Ενας άνθρωπος που αντιλαμβανόταν την πολιτική ως διαρκή αγώνα, ευθύνη και δημόσια προσφορά έφευγε σαν σήμερα το 1997. Ο Ανδρέας Λεντάκης υπήρξε μια μορφή της ελληνικής Αριστεράς που διαμόρφωσε τη διαδρομή του μέσα στους αγώνες, τις ιδεολογικές ζυμώσεις και τις δύσκολες επιλογές του χώρου, από την αντίσταση στη δικτατορία μέχρι την τοπική αυτοδιοίκηση και πολιτικά διλήμματα της Μεταπολίτευσης.
- Ο «Ανδρέας» που έγινε τραγούδι
Ο Λεντάκης ήταν ηγετικό στέλεχος της Νεολαίας Λαμπράκη. Η αντιστασιακή δράση του απέναντι στη χούντα των συνταγματαρχών έγινε γνωστή και έξω από τα σύνορα της χώρας. Από την πρώτη στιγμή συμμετείχε ενεργά στο Πανελλήνιο Αντιδικτατορικό Μέτωπο (ΠΑΜ), μέχρι τη σύλληψή του τον Οκτώβριο του 1967, που του στοίχισε χρόνια φυλακής και εξορίας.
Στη διάρκεια της κράτησής του βασανίστηκε άγρια στη Γενική Ασφάλεια, όπου βρέθηκε σε διπλανό κελί με τον Μίκη Θεοδωράκη. Έγραφε ο Θεοδωράκης: “Ο Αντρέας μου διηγήθηκε τη δράση του και τη σύλληψή του. Τις ανακρίσεις και το μαρτύριό του πάνω στην ταράτσα. «Με χτυπούσαν με μικρούς σάκκους γιομάτους με άμμο στο κεφάλι, γιατί γνώριζαν πως είχα μετατραυματική επιληψία…».” Από αυτή τη δραματική «συγκατοίκηση» γεννήθηκαν τα θρυλικά «τραγούδια του Ανδρέα» αφιερωμένα σε αυτόν:
– Το Σφαγείο
– Είσαι Έλληνας
– Είμαστε Δυο
– Καιρός να δεις
Τραγούδια που αποτύπωσαν την αγριότητα της δικτατορίας αλλά και την αντοχή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Σε ομιλία του στην Κάρπαθο το 2010 είχε πει ο Θεοδωράκης: “Γνώρισα τον Ανδρέα Λεντάκη στα 1963, λίγες μέρες μετά τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη, όταν η ΕΔΑ τον πρότεινε για τη θέση του μέλους της πενταμελούς ηγετικής ομάδας της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη. Από τότε και έως το 1967 ήμασταν αχώριστοι και μπορώ να πω ότι με κανέναν άλλον δεν ταίριαζαν τόσο πολύ οι ιδέες μας, τόσο για την τρέχουσα πολιτική όσο και για το όραμα της μελλοντικής Ελλάδας.
Μετά τη Χούντα υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Πατριωτικού Αντιστασιακού Μετώπου, με αποτέλεσμα να βρεθούμε σε γειτονικά κελιά στο τέταρτο πάτωμα της Γενικής Ασφάλειας στην οδό Μπουμπουλίνας κάτω από την φοβερή ταράτσα, όπου τον βασάνισαν. Από κείνη την περίοδο προέκυψε και το τακ-τακ του τραγουδιού «Το σφαγείο», που μαζί με άλλα τρία δημιούργησαν τον κύκλο τραγουδιών «Τα τραγούδια του Ανδρέα», ένα ελάχιστο δείγμα της αγάπης και του θαυμασμού μου στο πρόσωπό του. Μετά από λίγο καιρό, τα 1969-70 βρεθήκαμε δεσμώτες στο στρατόπεδο Ωρωπού.”
- Η Αριστερά στην πράξη – η τοπική αυτοδιοίκηση
Ο Λεντάκης δεν έμεινε μόνο στη θεωρία της πολιτικής. Υπηρέτησε την τοπική αυτοδιοίκηση ως δήμαρχος Υμηττού, για τρεις τετραετίες σε μια περίοδο όπου η αυτοδιοίκηση αποτελούσε βασικό πεδίο κοινωνικής παρέμβασης της Αριστεράς.
