φωτογραφία: ΓΡ. ΤΥΠΟΥ ΓΕΕΘΑ / EUROKINISSI
Μετά τον θάνατο του Πατρόκλου από τον Έκτορα, ο Αχιλλέας αφαιρεί από το σώμα του την πανοπλία του, την οποία φορούσε ο φίλος του στη μάχη. Ο Αχιλλέας μένει χωρίς όπλα και η Θέτιδα ζητά από τον Ήφαιστο να του κατασκευάσει καινούργια.
Και εκεί ο Όμηρος κάνει κάτι εκπληκτικό.
Πάνω στην ασπίδα ενός ανθρώπου που ετοιμάζεται να επιστρέψει στη μάχη για να εκδικηθεί, δεν χαράζει έναν ύμνο στον πόλεμο. Χαράζει τον κόσμο.
Τον ήλιο και τη σελήνη, τη γη και τη θάλασσα. Τις πόλεις, τους γάμους και τις γιορτές. Τα χωράφια, τον θερισμό, τα κοπάδια και τον χορό. Τη δικαιοσύνη και την ανθρώπινη κοινότητα. Και, δίπλα σε όλα αυτά, χαράζει βέβαια και τον πόλεμο: πολιορκίες, ενέδρες, φόβο και νεκρούς.
Αυτό ακριβώς είναι το μεγαλείο της εικόνας. Μέσα στο κατεξοχήν πολεμικό έπος, λίγο πριν από μία από τις αγριότερες πράξεις εκδίκησης της Ιλιάδας, ο Όμηρος τοποθετεί πάνω στην ασπίδα ολόκληρη τη ζωή που ο πόλεμος απειλεί να αφανίσει. Είναι ίσως ένα από τα αρχαιότερα και ισχυρότερα αντιπολεμικά μοτίβα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Αιώνες αργότερα, ο Βιργίλιος θα συνομιλήσει με την ίδια ομηρική παράδοση, κατασκευάζοντας στην Αινειάδα τη δική του περίφημη ασπίδα, εκείνη του Αινεία.
Και κάπως έτσι φτάνουμε στο 2026.
Η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε το όνομα «Ασπίδα του Αχιλλέα» για το πρόγραμμα δημιουργίας πολυεπίπεδης αντιαεροπορικής, αντιβαλλιστικής και anti-drone άμυνας, με ιδιαίτερα σημαντική συμμετοχή ισραηλινών οπλικών συστημάτων και κόστος δισεκατομμυρίων ευρώ. Η ειρωνεία θα ήταν σχεδόν λογοτεχνικά άψογη, αν δεν ήταν πολιτικά τόσο σοβαρή.
Δεν πρόκειται, άλλωστε, για την αρχή της σύνδεσης της ελληνικής άμυνας με την ισραηλινή αμυντική βιομηχανία. Η ΕΛΒΟ έχει περάσει σε ισραηλινό επιχειρηματικό έλεγχο, ενώ στην Καλαμάτα η Elbit Systems έχει αναλάβει, στο πλαίσιο μακροχρόνιας συμφωνίας, το Διεθνές Κέντρο Εκπαίδευσης Πτήσεων της Πολεμικής Αεροπορίας.
Η νέα συμφωνία έρχεται να εμβαθύνει ακόμη περισσότερο αυτή τη στρατηγική σχέση.
Γιατί, λοιπόν, θεωρώ αυτή την επιλογή εθνικά επιζήμια;
• Γιατί δημιουργεί μακροχρόνια τεχνολογική εξάρτηση. Ένα κρίσιμο πλέγμα αεράμυνας αισθητήρες,, λογισμικό αναχαίτισης , συστήματα διοίκησης και ελέγχου κινδυνεύει να βασιστεί σε μεγάλο βαθμό σε ισραηλινή τεχνολογική αρχιτεκτονική. Τα οπλικά συστήματα, όμως, δεν αγοράζονται μία φορά. Χρειάζονται ανταλλακτικά, πιστοποιήσεις, αναβαθμίσεις και τεχνική υποστήριξη για δεκαετίες με αποτέλεσμα γόνιμη εξάρτηση από την χώρα προμηθευτή..
• Γιατί τα δισεκατομμύρια δεν αποτελούν απλώς “αγορά ασφάλειας”. Συνιστούν στρατηγική επιλογή για το πού κατευθύνεται το δημόσιο χρήμα και ποια αμυντική βιομηχανία ενισχύεται. Ο βαθμός της εξαγγελλόμενης ελληνικής συμμετοχής είναι εξαιρετικά αμφίβολος αφού σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της «Εφ.Συν.», στα παραρτήματα των συμβάσεων δεν περιλαμβάνονται οι συμφωνίες για τη συμμετοχή των ελληνικών εταιρειών στην κατασκευή των ισραηλινών συστημάτων. Αρα το κρίσιμο ερώτημα είναι πόση τεχνογνωσία, πνευματική ιδιοκτησία και πραγματική δυνατότητα αυτόνομης παραγωγής θα παραμείνουν τελικά στην Ελλάδα;
• Γιατί η στρατηγική αυτονομία δεν επιτυγχάνεται αλλάζοντας απλώς προμηθευτή όπλων. Επιτυγχάνεται όταν μια χώρα μπορεί να συντηρεί, να αναβαθμίζει και, όσο είναι δυνατόν, να παράγει κρίσιμα αμυντικά συστήματα χωρίς να εξαρτάται διαρκώς από την πολιτική βούληση ενός τρίτου κράτους.
