Η πρωτιά του Die Linke στο Βερολίνο, με επικεφαλής την Ελίφ Εράλπ, νέα, δικηγόρο, αριστερή και κόρη τούρκων πολιτικών προσφύγων, προκαλεί αίσθημα ανακούφισης. Δείχνει ότι η Ακροδεξιά μπορεί να ηττηθεί και εκκινεί μια μεγάλη συζήτηση για το αν και πώς αυτή η νίκη μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα.
Το πρώτο που οφείλουμε στον εαυτό μας είναι να χαρούμε χωρίς αστερίσκους και υποσημειώσεις. Να το χαρούμε με την καρδιά μας και να νιώσουμε το μέγεθος της νίκης μαζί με τους ανθρώπους του Die Linke που έδωσαν τη μάχη και κέρδισαν.
Το δεύτερο είναι να μην καθρεφτίσουμε το πολιτικό μας εγώ στο εκλογικό αποτέλεσμα. Δεν πρόλαβαν να κλείσουν οι κάλπες και ξεκίνησαν οι μεγάλες αναλύσεις στα social media του γαλαξία της ελληνικής Αριστεράς. Μπορεί να διαβάσει κανείς τα πάντα: από το ότι δεν πρόκειται για νίκη της Αριστεράς και ότι το Die Linke είναι «κόμμα του συστήματος» μέχρι το ότι δεν ήταν καν νίκη, επειδή στην υπόλοιπη Γερμανία το AfD ενισχύεται. Από την αποθέωση της πολιτικής αιχμηρότητας του Die Linke μέχρι την απαξίωσή της και την ανάδειξη των προνομιακών σχέσεων με συγκεκριμένα μητροπολιτικά ακροατήρια.
Ο πειρασμός του υποκειμενισμού είναι μεγάλος. Ας προσπαθήσουμε, όμως, να τον αποφύγουμε. Η τύχη τα έφερε έτσι ώστε να βρεθώ στο Βερολίνο λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές, στο πλαίσιο ενός σύντομου ταξιδιού μετανάστευσης για δύο μήνες. Από τα πρώτα μου λεπτά στην πόλη θέλησα να δω από κοντά την προεκλογική καμπάνια του Die Linke.
Η καμπάνια του Die Linke
Τι είδα; Μια καμπάνια εστιασμένη σε δύο πεδία: από τη μία, στην καθημερινότητα και στα υλικά προβλήματα –κόστος ζωής, ενοίκια, στέγη, μεταφορές, σκουπίδια– και από την άλλη, στην ιδεολογική αντιπαράθεση με την Ακροδεξιά και τον νεοφιλελευθερισμό, με συνθήματα για τον φασισμό, την ελευθερία, τον πόλεμο και τη διατήρηση των γειτονιών του Βερολίνου.
Διάβασα τολμηρές προτάσεις, όπως η κοινωνικοποίηση κατοικιών μεγάλων εταιρειών, με στόχο την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, στη βάση και της απόφασης του σχετικού δημοψηφίσματος του 2021.
Άκουσα την Ελίφ Εράλπ και άλλα στελέχη του Die Linke, στο κλείσιμο της προεκλογικής καμπάνιας, να μιλούν με απλό, προσιτό και ταυτόχρονα κοφτερό λόγο, χωρίς να γίνονται «ξύλινοι» ή γραφικοί. Λέξεις όπως «αντικαπιταλισμός» και «εργατική τάξη» συνυπήρχαν φυσικά με λέξεις όπως «πάρκο» και «γειτονιά» χωρίς να δημιουργείται κανένα «περίεργο» συναίσθημα.
Έμαθα ότι η καμπάνια περιλάμβανε οργανωμένη επικοινωνία με εκατοντάδες χιλιάδες δημότες και κατοίκους του Βερολίνου. Έμαθα και είδα συντεταγμένη προσπάθεια στα social media και στο πεδίο: μπάνερ στις γειτονιές, παρεμβάσεις σε καταστήματα και πολυκατοικίες, πόρτα πόρτα επικοινωνία και, κυρίως, χιλιάδες νέα μέλη να συμμετέχουν ενεργά.
