Ώρα ευ­θύ­νης για την ελ­λη­νι­κή Δι­καιο­σύ­νη

Του Κώ­στα Πα­παϊωάν­νου

Δη­μιούρ­γη­σαν δη­μο­κρα­τι­κή πα­ρά­δο­ση στην Ελλά­δα της με­τα­πο­λί­τευ­σης τα κι­νή­μα­τα κα­τά της έκ­δο­σης εκ­ζη­τού­με­νων προ­σώ­πων. Η αλ­λη­λεγ­γύη αυ­τή εκ­δη­λώ­θη­κε ε­πα­νει­λημ­μέ­να και συ­χνά έ­φε­ρε α­πο­τε­λέ­σμα­τα α­να­ντί­στοι­χα προς την ι­σορ­ρο­πία δυ­νά­μεων με­τα­ξύ της χώ­ρας μας και της ε­κά­στο­τε προς έκ­δο­ση χώ­ρας. Η πε­ρί­πτω­ση των 8 Τούρ­κων έ­χει πολ­λές δια­φο­ρές. Ωστό­σο, χαί­ρο­μαι που η σχε­τι­κή συ­νέ­ντευ­ξη τύ­που την Πέ­μπτη υ­πο­δη­λώ­νει και πά­λι μια τέ­τοια κι­νη­το­ποίη­ση.
Σκέ­φτο­μαι πως αν δεν υ­πήρ­χε σε ε­ξέ­λι­ξη το προ­σφυ­γι­κό, η κα­τά­στα­ση των αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των στην Τουρ­κία θα τρα­βού­σε πε­ρισ­σό­τε­ρο το εν­δια­φέ­ρον των ΜΜΕ και το δη­μό­σιο εν­δια­φέ­ρον. Πρό­κει­ται για μεί­ζο­να κρί­ση δι­καιω­μά­των, για ρα­γδαία κα­θί­ζη­ση του κρά­τους δι­καίου και των θε­σμι­κών εγ­γυή­σεων. Με κά­ποιον πε­ρίερ­γο τρό­πο ό­μως, η έκ­δο­ση των 8 στη σκέ­ψη κά­ποιων συν­δέε­ται με το προ­σφυ­γι­κό. Σαν μια συ­ζή­τη­ση που δεν πρέ­πει να α­νοί­ξει, για­τί θα κλο­νί­σει το κυ­ρίαρ­χο α­φή­γη­μα για την Τουρ­κία ως α­σφα­λή χώ­ρα. Όμως η έκ­δο­ση δεν α­φο­ρά τις ροές προ­σφύ­γων, δεν α­φο­ρά τις ε­πι­στρο­φές. Αφο­ρά πρω­τί­στως θε­με­λιώ­δεις αρ­χές του δι­κού μας κρά­τους δι­καίου.
Σκο­πός μας δεν εί­ναι να αμ­φι­σβη­τή­σου­με το κυ­ριαρ­χι­κό δι­καίω­μα της τουρ­κι­κής κυ­βέρ­νη­σης να προ­στα­τεύ­σει τη νο­μι­μό­τη­τα. Εξάλ­λου, η ε­πι­βο­λή του κα­θε­στώ­τος έ­κτα­κτης α­νά­γκης α­πό αρ­κε­τές πλευ­ρές κρί­θη­κε δι­καιο­λο­γη­μέ­νη, ως α­να­γκαία. Η ε­φαρ­μο­γή, ό­μως, με τους συ­γκε­κρι­μέ­νους ό­ρους, ε­νός διαρ­κώς πα­ρα­τει­νό­με­νου κα­θε­στώ­τος έ­κτα­κτης α­νά­γκης α­πο­μα­κρύ­νε­ται α­πό το δια­κη­ρυγ­μέ­νο στό­χο της, την α­πο­κα­τά­στα­ση της δη­μο­κρα­τι­κής νο­μι­μό­τη­τας, και προ­κα­λεί πολ­λα­πλά ρήγ­μα­τα στο πλαί­σιο προ­στα­σίας των δι­καιω­μά­των. Ως εκ τού­του, δεν εν­δια­φέ­ρει ο βαθ­μός ε­μπλο­κής των εκ­ζη­του­μέ­νων στην α­πό­πει­ρα πρα­ξι­κο­πή­μα­τος, εν­δια­φέ­ρει μό­νο η τύ­χη τους αν βρε­θούν α­πέ­να­ντι στις αρ­χές, α­στυ­νο­μι­κές και δι­κα­στι­κές της Τουρ­κίας. Η κι­νη­το­ποίη­σή μας δεν υ­πο­κρύ­πτει συ­μπά­θεια ή α­νο­χή προς φο­ρείς α­ντι­δη­μο­κρα­τι­κής εκ­τρο­πής, δια­τρα­νώ­νει την πί­στη στη διε­θνή νο­μι­μό­τη­τα.