• Γιατί μια σημερινή γεωπολιτική σύγκλιση μετατρέπεται σε δομική σχέση εξάρτησης δεκαετιών. Οι κυβερνήσεις αλλάζουν, οι συμμαχίες αναδιατάσσονται και οι περιφερειακές ισορροπίες μεταβάλλονται. Οι υποδομές, τα συμβόλαια υποστήριξης και οι τεχνολογικές εξαρτήσεις, όμως, παραμένουν βραχνάς για την εξωτερική πολιτική της Ελλάδας.
• Γιατί υπάρχει και ένα σοβαρό ερώτημα πολεμικής και οικονομικής αποτελεσματικότητας. Η πρόσφατη εμπειρία του πολέμου με το Ιράν, αλλά και των μαζικών εκτοξεύσεων ρουκετών και drones από την Χαμάς, έδειξε τα όρια της ισραηλινής αεράμυνας. Ακόμη και όταν τα ποσοστά αναχαίτισης είναι υψηλά, μαζικές επιθέσεις μπορούν να προκαλέσουν κορεσμό και ορισμένα βλήματα να διαπεράσουν την άμυνα, ενώ το οικονομικό ισοζύγιο είναι εξαιρετικά δυσμενές: αναχαιτιστές που κοστίζουν από δεκάδες χιλιάδες έως και εκατομμύρια δολάρια χρησιμοποιούνται απέναντι σε πολύ φθηνότερες ρουκέτες και drones. Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν ένα σύστημα μπορεί να αναχαιτίσει μια απειλή σε ιδανικές συνθήκες, αλλά αν μπορεί να αντέξει επιχειρησιακά και οικονομικά σε μια παρατεταμένη σύγκρουση με επαναλαμβανόμενες επιθέσεις κορεσμού.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη πλευρά, ακόμη δυσκολότερο να παραμεριστεί: η ηθική και πολιτική διάσταση της συμφωνίας.
• Γιατί η συνεργασία εμβαθύνεται με την κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου, σε βάρος του οποίου το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης για φερόμενα εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Δεν πρόκειται, συνεπώς, για μια διεθνή συνεργασία αποκομμένη από το πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο πραγματοποιείται.
• Γιατί η συνεργασία αφορά ακριβώς την πολεμική βιομηχανία. Δηλαδή έναν τομέα στον οποίο ισραηλινές εταιρείες προβάλλουν συχνά την επιχειρησιακή εμπειρία των συστημάτων τους ως εμπορικό πλεονέκτημα. Και αυτή η «επιχειρησιακή εμπειρία» αποκτάται σε έναν γενοκτονικό πόλεμο στη Γάζα.
• Γιατί μια τέτοια σχέση δεν είναι απλώς εμπορική συναλλαγή. Όταν μια χώρα συνδέει τόσο στενά την άμυνά της με την πολεμική βιομηχανία ενός άλλου κράτους, δεν αγοράζει μόνο εξοπλισμό. Προσφέρει οικονομικούς πόρους, πολιτική νομιμοποίηση και στρατηγικό βάθος σε αυτή τη βιομηχανία του αίματος .
Και όλα τα παραπάνω βαφτίζονται «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Αλλά αυτά, φαίνεται, είναι λεπτομέρειες. Μπορούμε να αφιερώσουμε εβδομάδες σε έναν πολιτισμικό πόλεμο για τον Νόλαν, τον Όμηρο και τη «μαύρη Ελένη». Όταν όμως παίρνουμε ένα από τα ισχυρότερα αντιπολεμικά σύμβολα της Ιλιάδας μια ασπίδα πάνω στην οποία ο ποιητής χωρά ολόκληρη την ανθρώπινη ζωή απέναντι στη φρίκη του πολέμου και το μετατρέπουμε σε brand μιας συμφωνίας δισεκατομμυρίων για οπλικά συστήματα, ξαφνικά η φιλολογία και τα ιδεώδη των Ομηρικών Επών περισσεύουν.
Ο Ήφαιστος έφτιαξε μια ασπίδα και πάνω της χάραξε έναν κόσμο που άξιζε να σωθεί.
Εμείς κρατήσαμε την ασπίδα.
Και ξεχάσαμε τον κόσμο.
