Συνέντευξη με τον Θοδωρή Δρίτσα,βουλευτή της Νέας Αριστεράς
Στις 7 Ιουλίου 2026, το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης κατέθεσε στη Βουλή νομοσχέδιο με τίτλο «Μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Ιουνίου 2024 (Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη) – Τροποποίηση του ν. 4961/2022 (Α΄ 146) και άλλες διατάξεις». Στις 16 Ιουλίου 2026, το σχέδιο νόμου υπερψηφίστηκε από την Ολομέλεια της Βουλής. Η εφαρμογή του Κανονισμού αναμένεται να ξεκινήσει στις 2 Αυγούστου 2026, σύμφωνα με την επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ΕΠΟΧΗ απευθύνθηκε στον εισηγητή της Νέας Αριστεράς του σχετικού σχεδίου νόμου, Θοδωρή Δρίτσα, και του υπέβαλε διευκρινιστικές ερωτήσεις.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (Τ.Ν.) συνιστά μια τεχνολογική επανάσταση η οποία, σε σχέση με αντίστοιχες του παρελθόντος, εξαπλώνεται με εκθετική επιτάχυνση. Επιπλέον, σε σύγκριση με άλλες τεχνολογίες που τείνουν να είναι παθητικές, η Τ.Ν. «αυτο-εκπαιδεύεται» σε ένα περιβάλλον διαρκούς μεταβλητότητας χαρακτηριστικών και λειτουργικών στόχων. Σε αυτό το ρευστό πλαίσιο ανάπτυξης, πώς η χώρα και η Ε.Ε. εκτιμά ότι μπορεί να «ρυθμίσει» νομοθετικά με μέτρα δικαίου την τεχνολογική εφαρμογή χωρίς να παρέμβει στην κατασκευαστική δομή της Τ.Ν. Η ανθρώπινη παρέμβαση απαιτείται όταν πρέπει να ληφθούν μη αναστρέψιμες αποφάσεις ή αποφάσεις που μπορούν να δημιουργήσουν καταστάσεις μεροληψίας. Ο ανθρώπινος παράγοντας πρέπει να είναι πάντοτε ο τελευταίος κρίκος μιας απόφασης. Για να συμβεί όμως αυτό, η Τ.Ν. πρέπει να είναι διαφανής και ελέγξιμη. Με ποιο τρόπο στο νομοσχέδιο διασφαλίζεται αυτή η προϋπόθεση;
Ευχαριστώ την άξια συντακτική ομάδα της Εποχής που τολμά να παρουσιάσει ένα όσο γίνεται πιο πλήρες αφιέρωμα για το πραγματικά υπερεπείγον ζήτημα της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Συγχαρητήρια! Πράγματι, ήμουν ομιλητής στο Σχέδιο Νόμου που συζητήθηκε στη Βουλή και προσπάθησα μέσα σε εννιά λεπτά να συμπυκνώσω τους βασικούς προβληματισμούς που έχει διατυπώσει μέχρι τώρα η Αριστερά και η Νέα Αιστερά. Ο νόμος πλέον, στην πραγματικότητα, είναι η ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του πρόσφατου (από το 2024) Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που όπως όλοι ομολογούν είναι ακόμη πολύ πίσω από τις ανάγκες διασφάλισης διαφάνειας, αμεροληψίας και ελέγχου της Τ.Ν. Σημειώνω ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, με αυτόν τον Κανονισμό, απέφυγε να διατυπώσει κοινούς, απόλυτα δεσμευτικούς, κανόνες για όλα τα κράτη-μέλη και άφησε ικανό περιθώριο σε κάθε κράτος-μέλος να προσαρμόσει τον Κανονισμό στις ειδικές συνθήκες κάθε χώρας. Από μόνο του αυτό επιβεβαιώνει το πόσο πίσω είναι ακόμη η Ευρώπη στον αγώνα δρόμου, όπου η εφαρμογή της Τεχνητής Νοημοσύνης ήδη τρέχει με χίλια.
Η προσαρμογή «Made in Greece» υπολείπεται ακόμη περισσότερο σε ρυθμούς κάλυψης της επείγουσας ανάγκης ελέγχου. Σε αντίθεση, μάλιστα, με την ανόητη και αμετροεπή ρητορική των βουλευτών της Ν.Δ. που μιλούσαν για «ιστορικό νομοσχέδιο-σταθμό», ο υπουργός ήταν πολύ πιο πολύ προσεκτικός όσες φορές μίλησε, γιατί προφανώς εκείνος ξέρει καλύτερα και όσο κι αν έπρεπε να ευλογήσει τα γένια του Μητσοτάκη και της κυβέρνησης, εντούτοις φρόντισε να μη ρισκάρει τη δική του επιστημονική αξιοπιστία.