Για τον ίδιο, η αυτοδιοίκηση ήταν χώρος ουσιαστικής πολιτικής:
– άμεση σχέση με την κοινωνία
– κοινωνικές πολιτικές με απτό αποτέλεσμα
– υπεράσπιση του δημόσιου χώρου
– ενεργός συμμετοχή των πολιτών
Η παρουσία του εκεί ανέδειξε την αντίληψη μιας Αριστεράς που δεν περιορίζεται στην καταγγελία αλλά παρεμβαίνει δημιουργικά στην καθημερινότητα.
- Ένας πολιτικός που έβλεπε μπροστά για την πόλη
Ως υποψήφιος δήμαρχος Αθηναίων, κατέθεσε προτάσεις που ξεπερνούσαν την εποχή του:
– δημιουργία μητροπολιτικών κέντρων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
– ανάδειξη νέων πυρήνων πολιτισμού
– αξιοποίηση του Γκαζιού ως χώρου πολιτιστικής και αστικής αναγέννησης
Ιδέες που αργότερα υιοθετήθηκαν από δήμαρχους της Αθήνας και ενσωματώθηκαν στον σχεδιασμό της πόλης, δείχνοντας πόσο μπροστά έβλεπε για την εποχή του.
- Η Προεδρία της ΕΔΑ μέσα σε αντιφάσεις και ζυμώσεις
Το 1987 αναλαμβάνει πρόεδρος της ΕΔΑ, σε μια περίοδο όπου η Αριστερά βρίσκεται σε βαθιά κρίση προσανατολισμού:
– πολυδιάσπαση και εσωτερικές αντιπαραθέσεις
– έντονη συζήτηση για τη στρατηγική του χώρου
– κρίσιμο δίλημμα για τη σχέση με το ΠΑΣΟΚ
– αναζήτηση ιδεολογικής ταυτότητας
Ο Λεντάκης προσπάθησε να κρατήσει ζωντανή μια πολιτική παράδοση που συνέδεε τη δημοκρατία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την εθνική ευθύνη.
•Μια αμφιλεγόμενη καμπή.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, μέσα στο φορτισμένο κλίμα του Μακεδονικού ζητήματος, που αναδιαμόρφωνε τον πολιτικό χάρτη και δημιουργούσε νέες διαχωριστικές γραμμές — ακόμη και μέσα στην Αριστερά — ο Λεντάκης επέλεξε να συμπορευτεί με την Πολιτική Άνοιξη του Αντώνη Σαμαρά.
Η επιλογή αυτή ερμηνεύτηκε από πολλούς ως μια προσπάθεια τοποθέτησης απέναντι σε ένα ζήτημα που ο ίδιος αντιλαμβανόταν ως εθνικά κρίσιμο. Ωστόσο, αποτέλεσε αμφιλεγόμενη και για αρκετούς προβληματική καμπή στην πορεία του, ανοίγοντας συζητήσεις και αποστάσεις στον χώρο από τον οποίο προερχόταν.
- Η παρακαταθήκη του
Ο Ανδρέας Λεντάκης άφησε πίσω του κάτι βαθύτερο από μια πολιτική διαδρομή. Άφησε έναν τρόπο να στέκεσαι μέσα στην πολιτική και μέσα στη ζωή — με συνέπεια, με αξιοπρέπεια, με αίσθηση ευθύνης. Χωρίς να χωρίζει τις ιδέες από την πράξη, χωρίς να κρύβεται πίσω από ρόλους. Με μια παρουσία που έδειχνε ότι η πολιτική μπορεί να είναι ανθρώπινη, ουσιαστική και βαθιά έντιμη, ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές της. Η πορεία του δεν ήταν χωρίς αντιφάσεις. Αλλά είχε συνέπεια, βάθος και ένα σαφές αποτύπωμα ήθους. Για αυτό το όνομά του δεν έμεινε μόνο στην πολιτική ιστορία. Έμεινε και στη μνήμη.
Όσοι μεγαλύτεροι πέρασαν από τους αγώνες, τον θυμούνται.
Όσοι νεότεροι διαβάζουν σήμερα, τον συναντούν.
