Οι διασώσεις και η καταγραφή των προσφύγων είναι καλά νέα, δεν αρκούν όμως. Ανεξάρτητα από τις πιέσεις που δέχεται, η χώρα μας πρέπει, επιτέλους, να φτιάξει εκτεταμένες δομές φιλοξενίας για τους πρόσφυγες.
Τεταμένη είναι η κατάσταση στην Ειδομένη, καθώς η ΠΓΔΜ έχει κλείσει τα σύνορά της και δέχεται να περάσουν πρόσφυγες μόνο από τη Συρία, Αφγανιστάν και Ιράκ. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει οξείες αντιδράσεις όλων των υπόλοιπων ανθρώπων που βρίσκονται εγκλωβισμένοι στην ουδέτερη ζώνη υπό άσχημες συνθήκες διαβίωσης.
Αποκορύφωμα της έκρυθμης κατάστασης αποτέλεσε ο θάνατος ενός μαροκινού νεαρού από τον ηλεκτροφόρο φράχτη που έχει στήσει η ΠΓΔΜ κατά μήκος των συνόρων. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας οι εγκλωβισμένες εθνικότητες προχώρησαν σε πορεία, έχοντας μπροστά το άψυχο σώμα του άνδρα καλυμμένο με μαύρο πανί. Μετά από επεισόδια που τελέστηκαν ανάμεσά τους και στις αστυνομικές δυνάμεις της ΠΓΔΜ, αλλά και της Ελλάδας, οι εγκλωβισμένοι σε ένδειξη αλληλεγγύης άνοιξαν διάδρομο και επέτρεψαν στους πρόσφυγες των τριών «αποδεκτών» εθνικοτήτων να περάσουν τα σύνορα, παρά τη συνέχιση του δικού τους μαρτυρίου.
«Από το περασμένο Σάββατο η κατάσταση στην Ειδομένη είναι πολύ αγριεμένη. Πολλοί άνθρωποι έχουν βάλει σκοινάκια πάνω στις γραμμές του τραίνου ώστε να περάσουν γρήγορα, αν κάποια στιγμή ανοίξουν τα σύνορα. Μπροστά βρίσκονται οι Ιρανοί που κάνουν απεργία πείνας και όσοι δεν έχουν ράψει τα στόματά τους φωνάζουν συνεχόμενα και επί ώρες “please open” («παρακαλώ ανοίξτε»). Η αστυνομία της ΠΓΔΜ στέκεται με τα όπλα προτεταμένα, ενώ αρκετές φορές πετάνε δακρυγόνα και πυροβολούν στον αέρα, προκαλώντας πανικό στον καταυλισμό», περιγράφει στην Εποχή ο Θέμης Αχτσιόγλου, από την ομάδα αλληλεγγύης προσφύγων από τα Γιαννιτσά. Προβλήματα, όμως, προκαλεί και η ελληνική πλευρά, σύμφωνα με τον ίδιο, αφού «το κράτος είναι τελείως απόν, με αποτέλεσμα να μην γίνεται κανένας συντονισμός των δράσεων αλληλέγγυων και ΜΚΟ, εκ των οποίων κάποιες συμπεριφέρονται σαν να είναι σε κατεχόμενη χώρα».
Ανάγκη κυβερνητικής δράσης
Αναφορικά με την προβληματική κατάσταση στην Ειδομένη, ο υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής Γιάννης Μουζάλας δήλωσε κατά την ομιλία του στη Βουλή πως θα υπάρξει λύση για το ζήτημα τις προσεχείς μέρες, που δεν θα είναι, όμως, ευχάριστη για την κυβέρνηση. Παρόλα αυτά ξεκαθάρισε πως θα προσπαθήσουν να αποφύγουν τη βία, χωρίς να σημαίνει πως θα είναι ρόδινη η διαχείριση της κατάστασης. Δήλωση που αφήνει περιθώρια ανησυχίας για τον τρόπο επίλυσης.
