Με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν μια αμφίρροπη μάχη μεταξύ του σημερινού δεξιού προέδρου Ντανιέλ Νομπόα και της κεντροαριστερής Λουΐζα Γκονζάλες, γίνεται αύριο ο πρώτος γύρος των προεδρικών εκλογών στον Ισημερινό. Με τον Πάμπλο Οσπίνα καθηγητή Κοινωνικών και Διεθνών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο των Άνδεων Σιμόν Μπολιβάρ στο Κίτο, μιλάμε για το προεκλογικό κλίμα, τα επίδικα αυτών των εκλογών, και τις προοπτικές που υπάρχουν για μια εναλλακτική πολιτική στη χώρα.
Πώς βλέπεις τα πράγματα ενόψει των εκλογών της Κυριακής;
Η χώρα βιώνει περισσότερο από μια δεκαετία οικονομικής στασιμότητας από τότε που έληξε η έκρηξη των τιμών των εμπορευμάτων το 2014, με αύξηση της ανισότητας, της φτώχειας, της μετανάστευσης και της εγκληματικότητας. Επιπλέον, υπάρχει μια οξεία κρίση ανασφάλειας, με επίκεντρο το οργανωμένο έγκλημα που συνδέεται με τη διακίνηση ναρκωτικών, με σφαγές σε φυλακές, πληρωμένους δολοφόνους στους δρόμους και αύξηση του αριθμού των δολοφονιών σε πρωτοφανή επίπεδα στην ιστορία της χώρας. Το κλίμα φόβου και απελπισίας ενθαρρύνει την αναζήτηση αυταρχικών απαντήσεων, την απαίτηση για τάξη με κάθε κόστος και τη συντηρητική νοσταλγία για μια υποτιθέμενη χρυσή εποχή γαλήνης και ηρεμίας.
Πώς διαμορφώνεται το πολιτικό σκηνικό λίγες μέρες πριν τις εκλογές; (Σημ: η συνέντευξη έγινε την Τρίτη).
Σε ένα σενάριο όπως αυτό που περιέγραψα, υπάρχει μια σαφής τάση προς την πολιτική διασπορά. Για πρώτη φορά στην ιστορία υπάρχουν 16 υποψήφιοι για την προεδρία, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων ποντάρει στην πιθανότητα μιας έκπληξης, ενθαρρύνοντας την ευκαιρία για μια «νέα», «απροσδόκητη», «φανταχτερή» πολιτική προσωπικότητα που εκμεταλλεύεται το κλίμα απαξίωσης και δυσπιστίας προς τους πολιτικούς και τα κόμματα. Ακριβώς όπως ο Ντανιέλ Νομπόα εμφανίστηκε από το πουθενά το 2023 και κέρδισε τις εκλογές όταν κανείς δεν στοιχημάτιζε σε αυτόν, έτσι και σήμερα οι αυτοσχέδιοι ηγέτες έχουν πολλαπλασιαστεί. Βλέπουμε πολιτικές δομές χωρίς παρελθόν ή μέλλον, φιγούρες που ελπίζουν να δημιουργήσουν αντίκτυπο και να προσελκύσουν την προσοχή των ψαριών σε ταραγμένα νερά. Μέσα σε αυτή τη διασπορά, η κυβέρνηση ποντάρει στην επανεκλογή της με βάση τις σκληρές πολιτικές της κατά του εγκλήματος, τον πολλαπλασιασμό των κοινωνικών προγραμμάτων βοήθειας, και την κινητοποίηση του φόβου που υπάρχει σε ένα σημαντικό τμήμα του εκλογικού σώματος για την επιστροφή του πρώην προέδρου Ραφαέλ Κορέα μετά από σχεδόν μια δεκαετία απουσίας. Τόσο ο Ντανιέλ Νομπόα όσο και η Λουΐζα Γκονζάλες, η υποψήφια που υποστηρίζεται από τον Κορέα, εμφανίζονται στις δημοσκοπήσεις ως οι πιο πιθανοί να περάσουν στο δεύτερο γύρο.
