Στο προσκήνιο η πολύτιμη λειτουργία των δικαιωμάτων

Της Κλειούς Παπαπαντολέων

Ενας βρε­τα­νός δι­κα­στής του 19ου αιώ­να, ο Sir James Fitzjames Stephen, εί­χε γρά­ψει στο έρ­γο του  «Η Ιστο­ρία Ποι­νι­κού Δι­καίου της Αγγλίας» ό­τι «η ποι­νι­κή α­πό­φα­ση εί­ναι για το η­θι­κό αι­σθη­τή­ριο του κοι­νού σε σχέ­ση με την ο­ποια­δή­πο­τε πα­ρά­βα­ση, ό, τι η σφρα­γί­δα για το α­να­λυ­τό κε­ρί. Με­τα­τρέ­πει σε μία μό­νι­μη τε­λειω­τι­κή κρί­ση αυ­τό που θα μπο­ρού­σε να εί­ναι αλ­λιώς έ­να πε­ρα­στι­κό συ­ναί­σθη­μα». Με­τα­φέ­ρο­ντας την πα­ρα­πά­νω φρά­ση στο πε­δίο των δι­κα­στι­κών α­πο­φά­σεων του Αρείου Πά­γου για τους ο­κτώ Τούρ­κους α­ξιω­μα­τι­κούς, θα μπο­ρού­σε κα­νείς να ι­σχυ­ρι­στεί ό­τι αυ­τές οι α­πο­φά­σεις με­τα­τρέ­πουν, για το η­θι­κό αι­σθη­τή­ριο, σε τε­λειω­τι­κή κρί­ση την κα­τί­σχυ­ση του κα­νό­να δι­καίου σε βά­ρος της πο­λι­τι­κής σκο­πι­μό­τη­τας.

