Φωτο: Vasilyev Serge / Flickr
Αθόρυβα, σχεδόν απαρατήρητη, ανοίγει το επόμενο Σάββατο 20 Σεπτεμβρίου μια νέα σελίδα στο κεφάλαιο Παγκόσμια Γεωπολιτική και Οικονομία. Την ημέρα αυτή αποπλέει από την Κίνα με προορισμό την Ευρώπη ένα πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων μέσω Αρκτικής Θάλασσας.
Το σκάφος, χωρητικότητας 4.890 εμπορευματοκιβωτίων, είναι μικρό σε σύγκριση με τα διερχόμενα από το Σουέζ και τη διώρυγα του Παναμά, όμως σημειολογικά το εκτόπισμά του είναι πολύ μεγαλύτερο. Όπως ανακοίνωσε η ανάδοχος κινεζική ναυτιλιακή εταιρεία Haijie Shipping, το Istanbul Bridge (!), όπως ονομάζεται το σκάφος, εγκαινιάζει το πρόγραμμα Arctic Express, μια θαλάσσια διαδρομή από το κινεζικό λιμάνι Νίγκμπο –Σουσάν στο μεγαλύτερο λιμάνι εμπορευματοκιβωτίων της Βρετανίας, το Φέλιξστόου, και από εκεί στο Ρότερνταμ, το Αμβούργο και το Γκντανσκ.
Παρακάμπτεται έτσι ένα σημαντικό κώλυμα που είναι ο χρόνος, καθώς για την πρόσβαση στην Ευρώπη θα απαιτούνται πλέον 18 ημέρες, από 28 που χρειάζονται σήμερα μέσω Σουέζ.
Παρακάμπτεται όμως και ένα άλλο κώλυμα, εξίσου ενδιαφέρον σημειολογικά. Η διώρυγα του Παναμά. Δύο λιμάνια της οποίας, στην είσοδο και την έξοδο, ελέγχονταν από κινεζικές εταιρίες, πριν περάσουν σε μια αμερικανική κοινοπραξία μετά από προσωπική επέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ. Τον περασμένο Δεκέμβριο, θυμίζουμε, πριν ακόμη αναλάβει επισήμως προεδρικά καθήκοντα, ο Τραμπ απείλησε με δυναμική κατάληψη της διώρυγας, τον πλήρη έλεγχο της οποίας οι ΗΠΑ είχαν παραδώσει στον Παναμά το 1999. Τον Φεβρουάριο ο πρόεδρος του Παναμά, Χοσέ Ραούλ Μουλίνο, επιβεβαίωσε και επισήμως, ότι η χώρα του δεν θα ανανεώσει το μνημόνιο κατανόησης που είχε υπογραφεί με την Κίνα τον Νοέμβριο του 2017, και ότι θα δώσει προτεραιότητα, όπως είπε, σε έναν εποικοδομητικό διάλογο με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στη διπλωματική ψυχρολουσία που της επιφυλάχτηκε στα θερμά ύδατα του δυτικού ημισφαιρίου, η Κίνα απαντά στο ανατολικό ημισφαίριο, θερμαίνοντας τις σχέσεις της με τη Ρωσίακαι στην παγωμένη Αρκτική Θάλασσα. Όπου για να μπορεί το Arctic Express να λειτουργεί ανεμπόδιστα όλο το χρόνο, η κινεζική εταιρία πιθανότατα θα προσφύγει στα παγοθραυστικά της Ρωσίας, που μονοπωλούν έμπρακτα τη χειμέρια διαδρομή σε μια πελώρια ακτογραμμή σχεδόν εξ ολοκλήρου ρωσική, με ό,τι αυτή η… σύμπλευση μπορεί να σημαίνει για κάθε επίδοξο χρήστη της αρκτικής παρακαμπτήριας.
Στη συγκυρία που διαμορφώνεται, το Μεγάλο Παιχνίδι της Υδρογείου επιμερίζεται, σιωπηρά αλλά ευδιάκριτα, σε δύο ημισφαίρια, Δυτικό και Ανατολικό. Ως προς το Ανατολικό, το μήνυμα από τη σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης στην Τιαντζίν και την εντυπωσιακή στρατιωτική παρέλαση στο Πεκίνο πριν δύο εβδομάδες φαίνεται ότι ακούστηκε αρκετά καθαρά στο Δυτικό. Ως προς το Δυτικό, εξίσου εύληπτο το μήνυμα που εξέπεμψε με την έναρξη της νέας θητείας του ο Τραμπ, μήνυμα αναβίωσης του δόγματος Μονρόε διανθισμένο με απειλητικές βλέψεις προς τον Καναδά, τη Γροιλανδία και τον Παναμά, τώρα και τη Βενεζουέλα.