Χαρακτηριστικό αυτών των κραυγαλέων ελλείψεων ελέγχου πολύ περισσότερο για την ελληνική πραγματικότητα είναι ότι σε όλη τη διαδικασία επεξεργασίας του Σχεδίου Νόμου, τόσο στην Επιτροπή όσο και στην Ολομέλεια, κανείς δεν μπορούσε να αμφισβητήσει το γεγονός ότι η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, που αναλαμβάνει τον κεντρικό ρόλο εποπτείας της αγοράς και αποτελεί και το ενιαίο εθνικό σημείο επαφής με την Ε.Ε., χρειάζεται τουλάχιστον δύο χρόνια από σήμερα για να οργανωθεί, να στελεχωθεί και να αρχίσει να ανταποκρίνεται στοιχειωδώς στον ρόλο που της ανατίθεται. Αυτά δεν συνιστούν μια δική μου αξιολόγηση. Είναι ομολογίες, άμεσες ή έμμεσες, των ίδιων των αρμοδίων της ΑΠΔΠΧ.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι μια πιθανοκρατική τεχνολογία: δεν παρέχει ποτέ τη βεβαιότητα ότι, με βάση ορισμένες προϋποθέσεις, θα προκύψει ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Αυτή η πιθανοκρατική διάσταση της επιτρέπει να εφαρμόζεται σε ποικίλες περιπτώσεις χρήσης· ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να ενταχθεί σε «προστατευτικά πλαίσια», δηλαδή σε μηχανισμούς ασφαλείας που θα οριοθετούν τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι τεχνολογίες χρησιμοποιούνται και αξιοποιούνται. Ποιοι είναι οι κίνδυνοι της Τ.Ν. πάνω στους οποίους πρέπει να διαμορφωθούν νομοθετικές δικλίδες που θα διασφαλίζουν ιδιωτικό και δημόσιο τομέα;
Εξαιρετικά μεγάλο ενδιαφέρον –και γι’ αυτό στάθηκα ιδιαίτερα στην ομιλία μου– είναι η ανακοίνωση που εξέδωσαν στις 13 Ιουλίου 2026 πάνω από 200 Αμερικανοί ειδικοί επιστήμονες, πολύ σημαντικοί στο πεδίο της Τ.Ν., με πρωτοβουλία του Εργαστηρίου Ψηφιακής Οικονομίας του Stanford, Καλιφόρνια, με κορυφαίους οικονομολόγους και ερευνητές Τεχνητής Νοημοσύνης, μεταξύ των οποίων 16 νομπελίστες.
Αυτοί λοιπόν, όλοι μαζί και ένας ένας χωριστά, ένα πράγμα μάς λένε κεντρικά: «Πρέπει να δράσουμε τώρα!» Η Τ.Ν., λένε, μπορεί να μετασχηματίσει την παγκόσμια οικονομία και τις οικονομίες με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από τη Βιομηχανική Επανάσταση. Οι ανακαλύψεις του ατμού και του ηλεκτρισμού επέδρασαν επαναστατικά μεν, αλλά σε πολύ μακρύ χρόνο. Το τεχνολογικό επίτευγμα των υπολογιστών επίσης. Αυτό όμως το απίστευτο επίτευγμα της Τ.Ν., ήδη μέσα σε ελάχιστα χρόνια, έχει αρχίσει να αλλάζει τα πάντα στον πλανήτη. Γι’ αυτό, ακόμα και ο Μάριο Ντράγκι κάποια στιγμή αναρωτήθηκε μήπως πρέπει να «παγώσουμε» τη διαδικασία και να μην επιτρέψουμε την εφαρμογή της Τ.Ν. πριν προετοιμαστούμε. Αλλά αυτά βέβαια στην πράξη δεν γίνονται και γι’ αυτό ο Ντράγκι δεν το ξαναείπε.
Όσο για τους κινδύνους στους οποίους επικεντρώνεται και η ερώτησή σας, αυτοί ήδη έχουν αρχίσει να καταγράφονται λεπτομερέστατα, όχι μόνο από επιστήμονες-αναλυτές αλλά και διεθνή θεσμικά όργανα και κυβερνήσεις. Ένα ενδεικτικό επιμέρους –αλλά όχι ασήμαντο– παράδειγμα, μεταξύ πολλών πολλών άλλων, είναι ότι το γνωστικό απόθεμα των μηχανισμών Τ.Ν. συγκροτείται, εντελώς δωρεάν και χωρίς δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, από την προσφορά και την παραγωγή κορυφαίων διανοητών σε όλους τους τομείς, της επιστήμης, του πολιτισμού, της έρευνας, της τεχνολογίας κ.λπ.