Η διά­κρι­ση των ε­ξου­σιώ­ν

Με α­φορ­μή την υ­πό­θε­ση των ο­κτώ, η έν­νοια της ε­θνι­κής α­σφά­λειας, του ε­θνι­κού συμ­φέ­ρο­ντος ή των διε­θνών σχέ­σεων της χώ­ρας ήρ­θε, προ­σω­ρι­νά, να α­ντι­κα­τα­στή­σει την (πα­ρα­δο­σια­κά διαρ­κώς πα­ρού­σα) δη­μό­σια τά­ξη, στο α­ντι­μα­χό­με­νο δί­πο­λο της α­σφά­λειας α­πό τη μια και των δι­καιω­μά­των ως «ερ­γα­λείων πο­λυ­τε­λείας» α­πό την άλ­λη. Φαι­νό­ταν εύ­κο­λο προ­φα­νώς για κά­ποιους έ­νας έλ­λη­νας δι­κα­στής, δη­λα­δή έ­νας ευ­ρω­παίος δι­κα­στής, να σταθ­μί­σει τις δι­με­ρείς σχέ­σεις της χώ­ρας α­πό τη μία και το δι­καίω­μα στη ζωή και την α­ξιο­πρέ­πεια ε­νός προ­σώ­που α­πό την άλ­λη και να α­πο­φα­σί­σει υ­πέρ του πρώ­του. Φαι­νό­ταν, δη­λα­δή, εύ­κο­λο σε κά­ποιους, και μά­λι­στα προ­τι­μη­τέο, ο δι­κα­στής να κά­νει τη δου­λειά του πο­λι­τι­κού, του υ­πουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών ή του υ­πουρ­γού Δι­καιο­σύ­νης. Σε αυ­τήν την πε­ρί­πτω­ση κα­τ’ ε­ξαί­ρε­ση. Για μια και μό­νο πα­ρά­στα­ση. Διό­τι, κα­τά τα λοι­πά, ό­λοι διαρ­ρη­γνύουν τα ι­μά­τιά τους για την α­νε­ξαρ­τη­σία της δι­καιο­σύ­νης. Σε αυ­τήν ό­μως την πε­ρί­πτω­ση, λέ­νε, ί­σως θα μπο­ρού­σα­με να κά­νου­με μια α­πό­κλι­ση, μια πα­ρέκ­κλι­ση. Να κάμ­ψου­με, λέ­νε, λί­γο το συ­νταγ­μα­τι­κό κα­νό­να διά­κρι­σης των ε­ξου­σιών και να υ­πο­κα­τα­στή­σου­με την κυ­βέρ­νη­ση, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας ό­χι τα ερ­γα­λεία των κα­νό­νων δι­καίου αλ­λά τα πο­λι­τι­κά ερ­γα­λεία.
Εάν υ­πάρ­χει έ­να μά­θη­μα σύγ­χρο­νης πο­λι­τι­κής ι­στο­ρίας που δι­δά­σκει σή­με­ρα η Τουρ­κία, εί­ναι ό­τι αυ­τό που πρέ­πει να δια­φυ­λά­ξου­με ως κό­ρη ο­φθαλ­μού εί­ναι α­κρι­βώς η διά­κρι­ση των ε­ξου­σιών. Κα­νέ­να ευ­ρω­παϊκό κρά­τος δεν μπο­ρεί να σταθ­μί­ζει το δι­καίω­μα στη ζωή, την α­ξιο­πρέ­πεια ή τη δί­καιη δί­κη έ­να­ντι α­φη­ρη­μέ­νων ή συ­γκε­κρι­μέ­νων συμ­φε­ρό­ντων, γε­νι­κών ή με­τα­φυ­σι­κών αρ­χών, και να λέει κυ­νι­κά για τα πρώ­τα «ε­με­τρή­θη­σαν, ε­ζυ­γί­σθη­σαν και ευ­ρέ­θη­σαν ελ­λι­πή» για­τί ο γεω­στρα­τη­γι­κός σχε­δια­σμός μου ε­πι­κα­θο­ρί­ζει τη δι­κα­νι­κή κρί­ση.
Ο Άρειος Πά­γος λοι­πόν πή­ρε, σχε­δόν ο­μό­φω­να, μια ι­στο­ρι­κή α­πό­φα­ση με ευ­ρω­παϊκό α­ντί­κτυ­πο και έ­δω­σε στην υ­πό­θε­ση αυ­τή μίαν αυ­το­νό­η­τη α­πά­ντη­ση σε ε­πο­χή άρ­σης του αυ­το­νό­η­του. Ο τούρ­κος πρό­ε­δρος μπο­ρεί να μην α­ντι­λαμ­βά­νε­ται πώς οι έλ­λη­νες δι­κα­στές α­πο­λαμ­βά­νουν τό­ση αυ­το­νο­μία ώ­στε να κα­κο­καρ­δί­ζουν τον πρω­θυ­πουρ­γό. Δεν πει­ρά­ζει που δεν το α­ντι­λαμ­βά­νε­ται. Ακρι­βώς γι’ αυ­τό, το κρά­τος του χά­νει το –κα­τά τ’ άλ­λα- κυ­ριαρ­χι­κό δι­καίω­μα να δι­κά­ζει ό­σους (φέ­ρο­νται να) το βλά­πτουν. Ο υ­πουρ­γός Δι­καιο­σύ­νης εί­χε δί­κιο ό­ταν έ­κα­νε λό­γο για «ε­λεει­νή δια­δι­κα­σία» στην πα­ρά­δο­ση του Α. Οτσα­λάν. Τό­τε, το ελ­λη­νι­κό κρά­τος πα­ρέ­δω­σε τα κλει­διά των θε­σμών του και τα κλει­διά της κυ­ριαρ­χίας του σε μια σει­ρά α­πί­θα­νους τύ­πους και α­νι­στό­ρη­τες δια­δι­κα­σίες, για να κα­τα­λή­ξει α­φε­νός στο α­πό­λυ­το φιά­σκο και α­φε­τέ­ρου στον υ­πέρ­τα­το ευ­τε­λι­σμό. Ως εκ τού­του, ό­σο και εάν ο έλ­λη­νας πρω­θυ­πουρ­γός εί­ναι σε δύ­σκο­λη θέ­ση, κα­λό εί­ναι να πε­ρι­φρου­ρή­σει με κά­θε τρό­πο την α­νε­ξαρ­τη­σία της ελ­λη­νι­κής δι­καιο­σύ­νης. Κα­λό εί­ναι για τού­το να μην α­φή­νει ε­πι­σή­μως το γρα­φείο Τύ­που του υ­πο­νοού­με­να ό­τι αυ­τά τα πρό­σω­πα μπο­ρεί να τύ­χουν και δια­φο­ρε­τι­κής με­τα­χεί­ρι­σης, πα­ρά και ε­νά­ντια στη δι­κα­στι­κή α­πό­φα­ση.
Η ση­μα­σία της δι­κα­στι­κής κρί­σης του Αρείου Πά­γου δεν συ­νί­στα­ται μό­νο στο ό­τι δια­σώ­θη­καν α­πό βέ­βαια βα­σα­νι­στή­ρια και δί­κη χω­ρίς τις ου­σια­στι­κές και λει­τουρ­γι­κές εγ­γυή­σεις οι ο­κτώ Τούρ­κοι. Η α­πό­φα­ση ε­πα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο, με έ­μπρα­κτο τρό­πο, την πο­λύ­τι­μη λει­τουρ­γία των δι­καιω­μά­τω­ν: εί­ναι η α­σπί­δα προ­στα­σίας του σκλη­ρού πυ­ρή­να της α­ξιο­πρέ­πειας του προ­σώ­που, ό­ποιο και εάν εί­ναι αυ­τό, α­δια­κρί­τως. «Όσο κρα­τούν οι θε­σμοί, βα­στά και η δη­μο­κρα­τία. Αυ­τό εί­ναι το δί­δαγ­μα». Με αυ­τή τη φρά­ση σχο­λία­σε ο φί­λος Δη­μή­τρης Χρι­στό­που­λος την α­πό­φα­ση του Αρείου Πά­γου για τη μη έκ­δο­ση των ο­κτώ τούρ­κων α­ξιω­μα­τι­κών και με αυ­τή τη φρά­ση κλεί­νω.

* Η Κλειώ Πα­πα­πα­ντο­λέων εί­ναι μέ­λος της Ελλη­νι­κής Ένω­σης για τα Δι­καιώ­μα­τα του Ανθρώ­που και δι­κη­γό­ρος