλέπει με συμπάθεια.
Πατέρας και γιος
Το μεγαλύτερο εμπόδιο για τον Μπιλάλ Ερντογάν είναι οι εσωκομματικές ισορροπίες. Τα στελέχη, ο κυβερνητικός εταίρος –το ακροδεξιό MHP–, και η γραφειοκρατία δεν θα χωνέψουν εύκολα τη μεταβίβαση από πατέρα σε γιο. Ωστόσο, η δύναμη του Μπιλάλ δεν πηγάζει από επίσημα αξιώματα, αλλά από τη στήριξη που θα του δώσουν η οικογένεια και ο στενός κύκλος του Ερντογάν. Οι δραστηριότητές του στην κοινωνία των πολιτών, στους τομείς εκπαίδευσης, πολιτισμού και νεολαίας, του προσφέρουν έδαφος στη νεανική βάση του κόμματος. Γι’ αυτό, ο ρεαλιστικός ρόλος για εκείνον είναι λιγότερο η προεδρία και περισσότερο μια θέση με κομματικό άξονα.
Οι γαμπροί
Οι δύο γαμπροί του Ερντογάν αφηγούνται δύο διαφορετικές ιστορίες. Ο πρώην υπουργός Οικονομικών και Θησαυροφυλακίου Μπεράτ Αλμπαϊράκ αναφέρεται για το βάρος και την εμπειρία του στο κόμμα. Τον Ιούνιο προτάθηκε για ισχυρό αξίωμα, όπως του αντιπροέδρου, ως «αποκατάσταση της υπόληψής του». Ωστόσο, το αποτύπωμα της αποχώρησής του το 2020 και η αμφιλεγόμενη κληρονομιά του στη διαχείριση της οικονομίας παραμένουν βαρίδι. Ο Σελτσούκ Μπαϊρακτάρ, τεχνολογικός επικεφαλής της Baykar, είναι χ–άρη στην επιτυχία των μη επανδρωμένων αεροσκαφών μια φιγούρα λιγότερο πολωτική για την κοινωνία. Το όνομά του εμφανίζεται, μαζί με Φιντάν, Σοϊλού και Μπιλάλ Ερντογάν, στη λίστα των διεκδικητών κατά τον «Economist». Η αδυναμία του: δεν έχει περάσει από πολιτική δοκιμασία.
Η Εμινέ Ερντογάν
Μια εκτίμηση που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο πρόσθεσε στη συζήτηση ένα νέο όνομα: την Εμινέ Ερντογάν. Στο σενάριο αυτό, ο ρόλος της δεν θα ήταν να αναλάβει άμεσα τη διακυβέρνηση του κράτους, αλλά να αποτελέσει την πολιτική «στέγη» που θα κρατά το ΑΚΡ ενωμένο. Αν αναλάβει την προεδρία του κόμματος, θα μπορούσε να διατηρηθεί η συμβολική συνέχεια της οικογένειας, να τεθεί υπό έλεγχο ο ανταγωνισμός Φιντάν-Αλμπαϊράκ-Μπιλάλ, να διατηρηθεί η συμμαχία με το MHP και να σταλεί νέο μήνυμα στις γυναίκες ψηφοφόρους και τη συντηρητική οικογενειακή βάση. Βέβαια, τα εμπόδια είναι πολλά: έλλειψη εκλεγμένου αξιώματος και εμπειρίας στη διοίκηση κόμματος, κριτική της αντιπολίτευσης για «οικογενειακή διακυβέρνηση», και το κατά πόσον οι επαγγελματίες πολιτικοί θα αποδέχονταν μια τέτοια μετάβαση. Δεν πρόκειται για ανακοινωμένο σχέδιο. Όμως, η πολιτική δεν γίνεται μόνο με ανακοινωμένες υποψηφιότητες. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Εμινέ Ερντογάν είναι ότι δεν είναι αντίπαλος κανενός στρατοπέδου. Διαθέτει δημόσια προβολή μέσα από το πρόγραμμα «Μηδενικά Απόβλητα» και τις διεθνείς της επαφές. Γι’ αυτό είναι πιο ρεαλιστικό να τη δούμε όχι ως υποψήφια για την προεδρία της χώρας, αλλά ως μεταβατική φιγούρα που θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο συμβιβασμού ανάμεσα στα αντιμαχόμενα στρατόπεδα.
