Ενώ πληθαίνουν μέρα με την ημέρα οι δολοφονίες γυναικών, οι αντιρρήσεις για τον χαρακτηρισμό τους ως ιδιώνυμου εγκλήματος επιμένουν και δεν υποχωρούν. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως παράδοξο αλλά δεν είναι. Η επιμονή να εξομοιώνεται η γυναικοκτονία με την κοινή ανθρωποκτονία είναι συνέπεια της προσπάθειας να αποκρυβεί μια υπαρκτή κοινωνική διάκριση πίσω από την άρνηση της νομικής διάκρισης που θα την επιβεβαίωνε.
Μια αποκαλυπτική δήλωση
Αυτό το έκανε φανερό η πρόσφατη δήλωση της κ. Καρυστιανού, σύμφωνα με την οποία η αποδοχή του όρου γυναικοκτονία θα επέτεινε τις διακρίσεις μεταξύ των φύλων. Χωρίς να το θέλει, αποκαλύπτει ότι πίσω από όλη αυτή την έντονη συζήτηση και τα επιχειρήματα κατά της νομικής διάκρισης με την καθιέρωση του νέου όρου γυναικοκτονία, υπάρχει μια πολύ απτή κοινωνική διάκριση που δεν πρέπει να θιγεί. Δεν είναι απλή υποκρισία η πρόταξη του φόβου ότι θα ενισχυθούν οι διακρίσεις ανάμεσα στα φύλα. Είναι μια επιχείρηση απόκρυψης του ιδιαίτερου χαρακτήρα του εγκλήματος της γυναικοκτονίας ως αποτέλεσμα μιας κοινωνικής διάκρισης σε βάρος του ασθενέστερου κοινωνικά φύλου.
Η γυναικοκτονία πρέπει να βιωθεί ως κοινή ανθρωποκτονία, να υπαχθεί στην «κανονικότητα», παρά το γεγονός ότι ως πράξη είναι συνέπεια μιας διάκρισης σε βάρος ενός ασθενέστερου τμήματος του κοινωνικού σώματος.
Θα μας βοηθούσε να καταλάβουμε τι ακριβώς συμβαίνει και ποιοι είναι οι λόγοι της επιμονής των συντηρητικών και των αντιδραστικών πολιτικών δυνάμεων να αρνούνται την αποδοχή του όρου γυναικοκτονία, αν αναζητούσαμε τις αναλογίες που υπάρχουν ανάμεσα στην αντιμετώπιση μιας γυναικοκτονίας και ενός θανατηφόρου εργατικού «ατυχήματος».
Κοινό στοιχείο η ανισότητα στη σχέση
Ο όρος «ατύχημα» μπορεί να μην είναι ο ακριβής νομικός όρος, είναι ωστόσο ο κοινωνικά αποδεκτός για τον χαρακτηρισμό μιας θανατηφόρας βλάβης στη διάρκεια της παραγωγικής εργασίας με θύμα κάποιον που διαθέτει την εργατική του δύναμη σε κάποιον άλλο που την αξιοποιεί (κυριολεκτικά).
Ο όρος ατύχημα υποδηλώνει ότι αυτό που συμβαίνει αποτελεί εξαίρεση που υπάγεται στους κανόνες μιας τυχαιότητας. Ενώ στην πραγματικότητα οφείλεται και υπακούει σε μια κοινωνική/ταξική διάκριση, που αποκλείει το ενδεχόμενο να έχει ως αποτέλεσμα να καταστήσει θύμα την ισχυρή πλευρά, δηλαδή την πλευρά που αξιοποιεί την προσφερόμενη εργατική δύναμη σε αυτή τη σχέση. Αντίθετα, έχει ως κανόνα τη βλάβη εκείνου που βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση, με σχέση υπαγωγής. Ο ποινικός κολασμός της πράξης ή της παράλειψης που προκαλεί θανατηφόρα βλάβη σε αυτή την περίπτωση, είναι ιδιαίτερος και συναρτάται με την ιδιαίτερη ευθύνη που έχει ο υπεύθυνος για την τήρηση των κανόνων, δεν υπάγεται στην κοινή ανθρωποκτονία. Όποιο ιδιαίτερο επιβαρυντικό στοιχείο προβλέπεται από τη σχετική νομοθεσία, έχει κερδηθεί με την επιμονή του εργατικού κινήματος να εξασφαλίσει τη νομική διάκριση του αδικήματος, ώστε να αντιστοιχεί αυτή στην υπαρκτή κοινωνική/ταξική διάκριση και να αντιμετωπίζει τις συνέπειές της.