Όμως τα συστήματα εγγυήσεων προστασίας δεν εξαντλούνται μόνο στα ατομικά δικαιώματα, τις ελευθερίες, την προστασία της προσωπικής ζωής και άλλα μόνο όσο, πολύ περισσότερο, στην προστασία και την κατοχύρωση των κοινωνικών δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και της ειρήνης. Εξωφρενικό δείγμα είναι ότι, τόσο στην ευρωπαϊκή νομοθεσία όσο και στην ελληνική τώρα πια, οι εξοπλισμοί και η πολεμική βιομηχανία εξαιρούνται από τον θεσμικό έλεγχο των εφαρμογών της Τ.Ν.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη προϋποθέτει μεγάλους ενεργειακούς και περιβαλλοντικούς πόρους (ηλεκτρισμό, νερό και εδάφη), τόσο στη φάση επεξεργασίας όσο και στη λειτουργία. Δίκτυα συλλογής και μεταφοράς δεδομένων, εγκαταστάσεις αποθήκευσης (data centers), ισχυρούς επεξεργαστές κ.λπ. O νόμος προβλέπει μέτρα περιβαλλοντικής προστασίας από την εγκατάσταση των data centers;
Πολύ σωστά θέτετε αυτό το ερώτημα, καθώς η εγκατάσταση των data centers μεγεθύνεται ήδη διαρκώς, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, και με δεδομένο ότι πέρα από τα εδάφη, οι εγκαταστάσεις αυτές είναι απίστευτα ηλεκτροβόρες και υδροβόρες. Όμως ο νόμος δεν συμπεριέλαβε καν το προοίμιο του Κανονισμού στο οποίο έστω με γενικούς όρους περιγράφονται με σαφήνεια οι αναγκαίες εγγυήσεις προστασίας. Αντίθετα, η κυβέρνηση στον νόμο της αντικατέστησε αυτό το προοίμιο με μια περιγραφή του σκοπού στο Μέρος Α΄ που, όπως αναγράφεται, είναι η δημιουργία πλαισίου για την εποπτεία των συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, παραπέμποντας στη συνέχεια σε ρυθμιστικές προβλέψεις των επιμέρους άρθρων αλλά και στις γενικές ισχύουσες ρυθμίσεις της ευρωπαϊκής και ελληνικής νομοθεσίας. Δηλαδή εγγυήσεις και ασφάλεια υποδεέστερες του ευρωπαϊκού Κανονισμού.
Σήμερα οι οικονομικές πολιτικές και στρατηγικές διαμορφώνονται με βάση τα δεδομένα Big Data και την αλγοριθμική ανάλυση, η Αριστερά βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα υπαρξιακό ερώτημα: Πώς μπορούν τα κινήματα θα αντιμετωπίσουν έναν ψηφιακό καπιταλισμό που έχει ενσωματώσει μια τεχνολογία αιχμής, απαλλοτριώνοντας κάθε επίπεδο ανθρώπινου γνωσιακού κεφαλαίου, εξακολουθώντας να οργανώνονται με την παραδοσιακή λογική;
Η Αριστερά και τα κινήματα, κατά τη γνώμη μου, δεν πρέπει να κρατούν από θέση αρχής εχθρική-φοβική στάση απέναντι σε κάθε τεχνολογικό επίτευγμα. Ακόμα κι αν το ελέγχουν κυρίαρχα ισχυρές καπιταλιστικές δυνάμεις. Η αναγκαία αντίθεση πρέπει να παραπέμπει κυρίως στη χρήση αυτής της τεχνολογίας και φυσικά στον κοινωνικό έλεγχο. Γι’ αυτό και απαιτείται ισχυρό σύστημα δημόσιου ελέγχου.
Είναι γι’ αυτό που η Τ.Ν., ως μια νέα επανάσταση στην παραγωγικότητα, πρέπει να ανοίξει τον δρόμο και να συνοδευτεί από μια άλλη ξεχασμένη επανάσταση, μια οικοσοσιαλιστική επανάσταση. Αυτά τα είπα στην ομιλία μου και είπα ακόμα ότι η διεκδίκηση ημερήσιας εργασίας τεσσάρων ή το πολύ πέντε ωρών, με διπλάσια αγοραστική δύναμη για όλους τους εργαζόμενους, είναι η μόνη ρεαλιστική προοπτική της Τ.Ν., από άποψη ανθρωπιστική και από άποψη πραγματικής προόδου του πολιτισμού του 21ου αιώνα.
Όσο για την υπέρβαση της παραδοσιακής λογικής στην οργάνωση των κινημάτων την εποχή του ψηφιακού καπιταλισμού, η γνώμη μου είναι ότι προφανώς πρέπει να είμαστε ανοιχτοί σε αυτή την προοπτική, χωρίς όμως να χάνουμε τον βασικό προσανατολισμό των μαζικών κοινωνικών αγώνων. Λόγω ηλικίας, βέβαια, ομολογώ ότι δεν είμαι ο πιο κατάλληλος για να απαντήσω σε αυτή την τελευταία φράση του ερωτήματός σας. Τόπο στα νιάτα!
