Η συμφωνία Δαμασκού–SDF αναδιαμορφώνει τη γεωπολιτική και οικονομική ισορροπία της Συρίας, χωρίς να επιλύει τις βαθύτερες συγκρούσεις εξουσίας και κοινωνικής ανισότητας.
Σύμφωνα με δημοσιοποιημένο κείμενο που αποδίδεται σε συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στις 15 Απριλίου στη Δαμασκό, διαμορφώθηκε ένα πλαίσιο συμφωνίας μεταξύ της κυβέρνησης της Συρίας υπό τον Ahmed al-Sharaa και τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις με επικεφαλής τον Mazlum Abdi.
Η συμφωνία, όπως παρουσιάζεται στο σχετικό κείμενο, αφορά διαδικασία πολιτικο-στρατιωτικής συνεννόησης και σταδιακής ενσωμάτωσης, στο πλαίσιο της σχέσης μεταξύ του κεντρικού κράτους της Δαμασκού και του κουρδο-οδηγούμενου στρατιωτικοπολιτικού σχηματισμού των SDF.
Πρόκειται, επομένως, για μια διμερή διεργασία που τοποθετείται στο ευρύτερο πλαίσιο αναδιάταξης της εξουσίας στη Συρία και επανακαθορισμού των σχέσεων μεταξύ κεντρικής διοίκησης, περιφερειακών δομών και ένοπλων δρώντων.
Συμφωνία που δεν τελειώνει τον πόλεμο
Η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης της Δαμασκού υπό τον Μπασάρ Αλ Ασάντ και των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) παρουσιάστηκε ως βήμα ειρήνης και εθνικής επανένωσης. Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται για τέλος της σύγκρουσης αλλά για εγκαθίδρυση ενός νέου συσχετισμού ισχύος σε μια χώρα που παραμένει βαθιά κατακερματισμένη. Η Συρία δεν επιστρέφει στο προπολεμικό κράτος. Μεταβαίνει σε ένα υβριδικό σύστημα, όπου η κυριαρχία μοιράζεται ανάμεσα στο κέντρο, τις περιφέρειες και τους διεθνείς δρώντες.
Το καθεστώς του Άσαντ δεν κατέρρευσε στρατιωτικά, αλλά εξαντλήθηκε δομικά. Με τη στήριξη της Ρωσίας και του Ιράν, διατήρησε τον πυρήνα της εξουσίας, χωρίς όμως να αποκαταστήσει πλήρη έλεγχο στο σύνολο της επικράτειας. Σήμερα, η Δαμασκός λειτουργεί ως κράτος που διατηρεί τον θεσμικό τίτλο της κυριαρχίας, αλλά αναγκάζεται να διαπραγματεύεται με εσωτερικά και εξωτερικά κέντρα ισχύος. Η συμφωνία με τις SDF δεν αποτελεί ρήξη με το παρελθόν, αλλά προσαρμογή ενός καθεστώτος που επιβιώνει μέσω συμβιβασμών.
Η πρόβλεψη για κατανομή του 40% των τοπικών πόρων στις αυτόνομες περιοχές και η διατήρηση της επιχειρησιακής αυτονομίας των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) δημιουργούν ένα σύστημα όπου το κράτος διατηρεί τυπική κυριαρχία, αλλά η πραγματική ισχύς είναι κατανεμημένη. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια άτυπη ομοσπονδιοποίηση χωρίς συνταγματική κατοχύρωση.
Η ένταξη των SDF στο υπουργείο Άμυνας δεν σημαίνει διάλυση ή πλήρη ενσωμάτωση. Αντίθετα, διατηρείται η επιχειρησιακή τους αυτονομία. Έτσι διαμορφώνεται ένα μοντέλο κράτους με διευρυμένο έλεγχο, αλλά χωρίς το μονοπώλιο βίας. Η εξουσία δεν ενοποιείται, αντίθετα ισορροπεί.
Οι ΗΠΑ διατηρούν φαινομενικά επιρροή μέσω των SDF, χωρίς άμεση στρατιωτική εμπλοκή. Η Ρωσία στηρίζει τον πυρήνα της Δαμασκού και διατηρεί τον ρόλο του εγγυητή του καθεστώτος. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν δεν λειτουργεί ως αποκλειστικός καθοδηγητής, αλλά ως παίκτης μέσα σε ένα πολυκεντρικό σύστημα συμφερόντων.
Η στάση της Τουρκίας
Για την Τουρκία, η συμφωνία δεν σημαίνει σταθεροποίηση αλλά αναβάθμιση του κουρδικού παράγοντα σε θεσμικό επίπεδο εντός του συριακού κράτους.
Οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) αποτελούν έναν σύνθετο σχηματισμό, στον οποίο κυρίαρχο ρόλο έχει η κουρδική πολιτικοστρατιωτική δομή των Μονάδων Προστασίας του Λαού (YPG), τις οποίες η Άγκυρα θεωρεί οργανικά συνδεδεμένες με το ΡΚΚ. Η σύνδεση αυτή αποτελεί τον βασικό πυρήνα της τουρκικής στρατηγικής ανάγνωσης της κρίσης.
Από την οπτική της Άγκυρας, η ενσωμάτωση των SDF στο συριακό υπουργείο Άμυνας δεν εξαλείφει την απειλή, αλλά ενδέχεται να τη μετασχηματίζει από ένοπλη μη κρατική οντότητα σε νομιμοποιημένο περιφερειακό δρώντα εντός κρατικών δομών. Αυτό δημιουργεί ένα πιο σύνθετο και δυνητικά πιο δύσκολα διαχειρίσιμο περιβάλλον ασφαλείας. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία δεν αντιμετωπίζει απλώς ένα στρατιωτικό ζήτημα στα σύνορά της, αλλά ένα πολιτικό προηγούμενο: τη σταδιακή θεσμική κατοχύρωση κουρδικής αυτονομίας στη βόρεια Συρία, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει και τις εσωτερικές της ισορροπίες.
Αυτό διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο κλιμάκωσης της πίεσης, είτε μέσω διπλωματικών παρεμβάσεων, είτε μέσω στρατιωτικών επιχειρήσεων περιορισμένου ή ευρύτερου εύρους στο βόρειο συριακό μέτωπο, ανάλογα με την εξέλιξη των ισορροπιών στο πεδίο.
Οι περιοχές επιρροής των SDF περιλαμβάνουν κρίσιμες ενεργειακές και αγροτικές υποδομές. Η κατανομή τους δεν αφορά απλώς διοίκηση, αλλά τον έλεγχο της οικονομικής βάσης της χώρας.
Η ενέργεια λειτουργεί ως εργαλείο διαπραγμάτευσης, μέσο γεωπολιτικής επιρροής και μηχανισμός αναπαραγωγής ισχύος.
Η ταξική διάσταση
Πίσω από τη γεωπολιτική σταθεροποίηση, αναδιαμορφώνεται η κατανομή πλούτου και εξουσίας. Οι πόροι και οι αποφάσεις συγκεντρώνονται σε κρατικές και τοπικές ελίτ, στρατιωτικούς μηχανισμούς και διεθνείς δρώντες. Αντίθετα, η κοινωνική πλειοψηφία δεν συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων, δεν ελέγχει την παραγωγή αξίας και επωμίζεται το κόστος της ανασυγκρότησης.
Η σταθερότητα δεν είναι ουδέτερη, αλλά μηχανισμός διαχείρισης της κρίσης με άνισο κοινωνικό αποτύπωμα.
Οι πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις χωρίς στρατιωτική ή διεθνή στήριξη παραμένουν εκτός συμφωνίας. Η απουσία τους δείχνει ότι η νέα αρχιτεκτονική εξουσίας στη Συρία βασίζεται στην ισχύ και όχι στη συμμετοχή.
Η συμφωνία δεν επιλύει τις θεμελιώδεις αντιθέσεις γιατί η κυριαρχία παραμένει μοιρασμένη, οι εθνοτικές και πολιτικές εντάσεις επιμένουν και η εξάρτηση από εξωτερικούς παίκτες συνεχίζεται. Το αποτέλεσμα είναι μια σταθερότητα εύθραυστη και διαρκώς διαπραγματεύσιμη.
Η Συρία δεν βρίσκεται στο τέλος ενός πολέμου, αλλά στην αρχή μιας νέας φάσης του. Το κράτος του Άσαντ επιβιώνει, αλλά δεν κυριαρχεί. Οι Συριακές Δημοκρατικες Δυνάμεις (SDF) δεν διαλύονται, αλλά ενσωματώνονται χωρίς να χάνουν την αυτονομία τους. Οι ΗΠΑ και η Ρωσία δεν συγκρούονται ευθέως, αλλά μοιράζουν επιρροή. Και η Τουρκία παραμένει σε διαρκή πίεση ασφαλείας.
Μέσα σε αυτή την πολλαπλή ισορροπία, η «ειρήνη» δεν προκύπτει ως κοινωνικό συμβόλαιο, αλλά ως αποτέλεσμα κόπωσης, διαπραγμάτευσης και ελέγχου. Και όσο η ισχύς καθορίζει τους όρους της σταθερότητας, η κοινωνική πλειοψηφία θα παραμένει στο περιθώριο των αποφάσεων καλούμενη να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο που ξαναμοιράζεται χωρίς να τη ρωτά.
Φωτογραφία: Hala Hejazy / Pexels