Παράλληλα, συνεχίζονται τα προβλήματα για την ασφάλεια των προσφύγων που έρχονται στην Ελλάδα μέσω θαλάσσης. Το μεσημέρι της Πέμπτης σημειώθηκε ακόμα ένα ναυάγιο στο Φαρμακονήσι με μία νεκρή γυναίκα και τρεις αγνοούμενους. «Είναι τραγικό που η κυβέρνηση τώρα διαφωνεί με το να πέσει ο φράχτης στον Έβρο, ενώ είναι ξεκάθαρο ότι έστρεψε τις ροές προς τη θάλασσα και έτσι έχουν αυξηθεί κατά πολύ οι θάνατοι», σημειώνει η Αλεξία Τσούνη, ακτιβίστρια σε θέματα προσφύγων.
«Θέλω να θυμίσω δυο λέξεις-κλειδιά: επανεγκατάσταση και ασφαλείς δίοδοι. Επανεγκατάσταση, δηλαδή μεταφορά μεγάλου αριθμού προσφύγων από την Τουρκία, Λίβανο, Ιορδανία κ.α. στις χώρες τις Ε.Ε. Και ελεγχόμενες ασφαλείς δίοδοι – και στον Έβρο και παντού. Αυτές πρέπει να είναι, σε αδρές γραμμές οι κατευθύνσεις, αντί τα κράτη της Ε.Ε. και η Ε.Ε. να αποκλείουν, να χτίζουν φράχτες, να αναζητούν χώρες-χωροφύλακες των ροών, χωρίς τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των προσφύγων, για ένα ασφαλές ταξίδι» επισημαίνεται και από τη Βασιλική Κατριβάνου από το τμήμα Δικαιωμάτων του ΣΥΡΙΖΑ.
Παρά το γεγονός ότι έχουν υλοποιηθεί σημαντικά βήματα για το προσφυγικό ζήτημα από την τωρινή κυβέρνηση, ιδίως σε σύγκριση με τις προηγούμενες, αυτά δεν φαίνονται να επαρκούν. «Οι διασώσεις και η καταγραφή των προσφύγων είναι καλά νέα, δεν αρκούν όμως. Ανεξάρτητα από τις πιέσεις που δέχεται, η χώρα μας πρέπει, επιτέλους, να φτιάξει εκτεταμένες δομές φιλοξενίας για τους πρόσφυγες. Ένας Ελαιώνας είναι καλός, αλλά δεν φτάνει. Η Ελλάδα πρέπει να αντιληφθεί πως το γεγονός ότι είναι χώρα transit, δεν την απαλλάσσει από πιο μακροπρόθεσμες ευθύνες. Δυστυχώς, όμως, η ελληνική διοίκηση έχει ενσωματώσει τη λογική της ήττας. Η ενσωμάτωση, όμως, της ήττας είναι η συνταγή της αποτυχίας. Είναι απόρροια της σφαιρικής πολιτειακής κρίσης των τελευταίων ετών που δυστυχώς συνεχίζεται και επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ» εξηγεί ο Δημήτρης Χριστόπουλος, αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Απειλές εξόδου από τη Σένγκεν
Την έκρυθμη κατάσταση του προσφυγικού στην Ελλάδα δυναμίτισε περαιτέρω δημοσίευμα των Times, που αναπαράχθηκε και από την «Καθημερινή». Σύμφωνα με αυτό συζητείται η έξοδος της Ελλάδας από τη συνθήκη Σένγκεν, ως ποινή για την ολιγωρία της κυβέρνησης στις υποχρεώσεις όσον αφορά το ζήτημα.