Που επικεντρώνεται η εκλογική ατζέντα της Γκονζάλες; Και αν κερδίσει τις εκλογές τι περιθώρια έχει για να εφαρμόσει μια προοδευτική πολιτική;
Το κόμμα του Κορέα έχει γίνει η κορυφαία πολιτική δύναμη της αντιπολίτευσης στη χώρα. Η πειθαρχημένη και σίγουρη ψήφος του, μεταξύ του ενός τέταρτου και του ενός τρίτου των έγκυρων ψήφων, του χάρισε μια ισχυρή παρουσία στις τοπικές κυβερνήσεις, στο κοινοβούλιο, και στον προεδρικό δεύτερο γύρο των τριών τελευταίων εκλογών. Ταυτόχρονα, είχε μια εξίσου συνεπή ψήφο εναντίον του, όχι μόνο από τη δεξιά αλλά και στα παραδοσιακά εκλογικά προπύργια της κεντροαριστεράς και του κινήματος των αυτοχθόνων. Το κεντρικό στοίχημα της Γκονζάλες είναι η επισήμανση της διαφθοράς και της ανικανότητας των τριών αντι-Κορέα κυβερνήσεων που ακολούθησαν τη διοίκηση του Κορέα (2007-2017). Αναμένεται ότι η Γκονζάλες θα προσπαθήσει να σχηματίσει μια κυβέρνηση που θα απελευθερώσει τη δικαστική πίεση σε πολλούς από τους ηγέτες του κόμματός της που κατηγορούνται ή έχουν καταδικαστεί για διαφθορά, θα αυξήσει σημαντικά τις κρατικές επενδύσεις σε υποδομές και κοινωνικά προγράμματα, και θα συγκαλέσει μια νέα Συντακτική Συνέλευση η οποία θα επιτρέψει την επιστροφή του Κορέα και την ανάκτηση του χαμένου ελέγχου στα δικαστικά και εποπτικά όργανα του κράτους. Όταν ο Κορέα είχε επαρκή κεφάλαια λόγω της υψηλής τιμής των πρώτων υλών, μέχρι το 2013-2014, υπήρχαν πολλές δημόσιες επενδύσεις και δαπάνες για υποδομές. Αλλά όταν τελείωσε η άνθηση, εφαρμόστηκαν δρακόντειες πολιτικές λιτότητας που τον αποξένωσαν από την εκλογική πλειοψηφία που είχε κάποτε. Είναι αναμενόμενο ότι σε μια λιγότερο ευνοϊκή οικονομική κατάσταση, όπως η σημερινή, μια ενδεχόμενη κυβέρνηση της Γκονζάλες θα είναι πιο συντηρητική από τα πρώτα χρόνια του μέντορά της.
Ποιες προοπτικές υπάρχουν για μια εναλλακτική οικονομική και κοινωνική πολιτική στον Ισημερινό;
Αν και το κόμμα του Κορέα έχει εντός του τόσο αριστερές ομάδες όσο και συντηρητικούς υποστηρικτές είναι σαφές ότι αυτήν τη στιγμή κυριαρχούν οι τελευταίοι, μεταξύ των οποίων είναι και η Γκονζάλες. Τόσο ο Νομπόα όσο και η πλειονότητα των υποψηφίων στις εκλογές είναι αναμφισβήτητα συντηρητικοί, στη χώρα επικρατεί μια συντηρητική ατμόσφαιρα. Οι αριστεροί που δεν είναι κορεϊστές χωρίζονται σε τουλάχιστον τρεις εκλογικές επιλογές, η πιο σημαντική από τις οποίες είναι αυτή του Λεωνίδας Ίζα, του αυτόχθονα ηγέτη της ισχυρής CONAIE (σημ: συνομοσπονδία των ιθαγενών εθνοτήτων) ο οποίος ηγήθηκε των μεγάλων κινητοποιήσεων ενάντια στα μέτρα λιτότητας και κατά της μεγάλης κλίμακας εξόρυξης μετάλλων. Όπως και οι άλλοι, ποντάρει σε μια έκπληξη που δεν είναι καθόλου απίθανη. Έχει την ευκαιρία του, αλλά είναι μια μικρότερη ευκαιρία από αυτή που άνοιξε μεταξύ των κινητοποιήσεων του Οκτωβρίου του 2019 και των εκλογών του Φεβρουαρίου του 2023. Αυτή η ευκαιρία αποδυναμώθηκε. Ωστόσο, σε αυτόν τον συνασπισμό βρίσκεται η δυνατότητα μιας εναλλακτικής οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής, όχι μόνο με επενδύσεις σε υποδομές, αλλά και με μια αναδιανεμητική φορολογική πολιτική και με εκτεταμένες παραγωγικές επενδύσεις για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στις επαρχίες που πλήττονται περισσότερο από το οργανωμένο έγκλημα, προκειμένου να περιοριστούν οι δυνατότητες στρατολόγησης από τις ένοπλες συμμορίες. Οι λύσεις, φυσικά, είναι δύσκολες, γιατί πρόκειται για ένα διεθνικό πρόβλημα σε έναν πόλεμο, τον πόλεμο κατά των ναρκωτικών, που δεν μπορεί να κερδηθεί. Μπορεί κανείς να περιμένει, τουλάχιστον, μια αλλαγή στην προσέγγιση του προβλήματος.
