Η εισαγωγική ομιλία[1] του υπουργού ΥΠΕΝ στην παρουσίαση του αναθεωρημένου Εθνικού Σχεδίου Ενέργειας και Κλίματος ΕΣΕΚ2024, στις 18 Οκτωβρίου, ήταν εξαιρετικά αποκαλυπτική και «καινοτόμα», όσον αφορά, τουλάχιστον, τις κλίματο – πολιτικές και οικονομικές στοχεύσεις. Η πρώτη καινοτόμος έκπληξη αφορά στη διακηρυχθείσα αποσύνδεση των ενεργειακών στόχων και την προσπάθεια για μείωση των εκπομπών ΑτΘ, από τους στόχους «προσαρμογής στο νέο κλίμα».
Κατά τον υπουργό ΥΠΕΝ, το ΕΣΕΚ είναι ένα «απλό ενεργειακο κείμενο», ανεξάρτητο από την κλιματική κρίση(!). Επειδή όμως συμβαίνει, όπως δηλώνει ο ιδιος, να έχει την πολιτική ευθύνη και για τα θέματα των δασών, των νερών, της χωροταξίας, των πυρκαγιών, της λειψυδρίας, των πλημμυρών κ.λπ., γεννιέται εύλογα το ερώτημα πώς συνδέονται και πώς εξυπηρετούνται δυο παράλληλοι(;) στόχοι.
Εάν το ΕΣΕ (χωρίς το Κ) εξυπηρετεί μόνο την ενεργειακή διαχείριση στο επίπεδο της ασφάλειας, της επάρκειας και της μη εξάρτησης από εξωτερικές πηγές, ο στόχος για τη μείωση των εκπομπών ΑτΘ καθίσταται μετέωρος αυτοσκοπός, εφόσον δεν σχετίζεται με τις αιτίες και τις επιπτωσεις στο κλίμα, και ακολούθως με την οικονομία και τις κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώνει.
Στη συνέχεια, ο ΥΠΕΝ προτάσσει τρεις διαπιστώσεις που επισυμβαίνουν από το 2019 (έναρξη της μετά ΣΥΡΙΖΑ εποχής ) και αναδεικνύουν την οικονομική διάσταση, ως τον κεντρικό χαρακτήρα του σχεδίου:
α) την υπερκάλυψη των στόχων διείσδυσης ΑΠΕ και μείωση εκπομπών ΑτΘ, που συνιστούν θετική εξέλιξη,
β) την προσπάθεια «αποτελεσματικής» οικονομικής επιβάρυνσης, εκτίμηση που δεν τεκμηριώνεται, και
γ) τη ρήση «πρέπει να λάβουμε υπόψη και την αγορά».
Η τρίτη διαπίστωση, προτροπή, του ΥΠΕΝ, επιβεβαιώνει, για μια ακόμη φορά, την κυβερνητική αντίληψη για την περιβαλλοντική πολιτική, ως πεδίο οικονομικής επένδυσης, ρυθμιζόμενης από κριτήρια ρεαλισμού και απόδοσης (κέρδους). Όποια απαραίτητη επένδυση κρίνεται επιβεβλημένη για την ικανοποίηση κλιματικών και περιβαλλοντικών στοχων «παραλείπεται» ως ασύμβατη με τα τρέχοντα νεοφιλελεύθερα τεχνοοικονομικά κριτήρια. Σε αυτό το πλαίσιο οι επενδύσεις σε φαραωνικές εγκαταστάσεις ΑΠΕ αναπτύσσονται σε καθεστώς υπερτροφίας (στα ορια της οικονομικής φούσκας), ενώ αντίστοιχες στις υποδομές, π.χ. δασοπροστασία, χαρακτηρίζονται από χρηματοδοτική ατροφία.
Οι ΑΠΕ και το κεφάλι του υπουργού
Η ηγεσία του υπουργείου αντιλαμβάνεται ένα μεταλλαγμένο και προσαρμοσμένο στις αγορές ΕΣΕΚ, που συνιστά σοβαρή παρέμβαση στις οικονομικές και παραγωγικές συνθήκες. Για τούτο ο σχεδιασμός, η υλοποίηση και ο έλεγχος πρέπει να αφορά, αποκλειστικά, την επιτελική κυβέρνηση, μόνη ικανή να τροχοδρομεί και ρυθμίζει επενδύσεις σε θέματα περιβαλλοντικής βιωσιμότητας, κλιματικών, και κοινωνικών συνθηκών, με αποκλειστικά κριτήρια «ρεαλισμού» και «αποδοτικότητας».
Κάθε άλλη διαχείριση, εκτός αυτής, θα συνιστούσε, κατά τον υπουργό, «κλασική αδυναμία, όπως αυτή που επέφερε την πτώση του σοβιετικού συστήματος, που έφτιαχνε υπέροχα σχέδια στο χαρτί, που δεν ελάμβαναν όμως υπόψη τους πραγματικούς ανθρώπους (sic) και τις πραγματικές λειτουργίες των αγορών»…
Με τόσο «ισχυρές» απόψεις, και ο διάλογος με τους φορείς και η διαδικασία της διαβούλευσης καθίστανται επίπλαστες και ευκαιρία για εύκολη ειρωνεία, όταν στην προχθεσινή σχετική συζήτηση στη Βουλή, αφού ο υπουργός ξεχωρίζει (καιροί που είναι…) το ΠΑΣΟΚ, κατηγορεί την αντιπολίτευση, που καταφέρεται κατά των ΑΠΕ, δηλώνοντας: «το έχω ξαναπεί στη Βουλή, αν ακούσω άλλες ερωτήσεις, για το πού θα βάλουμε τις ΑΠΕ, στο τέλος, το μόνο μέρος θα είναι στο κεφάλι μου».