«Τα σενάρια περί εξόδου από κάποιες ευρωπαϊκές χώρες γίνονται για καθησύχαση των εσωτερικών τους αντιδράσεων για το ρεύμα των προσφύγων που δέχονται», σύμφωνα με τον υπουργό στη Βουλή. Προχώρησε, επίσης, σε διάψευση επιμέρους στοιχείων του δημοσιεύματος όσον αφορά στη συνεργασία με την Frontex, τη δημιουργία κέντρων ταυτοποίησης και τους χώρους μετεγκατάστασης. Υπογράμμισε πως έχουν γίνει βήματα από την ελληνική πλευρά με τη δημιουργία χώρων σε Μυτιλήνη και Χίο, χωρίς να αρνείται καθυστέρηση, αλλά ότι σημειώνονται δυσκολίες και από την ευρωπαϊκή πλευρά που δεν έχει αποστείλει ούτε όσο προσωπικό της Frontex έχει ζητηθεί, ούτε μηχανήματα ταυτοποίησης, ούτε τη χρηματοδότηση που έχει συμφωνηθεί. Ενώ απέστειλε αίτημα για ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού πολιτικής προστασίας. Παράλληλα, αρνήθηκε να απαντήσει σε ερώτηση της Χρυσής Αυγής για το ζήτημα «για λόγους συνείδησης», εξαιτίας της εγκληματικής δράσης του κόμματος ενάντια σε μετανάστες και πρόσφυγες.
Παρά τη διάψευση του δημοσιεύματος και από αρμόδια εκπρόσωπο της Κομισιόν, οι απειλές είναι υπαρκτές από κάποιες ευρωπαϊκές χώρες, που από την αρχή έχουν ξενοφοβική στάση όσον αφορά το προσφυγικό ρεύμα. «Υπό το πρόσχημα ότι η Ελλάδα δεν μπόρεσε να υλοποιήσει τις υποχρεώσεις που ανέλαβε, ασκούνται τώρα πιέσεις για την έξοδό της από τη συνθήκη Σένγκεν. Αυτές οι πιέσεις, όμως, είναι υποκριτικές. Η βόρεια Ευρώπη ψάχνει με κάθε τρόπο να βρει πρόσχημα προκειμένου να ξεφορτωθεί τους πρόσφυγες. Αυτό το πρόσχημα βρίσκει έρεισμα στην ελληνική κρατική ματαίωση και αποτυχία διαχείρισης των ροών. Δεν ξέρω πού θα είμαστε αν τα καταφέρναμε καλύτερα, αλλά είμαι βέβαιος ότι διαπραγματευτικά θα είμαστε λίγο καλύτερα από τη δεινή θέση στην οποία βρισκόμαστε τώρα. Μια έξοδος από τη Σένγκεν είναι νομικά πολύ πιο βατή λύση από μια έξοδο από το ευρώ, που ήταν η προηγούμενη απειλή. Η Ευρώπη δεν λύνει βέβαια το πρόβλημά της με το να φύγει η Ελλάδα από τη Σένγκεν, απλά μεταθέτει το πρόβλημα για αργότερα» εξηγεί ο Δημήτρης Χριστόπουλος.
Φράχτες και χωροφύλακες
«Τους καλοκαιρινούς μήνες ζήσαμε μια πολιτική, που παρά τις σοβαρές ελλείψεις, τις αντιφάσεις και τα σκαμπανεβάσματά της αναγνώριζε δυο-τρία βασικά πράγματα: ότι οι άνθρωποι που έρχονται είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα πρόσφυγες, ότι δικαιούνται διεθνή προστασία, ότι οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να δεχτούν μεγάλους αριθμούς. Τώρα παίρνει κεφάλι η πολιτική των αποκλεισμών, της στεγανοποίησης των εξωτερικών συνόρων, της ασφάλειας. Η Ευρώπη, όμως, δεν μπορεί να αποποιείται τις ευθύνες της για το προσφυγικό και να επιρρίπτει τις ευθύνες στην Ελλάδα», επισημαίνει η Βασιλική Κατριβάνου.