Πόσο λογικό θα ήταν να αποδίδουμε με έναν κοινό νομικό όρο, τον όρο ανθρωποκτονία, τις ποινικά κολάσιμες πράξεις ή παραλείψεις που οδηγούν σε θανατηφόρα βλάβη στη διάρκεια της παραγωγικής διαδικασίας, όταν ξέρουμε ότι η αρχή της μείωσης του – εν στενή εννοία – κόστους παραγωγής εμπεριέχει την αποδοχή της αύξησης της επικινδυνότητας της εργασίας;
Από την αποκάλυψη στην εξάλειψη της διάκρισης
Η ανισότητα στη σχέση ανάμεσα στον κοινωνικά ισχυρό και τον κοινωνικά ασθενέστερο είναι ανάγκη να εντοπίζεται και να αναδεικνύεται με τους απαραίτητους νομικούς προσδιορισμούς και όχι να κρύβεται πίσω γενικευτικούς ορισμούς. Δεν είναι θέμα τύχης το γεγονός ότι σε μια σχέση ανάμεσα σε εκπροσώπους διαφορετικών φύλων αυτός που υπόκειται, ο ασθενέστερος, είναι εκείνος που υφίσταται τη βλάβη και μάλιστα τη θανατηφόρα. Είναι αποτέλεσμα μιας κοινωνικής διάκρισης, που κάποιοι δεν θέλουν να αποτυπώνεται και στη νομική ορολογία, ακριβώς για να μη συνειδητοποιείται ως κοινωνική διάκριση.
Ο ισχυρισμός ότι αρκεί ο όρος ανθρωποκτονία και κάθε άλλη διάκριση περισσεύει, είναι μια πράξη απόκρυψης όχι μόνο του ιδιαίτερου χαρακτήρα της αφαίρεσης του αγαθού της ζωής στο εσωτερικό μιας έμφυλης σχέσης, αλλά και της κοινωνικής πραγματικότητας που συνιστά η σχέση υπαγωγής ανάμεσα στα φύλα στο εσωτερικό συγκεκριμένων κοινωνικών σχηματισμών, που θεμελιώνονται στις διακρίσεις και τις ανισότητες.
Η σθεναρή αντίσταση στο αίτημα για αναγνώριση της γυναικοκτονίας είναι μια προσπάθεια απόκρυψης αυτής της κοινωνικής πραγματικότητας και παγίωσης αυτής της σχέσης υπαγωγής, συνεπώς και της σχετικής κοινωνικής διάκρισης. Αντίθετα, η επίμονη απαίτηση για αναγνώριση της ιδιαιτερότητας της γυναικοκτονίας δεν συντείνει μόνο στην εξάλειψη της νομικής και της κοινωνικής διάκρισης σε βάρος του ασθενέστερου κοινωνικά φύλου, αλλά συμβάλλει γενικότερα στη δημιουργία συνθηκών εγκατάστασης σχέσεων ισοτιμίας ανάμεσα στα φύλα. Δεν ξέρω πόσο ισχυρό πραγματικά ήταν και αισθανόταν, για παράδειγμα, το φύλο που σε καθεστώς ισχύος «φόνου για λόγους τιμής» ένιωθε υποχρεωμένο από μια απαράβατη κοινωνική επιταγή να εκτελέσει μια γυναικοκτονία.
Το μεγάλο και σημαντικότερο όφελος από την ήττα όσων εμμένουν στην άρνηση του όρου γυναικοκτονία και στην εξομοίωσή της με την ανθρωποκτονία δεν είναι η ικανοποίηση από την αποδοχή της σημαντικής απαίτησης μιας σειράς κοινωνικών κινημάτων, είναι η ουσιαστική αποδυνάμωση του συντηρητικού και αντιδραστικού μετώπου συγκάλυψης και διαιώνισης των κοινωνικών διακρίσεων και ανισοτήτων στο όνομα μιας άτοπης νομικής εξομοίωσης.
Φωτο: Ch Jawad / Pexels