Η Αμερική του προέδρου Τραμπ αναπροσαρμόζει τη γεωστρατηγική της σε ένα πολυπολικό κόσμο στον οποίο (φιλοδοξεί) να διατηρήσει τη δεσπόζουσα θέση. Δεν πρόκειται για αποκύημα της προβληματικής ιδιοσυγκρασίας που αποδίδεται άκριτα στον Τραμπ. Είναι αποτέλεσμα της παραδοχής ότι η Αμερική, με το ειδικό βάρος της στην παγκόσμια οικονομία σε υποχώρηση, πρέπει, αν δεν θέλει να φυλλορροήσει, να επαναπροσδιορίσει τις πολιτικο-στρατιωτικές προτεραιότητές της σε πλανητική κλίμακα, ξεκινώντας από το ημισφαίριο στην αποκλειστικότητα του οποίου έχει εθιστεί τον τελευταίο ενάμιση αιώνα.
Αξιόπιστες ως προς τις διασυνδέσεις τους πηγές, όπως το Politico, πληροφορούν ότι το σχέδιο της Εθνικής Στρατηγικής Άμυνας των ΗΠΑ, η οποία στρατηγική αναθεωρείται με την έναρξη κάθε νέας προεδρικής θητείας, έχει ως πρόταγμα την ανάγκη διαφύλαξης της εγχώριας και περιφερειακής ασφάλειας (δηλ. της ηγεμόνευσης του δυτικού ημισφαιρίου) έναντι οποιασδήποτε άλλης εκκρεμότητας οπουδήποτε στην υδρόγειο.
Η ανάπτυξη δυνάμεων του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού στην Καραϊβική για να χτυπηθεί το εμπόριο ναρκωτικών που, υποτίθεται, διεξάγει δια θαλάσσης η Βενεζουέλα, χωρίς να αποκλείονται στρατιωτικά πλήγματα εντός της χώρας «εναντίον των διακινητών ναρκωτικών», αυτό το πρόταγμα υπηρετεί.
Όπως άλλωστε και η σχεδιαζόμενη, σύμφωνα με τους Financial Times, σταδιακή κατάργηση, από τα τέλη Σεπτεμβρίου 2026, της χρηματοδότησης των προγραμμάτων εκπαίδευσης και εξοπλισμού των ενόπλων δυνάμεων χωρών της ανατολικής Ευρώπης όμορων με τη Ρωσία, κατά κύριο λόγο της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας –από ειρωνεία της Ιστορίας, της «τριάδας της Βαλτικής» με την πλέον φιλοαμερικανική προσήλωση. Βγάλ’τε τα πέρα οι υπόλοιποι, είναι το μήνυμα που στέλνει στους Ευρωπαίους ο Τραμπ, με την άνεση που του παρέσχε η πειθήνια συμμόρφωσή τους στην απαίτησή του για διοχέτευση του 5% του ΑΕΠ στους εξοπλισμούς.
Το ερώτημα είναι πότε οι ευρωπαϊκές ηγεσίες θα αντιληφθούν (και θα συμμορφωθούν με…) τις νέες γεωπολιτικές και οικονομικές ισορροπίες, εγκαταλείποντας την προσκόλλησή τους όχι πλέον στην ελπίδα ότι θα σύρουν τον Τραμπ στις δικές τους επιλογές αναφορικά με την Ουκρανία, αλλά στην προσδοκία ο πόλεμος να διαρκέσει μέχρις ότου οι ΗΠΑ αλλάξουν ηγεσία.
Το ερώτημα αφορά άμεσα την Ελλάδα και τα προτάγματα της κυβέρνησής της. Αν αυτή έχει δικά της προτάγματα.
Δεν συνιστά πιστοποιητικό αναγνωρισιμότητας της χώρας στο διαμορφούμενο διεθνές περιβάλλον το γεγονός ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν επεδίωξε να παραστεί η Ελλάδα ως παρατηρητής στη σύνοδο της Σαγκάης, αλλά και δεν φρόντισε να εκπροσωπηθεί στοιχειωδώς ούτε στις εκδηλώσεις για την επέτειο της νίκης στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μολονότι στο έδαφός της εδρεύουν στρατηγικές από οικονομική και γεωπολιτική άποψη επενδύσεις κινεζικών εταιρειών στον OΛΠ και τον ΑΔΜΗΕ. Όταν, επιπλέον, και στις δύο αυτές εκδηλώσεις η Τουρκία εκπροσωπήθηκε εκκωφαντικά από τον πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν, τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και τον υπουργό Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ.
Εκτός αν προκαλούμε απερίσκεπτα την τύχη μας, όπως έκαναν, φερ’ ειπείν, οι Εσθονοί, οι Λιθουανοί και οι Λετονοί.