Στο εκλογικό κέντρο του Νόικελν είδα εκατοντάδες νέους ανθρώπους να πανηγυρίζουν για το αποτέλεσμα, ανθρώπους που είχαν δουλέψει οι ίδιοι για την καμπάνια. Να σημειωθεί ότι το Νόικελν είναι μια περιοχή με ισχυρή μεταναστευτική παρουσία και σημαντικά τμήματα του πληθυσμού με χαμηλότερα εισοδήματα, όπου το Die Linke κατέγραψε ιδιαίτερα υψηλά ποσοστά.
Με λίγα λόγια, είδα μια υποδειγματική αριστερή καμπάνια. Μια καμπάνια που κατάφερε να συνδέσει το καθημερινό με το πολιτικό, το άμεσο πρόβλημα με τη συνολική κοινωνική πρόταση.
Αυτό είναι αναγκαίο, όμως δεν αρκεί από μόνο του για μια εκλογική νίκη. Στην εξίσωση μπαίνουν η κοινωνική σύνθεση του εκλογικού σώματος, η αξιοπιστία του πολιτικού μηνύματος, η πεποίθηση ότι μπορείς να κερδίσεις και να εφαρμόσεις το πρόγραμμά σου, το momentum, η δυνατότητα να ορίσεις την πολιτική ατζέντα και η σύνδεση με την κοινωνική κίνηση.
Βερολίνο: κοινωνική σύνθεση, οικονομία και χώρος
Το Βερολίνο είναι πολυπολιτισμικό, με μεγάλη μεταναστευτική κοινότητα και έντονες κοινωνικές αντιθέσεις. Συνυπάρχουν εργαζόμενοι υψηλής ειδίκευσης, κυρίως στον τεχνικό, χρηματοπιστωτικό και ψηφιακό κλάδο, με ένα μεγάλο εργατικό δυναμικό χαμηλότερων αμοιβών στην εστίαση, στις μεταφορές, στο εμπόριο και στις υπηρεσίες.
Παράλληλα, είναι αποβιομηχανοποιημένο, με ισχυρό τριτογενή τομέα, μεγάλους δημόσιους χώρους, πάρκα και αναπτυγμένο δίκτυο μέσων μαζικής μεταφοράς αλλά και με τεράστιο δημόσιο χρέος και στεγαστική κρίση. Τα παλιά κτίρια, τα υψηλά ενοίκια και η συνεχής αύξηση των αστέγων συνθέτουν μια πραγματικότητα όπου η κατοικία έχει μετατραπεί σε κεντρικό κοινωνικό ζήτημα.
Σε αυτό το περιβάλλον η απειλή του AfD ενίσχυσε το ρεύμα προς το Die Linke. Η συμμετοχή αυξήθηκε σημαντικά και το Die Linke όχι μόνο επιβεβαίωσε την ανοδική του πορεία, αλλά ξεπέρασε αισθητά τις προεκλογικές προβλέψεις, καταγράφοντας 25,7% και κατακτώντας για πρώτη φορά την πρώτη θέση.
Η εικόνα της εκλογικής μετακίνησης είναι ενδιαφέρουσα. Στο Die Linke μετακινήθηκαν ψηφοφόροι του SPD και των Πρασίνων, αλλά και τμήματα της αποχής. Την ίδια στιγμή το AfD άντλησε σημαντικές δυνάμεις από τον χώρο του CDU και της αποχής. Η συμμετοχή αυξήθηκε από 62,9% το 2023 στο 74,2% τώρα και στις περιοχές όπου πήγε ψηλά το Die Linke το AfD έμεινε χαμηλά, γεγονός ενδεικτικό της εκλογικής πόλωσης.