Για το θέμα η Κ.Ο. της Νέας Αριστεράς κατέθεσε πρόταση νόμου «για την ενίσχυση και επέκταση της συμμετοχής του κοινού στα περιβαλλοντικά θέματα».
Η κάλυψη που πρόσφερε στο ΠΑΣΟΚ, δεν εμπόδισε τον βουλευτή Φ. Παρασύρη, υπεύθυνο Κοινοβουλευτικού Τομέα του κόμματος, να δηλώνει στη Βουλή: «Η αποτυχία των εθνικών στόχων είναι προδιαγεγραμμένη, ενώ αντίστοιχη κριτική έκαναν, σε κοινή τους δήλωση, ο Τομεάρχης Περιβάλλοντος και Ενέργειας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Σωκράτης Φάμελλος και η Αναπληρώτρια Τομεάρχης, της Νέας Αριστεράς, Πέτη Πέρκα: «ο κ. Σκρέκας ουσιαστικά αναίρεσε τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας της χώρας μας για το 2050. Παρουσίασε ακόμη ένα σχέδιο υπερ-δέσμευσης της Ελλάδας στο φυσικό αέριο, ακόμα και μετά το 2050, δηλώνοντας ψευδώς το αντίθετο, ότι το ΕΣΕΚ στηρίζει την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα».
Το ΕΣΕΚ στη γεωπολιτική
Τα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ) διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην επίτευξη των ευρωπαϊκών στόχων για το κλίμα και περιγράφουν αναλυτικά τη συμβολή της κάθε χώρας στην επίτευξη των δεσμεύσεων που απορρέουν από τη συμφωνία του Παρισιού. Το ΕΣΕΚ διαδραματίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο σε μια χώρα όπου υφίσταται συγκεκριμένο πλαίσιο αναφοράς για το κλίμα, νόμος 4936/2020, όπως η Ελλάδα.
Η απόφαση που, με πολύ βάσανο, υιοθετήθηκε στην COP28 στο Ντουμπάι σηματοδότησε την κατεύθυνση που θα πρέπει να επεξεργαστούν οι χώρες, προσδιορίζοντας πολιτικές ταχείας απεξάρτησης (όχι ασαφούς απομάκρυνσης) από τα ορυκτά καύσιμα.
Στα τέλη Απριλίου, οι υπουργοί της G7 κατέληξαν σε νέα συμφωνία για την εφαρμογή, σε εθνικό επίπεδο, των κατευθύνσεων της COP28. Εκτός από τη δέσμευση για την υιοθέτηση «εθνικών σχεδίων, πολιτικών και δράσεων για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, συμπεριλαμβανομένων εντατικών προσπαθειών για τη μείωση της ζήτησής τους», η G7 έχει δεσμευτεί να τριπλασιάσει την ανανεώσιμη δυναμικότητα, να διπλασιάσει την ενεργειακή απόδοση, να εξαπλασιάσει την αποθήκευση (παγκοσμίως), να αυξήσει σημαντικά τις επενδύσεις στα δίκτυα, να ολοκληρώσει την απαλλαγή του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας από τις ανθρακούχες εκπομπές το 2035, δίνοντας προτεραιότητα στην ηλεκτρική ενέργεια ως τη «βασική τεχνολογία», τερματίζοντας τις επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων έως το επόμενο έτος.
Ελάχιστες ή καμία από αυτές τις δεσμεύσεις της G7 αντικατοπτρίζονται στο αναθεωρημένο ελληνικό ΕΣΕΚ. Το σχέδιο παρουσιάζει αντιφάσεις όσον αφορά τους στόχους, τόσο στη δομή του όσο και σε σχέση με τις ρυθμίσεις και τις δράσεις που θα έπρεπε να είχαν αρχίσει να υλοποιούνται:
1. Οι πόροι και οι εκτιμήσεις επιπτώσεων των δράσεων δεν αποσαφηνίζονται.
2. Λείπει ο σχεδιασμός για την πορεία της ενεργειακής μετάβασης και του οικονομικού μετασχηματισμού της χώρας (όπως ορίζουν η COP28, και η πρόσφατη G7).
3. Η φιλοδοξία για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας δεν υποστηρίζεται από την ανάπτυξη ενός συνεκτικού πλαισίου πολιτικής, γεγονός που οδηγεί σε κινδύνους μη ανταγωνιστικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.
4.Ο εξηλεκτρισμός δεν ορίζεται ως μοχλός απαλλαγής από τις ανθρακούχες εκπομπές. Το κανονιστικό πλαίσιο παραμένει ασυνεπές, εξισώνοντας τις λύσεις που δεν ευθυγραμμίζονται με τους στόχους, με εκείνες που είναι πιο αποδοτικές ως προς την ενέργεια και τις εκπομπές.
5. Απουσιάζει σχέδιο για τη διασφάλιση της κοινωνικής βιωσιμότητας, ενόψει των μεγάλων τεχνολογικών αλλαγών που θα επιδράσουν στην κοινωνική οργάνωση και το παραγωγικό μοντέλο.
Σημείωση:
1. ypen.gov.gr/wp-content/uploads/2024/10