Κομβικός παράγοντας στη νομική και διοικητική αρχιτεκτονική της μετάβασης αναμένεται να είναι ο Ακίν Γκιουρλέκ, πρώην εισαγγελέας της Κωνσταντινούπολης, που τον Φεβρουάριο του 2026 διορίστηκε υπουργός Δικαιοσύνης. Στην αλλαγή εξουσίας, το ποιος ελέγχει τον μηχανισμό της δικαιοσύνης και της ασφάλειας καθορίζει πόσο ομαλή ή σκληρή θα είναι η μετάβαση. Ως σημαντικό βήμα θεωρείται ότι τις τελευταίες ημέρες ο ίδιος έθεσε υπό κράτηση ορισμένα πρόσωπα που θεωρούνταν «ερντογανικά».
Η έκπληξη
Η ιστορία του ΑΚΡ είναι γεμάτη εκπλήξεις. Το 2014 ο Αχμέτ Νταβούτογλου και το 2016 ο Μπιναλί Γιλντιρίμ δεν ήταν τα πρώτα ονόματα τα οποία θα έχονταν στο μυαλό της κοινής γνώμης. Και σήμερα υπάρχουν πρόσωπα που μένουν έξω από τις λίστες των παρασκηνίων, αλλά έχουν βάρος μέσα στο κράτος. Ο Σουλεϊμάν Σοϊλού εκπροσωπεί τη σκληρή εθνικιστική μερίδα με απήχηση στη βάση. Ο Ιμπραήμ Καλίν, που ανέλαβε τη ΜΙΤ μετά τον Φιντάν, με τον αθόρυβο και χαμηλών τόνων χαρακτήρα του ταιριάζει απόλυτα στο προφίλ της «έκπληξης». Τεχνοκράτες από την οικονομική και κυβερνητική πτέρυγα θα μπορούσαν να εμφανιστούν ως φόρμουλα που ποντάρει στην εμπιστοσύνη των αγορών σε στιγμή κρίσης.
Κοινή φόρμουλα
Κανένας υποψήφιος δεν μπορεί να κερδίσει την προεδρία χωρίς την έγκριση του MHP. Η προτίμηση ή το βέτο του Μπαχτσελί είναι το λιγότερο συζητημένο αλλά πιο καθοριστικό κομμάτι αυτής της εξίσωσης. Υπό το φως των σημερινών δεδομένων δεν υπάρχουν αποδείξεις για πρόβλημα υγείας του Ερντογάν. Αυτό που υπάρχει είναι το πολιτικό κόστος του αναπάντητου ερωτήματος της διαδοχής. Η πιθανότερη μετάβαση δεν είναι ένα μοντέλο όπου ένα πρόσωπο παραλαμβάνει όλες τις αρμοδιότητες, αλλά μια κοινή φόρμουλα: μια ισορροπία όπου στο κράτος και στην εξωτερική πολιτική προβάλλει ένα πρόσωπο όπως ο Φιντάν, στην κορυφή του κόμματος μια φιγούρα που εξασφαλίζει τη συμβολική συνέχεια της οικογένειας, όπως η Εμινέ ή ο Μπιλάλ Ερντογάν, και στο πεδίο ένας από τους γαμπρούς. Το διακριτικό γνώρισμα της πολιτικής του Ερντογάν υπήρξε πάντα ότι δεν διατηρεί την εξουσία ως απόλυτο μονοπώλιο, αλλά τη μοιράζει στους παράγοντες που χρειάζεται. Η εποχή μετά από εκείνον πιθανότατα θα αποτελέσει συνέχεια αυτής της λογικής. Η πραγματική δοκιμασία είναι κατά πόσον αυτή η φόρμουλα θα προετοιμαστεί όσο ο Ερντογάν βρίσκεται στα καθήκοντά του, διότι οι ισορροπίες που στήνονται βιαστικά είναι συνήθως εύθραυστες.
Φωτό: Pixabay