Το Die Linke βρέθηκε το 2024 σε μηδενικό σημείο, μετά τη διάσπασή του και την αποχώρηση της Σάρα Βάγκενκνεχτ. Αντί να προσπαθήσει να διαχειριστεί απλώς την υποχώρηση, επέλεξε την αναμόρφωση: νέα πρόσωπα, καθαρό πολιτικό στίγμα, εξωστρέφεια και μαζική δουλειά πόρτα πόρτα.
Έτσι κέρδισε πολιτικό χώρο και, κυρίως, αξιοπιστία. Το κόμμα προσπάθησε να ξεκαθαρίσει τη στάση του στις κυβερνητικές συνεργασίες, να ανανεώσει τον λόγο του, να απευθυνθεί σε πλατύτερα ακροατήρια και να ριζοσπαστικοποιήσει το πρόγραμμά του. Παράλληλα, κατάφερε να κάνει τη στέγη κεντρικό ζήτημα της προεκλογικής αντιπαράθεσης, αναγκάζοντας τα υπόλοιπα κόμματα να τοποθετηθούν πάνω σε αυτό.
Την ίδια στιγμή, η υποχώρηση των παραδοσιακών κομμάτων αφήνει ένα μεγάλο πολιτικό κενό. Το Die Linke κατάφερε να καταλάβει ένα μέρος του χώρου αυτού. Όμως το ίδιο κενό διεκδικεί και το AfD, το οποίο αυξάνει σημαντικά τη δύναμή του και εμφανίζεται πιο αποτελεσματικό.
Τι μέλλει γενέσθαι;
Η επόμενη μέρα είναι ναρκοθετημένη. Το Die Linke καλείται να μετατρέψει την εκλογική του δυναμική σε πολιτική πράξη, μέσα σε έναν υπερχρεωμένο δήμο με περιορισμένα εργαλεία άσκησης οικονομικής πολιτικής. Δέχεται συντονισμένη επίθεση με την κατηγορία του αντισημιτισμού, με αφορμή τις φωτογραφίες στελεχών του με Παλαιστινίους που τους αποδίδεται ο χαρακτηρισμός του «τρομοκράτη». Το SPD και οι Πράσινοι εκμεταλλεύονται την περίσταση για να προβάλουν εμπόδια στη στήριξη πιθανής συγκυβέρνησης με δήμαρχο την Ελίφ Εράλπ. Και, το αποκορύφωμα όλων, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επιχειρεί να απαγορεύσει νομοθετικά τη δυνατότητα κοινωνικοποίησης κατοικιών.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη πρόκληση. Το Die Linke δεν κέρδισε επειδή απλώς μίλησε πιο αριστερά. Κέρδισε επειδή κατάφερε να συνδέσει την πολιτική του πρόταση με πραγματικά κοινωνικά προβλήματα, να μιλήσει σε ανθρώπους που συνήθως δεν συμμετέχουν ενεργά στην πολιτική και να πείσει ότι οι εκλογές μπορούν να αλλάξουν τους συσχετισμούς.
Η συνέχεια, επομένως, θα κριθεί στην πράξη. Η εκλογική νίκη δημιουργεί δυνατότητες, αλλά και υποχρεώσεις. Αν το Die Linke θέλει να κάνει πραγματικά τη διαφορά, θα χρειαστεί όχι μόνο να κυβερνήσει, αλλά να παραμείνει συνδεδεμένο με τα κινήματα, τις γειτονιές και τους ανθρώπους που το έφεραν στην πρώτη θέση, και κυρίως να υλοποιήσει τις βασικές του προεκλογικές δεσμεύσεις.
Τελικά, αν μπορούσαμε με μία φράση να συνοψίσουμε το αποτέλεσμα, θα ήταν αυτή:
Νίκη για την Αριστερά στο Βερολίνο. Μεγάλη πρόκληση η επόμενη μέρα. Και τώρα ώρα για ριζοσπαστικές λύσεις.
