Είναι προφανές ότι αυτό το θέμα είναι «μικρό». Δεν έχει την αίγλη άλλων βαριών θεμάτων. Είναι όμως για την μειονότητα ένα θέμα «βαρύ», το οποίο έρχεται φορτισμένο από το παρελθόν. Υπό κανονικές συνθήκες, μια αστική φιλελεύθερη δημοκρατία δεν θα έπρεπε να έχει πρόβλημα. Αλλά η Ελλάδα απέχει θεσμικά και πολιτικά αρκετά από αυτές. Και ο λόγος είναι ότι δεν είχε ποτέ μια σοβαρή αστική τάξη. Άρα το φορτίο δημιουργείται από τον «φόβο του εχθρού». Είναι ανορθολογικό και εμποδίζει την ψύχραιμη στάση. Ο «εθνικός κίνδυνος» μέχρι σήμερα εμποδίζει 100.000 ανθρώπους να αποφασίσουν όλοι τι είναι. Μπορεί να μην αποφασίσουν το ίδιο. Αλλά τώρα δεν υπάρχει καν το δικαίωμα. Φαντάζομαι πως αν συναχθούν 100.000 άνθρωποι στην πλατεία Συντάγματος και πουν πως είμαστε Λατίνοι προερχόμενοι από το Μεγάλο Δουκάτο της Ροδόπης (μικρό χωριό), ουδείς θα ανησυχήσει. Και ασμένως θα παραχωρηθεί το δικαίωμα. Το να μαζευτούν όμως 1000.000 άνθρωποι στην πλατεία Ειρήνης της Κομοτηνής και πουν αρκετοί από αυτούς πως είμαστε Τούρκοι και θέλουμε να αυτοπροσδιοριζόμαστε συλλογικά έτσι, τότε σκέφτομαι πως θα ηχήσουν οι καμπάνες του εθνικού άγχους.
Εδράζεται η άρνηση στο σημείο αυτό στο γεγονός πως η Συνθήκη της Λωζάνης αναφέρεται σε μουσουλμανους. Μα τότε οι χαρακτηρισμοί πληθυσμών γίνονταν με βάση το θρήσκευμα. Κάθε φορά που συζητώ αυτό το θέμα θυμάμαι έναν παλιό κρατικό νομάρχη ακριτικής περιοχής που είχε κάνει λόγο για μουσουλμανική γλώσσα. Ματαίως αναζητούσα αυτήν την γλώσσα. Τη γραμματική της, το συντακτικό της. Ομοίως φαντάζομαι πως υπάρχει ένας μουσουλμανικός τόπος που κατοικούν μουσουλμάνοι. Άρα συνάγω πως το μουσουλμάνος είναι εθνότητα. Με αυτή την λογική, κάθε τόπος είναι χριστιανικός, ινδουιστικός, βουδιστικός, κ.ο.κ. Προφανώς και όχι. Λέμε πως ατομικά μπορείς να λες πως είσαι ό,τι θέλεις να είσαι. Ωραία, μαζεύονται 20.000 άνθρωποι στην πλατεία και λένε όλοι τους πως ατομικά είναι Τούρκοι. Αυτό η ελληνική πολιτεία το δέχεται και ορθώς. Αλλά αν με μια ντουντούκα ένας πει πως εμείς εδώ είμαστε όλοι Τούρκοι και συγκροτούμε μια μειονότητα, αυτό απαγορεύεται.
Στη Θράκη, ξέρετε, η μεταπολίτευση δεν ολοκληρώθηκε. Και δεν ολοκληρώθηκε γιατί υπήρξαν τα άλυτα θεσμικά θέματα της μειονότητας. Τόσο το ΥΠΕΞ όσο και η ΕΥΠ υπήρξαν οι διαμορφωτές της εθνικής ιδεολογίας για τη μειονότητα και συγκρότησαν το θεωρούμενο «βαθύ κράτος». Μετά τα τραυματικά γεγονότα του ’90 στην Κομοτηνή που καταστράφηκαν εκατοντάδες μαγαζιά μειονοτικών, η ελληνική πολιτεία πήρε θετικά μέτρα. Αλλά δεν ολοκλήρωσε τη δημοκρατική μετάβαση. Η Αριστερά από θέση αρχής υποστήριξε το αίτημα του συλλογικού αυτοπροσδιορισμού, ακόμα και στα πέτρινα χρόνια. Υπήρξε αλληλέγγυα στους αγώνες της μειονότητας για τα θέματα αυτά. Η δημοκρατία σημαίνει όχι μόνο γιατί έχει κανόνες, αλλά γιατί έχει ψυχή, γιατί έχεις μνήμες, έχει νεκρούς, έχει ματαιωμένες ζωές και δεν έχει φόβο. Τουναντίον, όσο διευρύνεται τόσο πιο ισχυρή γίνεται. Στο όνομα λοιπόν των ματαιωμένων ζωών, των χιλιάδων ανιθαγενών της Θράκης, στο όνομα όσων συντρίφτηκαν από τις μυλόπετρες του τουρκικού και ελληνικού εθνικισμού, στο όνομα των αγώνων για μια ταυτότητα «καταραμένη» για τους πολλούς, στο όνομα των συλλόγων χωρίς όνομα στην Ξάνθη και την Κομοτηνή, στο όνομα όλων εκείνων που με σεμνότητα και εντιμότητα αγωνίστηκαν για το αυτονόητο και λοιδορήθηκαν, η αναγνώριση του δικαιώματος στον συλλογικό αυτοπροσδιορισμό είναι μονόδρομος αξιοπρέπειας. Γιατί η Αριστερά δεν φοβάται. Έχει μέσα της την εμπειρία της αντιπαράθεσης με το αυταρχικό κράτος. Άρα η υπεράσπιση αυτού του αιτήματος είναι υπεράσπιση της δημοκρατίας, ολοκληρώνει την μεταπολίτευση στη Θράκη, και κλείνει παλιούς λογαριασμούς με τα φαντάσματα της ιστορίας. Αν όχι τώρα πότε, αν όχι εμείς ποιοι; Έχουμε μπροστά μας το προγραμματικό συνέδριο. Ας είναι λοιπόν μια συνεδριακή μας απόφαση. Να θυμηθούμε ότι η Ελλάδα έχει υπογράψει τη σύμβαση πλαίσιο του ΟΑΣΕ για την προστασία των εθνικών μειονοτήτων, αλλά δεν την έχει κυρώσει στην Βουλή.
Είναι πια καιρός και αυτό το θέμα να κλείσει. Γιατί οι πιο όμορφες θάλασσες πρέπει να έχουν πραγματικά καράβια και ανθρώπους για να ταξιδέψουν. Και μερικές φορές μάς λέει η ιστορία πως κάποιες συμβολικές πολιτικές κινήσεις είναι πιο σημαντικές από ότι οικονομικό. Γιατί οι άνθρωποι της μειονότητας όσο και πετυχημένοι είναι στις δουλειές τους, όσοι είναι, έχουν μια πληγή που ακόμα είναι ανοιχτή και η πληγή αυτή είναι και πληγή της δημοκρατίας. Ο συλλογικός αυτοπροσδιορισμός της μειονότητας άργησε πολύ, πάρα πολύ. Όχι άλλο, δεν κάνει, δεν είναι καλό πράγμα για τους ανθρώπους αυτή η πληγή. Δεν είναι καλό πράγμα για όλους μας.