Μετά και από τα τρομοκρατικά χτυπήματα στο Παρίσι, η αλλαγή πλεύσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η αναδίπλωσή της αναφορικά με τους πρόσφυγες είναι ξεκάθαρη. Η Αυστρία είναι μια ακόμα χώρα που υψώνει φράχτη στα σύνορά της, ενώ η Ολλανδία «υποδέχεται» τους πρόσφυγες με κομμένα κεφάλια γουρουνιών, παλουκωμένα στα σύνορα. Ταυτόχρονα, το δικαστήριο της χώρας ενέκρινε να μην χορηγείται τροφή και στέγη σε όσους δεν έχουν άσυλο.
Η μεγαλύτερη ένδειξη, όμως, για το ότι οι πρόσφυγες δεν είναι πια καλοδεχούμενοι από τις ευρωπαϊκές ηγεσίες αποτελεί η συμφωνία με την Τουρκία, την περασμένη Κυριακή, όπου τη θέτει σε ρόλο χωροφύλακα, προβλέποντας να συγκρατεί τους μετανάστες και πρόσφυγες εκτός Ευρώπης, δίνοντας τη δυνατότητα εισόδου σε μικρό αριθμό από τους δεύτερους σε βάθος χρόνου, με αντάλλαγμα 3 δισ. ευρώ και εκκίνηση της διαδικασίας ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ.
«H Ευρώπη υπό την πίεση του προσφυγικού, ξεχνά ό,τι αρχές τις έχουν απομείνει και καθιστά νομιμοποιημένο συνομιλητή την Τουρκία βυθισμένη στον πολιτειακό της αυταρχισμό. Μια Τουρκία στα χειρότερά της. Στο βαθμό που υλοποιηθεί η συμφωνία -γιατί δεν είναι καθόλου σίγουρο ακόμη- θα αποτελέσει μια βραχυπρόθεσμη ανακούφιση για την Ελλάδα. Δείχνει, όμως, πως η ευρωπαϊκή ρητορική σχετικά με τα δικαιώματα είναι εμπόρευμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση μισθώνει για τρία δισ. και κάποια άλλα ανταλλάγματα ένα buffer state προκειμένου να γλιτώσει την διαχείριση του προσφυγικού. Φαντάζομαι πως όσοι ειλικρινά πιστεύουν σε ευρωπαϊκές αξίες πρέπει να ντρέπονται λίγο» σημειώνει ο Δημήτρης Χριστόπουλος.
Η συμφωνία προκαλεί ανησυχία, καθώς ήδη έχει αρχίσει να διαφαίνεται τι θα σημαίνει στην πραγματικότητα, με 1.300 συλλήψεις προσφύγων που ήθελαν να περάσουν στην Ελλάδα και πιθανή επαναπροώθησή μερικών εξ αυτών στη Συρία.
Ο πόλεμος δεν είναι λύση
Προφανώς, κανένα μέτρο για το προσφυγικό δεν πρόκειται να είναι αρκετό, αν δεν αντιμετωπιστούν τα αίτια που το προκαλούν. Η λύση δεν μπορεί να είναι όμως οι στρατιωτικές επεμβάσεις από χώρες της ΕΕ στη Συρία, που αυξάνουν τον κίνδυνο για τους άμαχους της περιοχής και προκαλούν ακόμα μεγαλύτερο κύμα. «Οι βομβαρδισμοί δεν αποτελούν λύση, όπως είδαμε υπάρχουν πάλι θύματα άμαχοι. Δεν υπάρχει περίπτωση ποτέ μια στρατιωτική επέμβαση να μην έχει θύματα άμαχους. Η λύση δεν είναι στρατιωτική, είναι πολιτική και αλίμονο αν δεν μπορούν να τη βρουν τόσοι ευρωπαίοι ηγέτες και διπλωμάτες» σημειώνει η Αλεξία Τσούνη.
Τζέλα Αλιπράντη