Η κα­τά­στα­ση στην Τουρ­κία εί­ναι γνω­στή. Εκτός α­πό τα δη­μο­σιεύ­μα­τα και τις μαρ­τυ­ρίες έ­χου­με σει­ρά α­πό τεκ­μη­ριω­μέ­νες εκ­θέ­σεις διε­θνών ορ­γα­νι­σμών και ορ­γα­νώ­σεων. Ο ει­δι­κός α­πε­σταλ­μέ­νος του Ο­ΗΕ για τα βα­σα­νι­στή­ρια, Νι­λς Μέλ­ζε­ρ, με­τά α­πό ε­πί­σκε­ψη στη χώ­ρα, δια­πί­στω­σε πως οι τουρ­κι­κές αρ­χές δη­μιούρ­γη­σαν έ­να πε­ρι­βάλ­λον που «ευ­νοού­σε τα βα­σα­νι­στή­ρια» με­τά την α­πό­πει­ρα πρα­ξι­κο­πή­μα­τος του Ιου­λίου, οι ω­μό­τη­τες ή­ταν «δια­δε­δο­μέ­νες» στο διά­στη­μα που α­κο­λού­θη­σε.
Θυ­μί­ζου­με πως με­τά το α­πο­τυ­χη­μέ­νο πρα­ξι­κό­πη­μα της 15ης Ιου­λίου κη­ρύ­χτη­κε κα­τά­στα­ση έ­κτα­κτης α­νά­γκης και εκ­δό­θη­καν δια­τάγ­μα­τα που ε­πι­τρέ­πουν, με­τα­ξύ άλ­λων, την πα­ρά­τα­ση της προ­σω­ρι­νής κρά­τη­σης μέ­χρι και 30 η­μέ­ρες -μά­λι­στα, τις πρώ­τες πέ­ντε η­μέ­ρες μπο­ρεί κά­ποιος να κρα­τεί­ται χω­ρίς να έ­χει ε­πα­φή με δι­κη­γό­ρο. Στην πρά­ξη το δι­καίω­μα πρό­σβα­σης σε δι­κη­γό­ρο πε­ριο­ρί­ζε­ται με πολ­λούς τρό­πους. Δεν εί­ναι ε­λεύ­θε­ρη η ε­πι­λο­γή συ­νη­γό­ρου, στο­χο­ποιού­νται και οι ί­διοι οι δι­κη­γό­ροι, πε­ριο­ρί­ζε­ται το δι­καίω­μα των κρα­του­μέ­νων να έ­χουν ε­μπι­στευ­τι­κή συ­νο­μι­λία με τους δι­κη­γό­ρους τους. Αντί­στοι­χες εί­ναι οι δια­πι­στώ­σεις με­γά­λων ορ­γα­νώ­σεων, ό­πως η Διε­θνής Αμνη­στία και το Human Rights Watch.
Επι­πλέ­ον, χρη­σι­μο­ποιεί­ται ερ­γα­λεια­κά η α­πει­λή ε­πα­να­φο­ράς της θα­να­τι­κής ποι­νής. Εί­ναι μά­λι­στα κοι­νω­νι­κά ε­ξα­χρειω­τι­κός ο τρό­πος που ε­πι­σείε­ται αυ­τή η α­πει­λή, κα­θώς συν­δέε­ται πά­ντα με την έ­ξα­ψη του πά­θους μιας «με­γά­λης πλειο­ψη­φίας που ζη­τά να ε­κτε­λε­στούν οι προ­δό­τες».

Ζή­τη­μα του δι­κού μας κρά­τους δι­καίου

Η έκ­δο­ση, λοι­πόν, των 8 σε αυ­τή τη χώ­ρα και σε αυ­τή τη συ­γκυ­ρία δεν έ­χει να κά­νει μό­νο με την Τουρ­κία. Έχει να κά­νει κυ­ρίως με το δι­κό μας κρά­τος δι­καίου.
Απευ­θύ­νο­μαι στο έλ­λη­να δι­κα­στή που κα­λεί­ται να σταθ­μί­σει με βά­ση τη συ­νεί­δη­σή του και ό­χι με α­σα­φείς ε­πι­κλή­σεις του ε­θνι­κού συμ­φέ­ρο­ντος. Κα­λεί­ται να προ­στα­τεύ­σει το κρά­τος δι­καίου που δεν α­νέ­χε­ται δι­κα­στή­ρια α­πό δι­κα­στές αμ­φί­βο­λων εγ­γυή­σεων α­νε­ξαρ­τη­σίας, κα­ταρ­ρά­κω­ση του τεκ­μη­ρίου α­θωό­τη­τας, πα­ρε­μπό­δι­ση της πρό­σβα­σης σε δι­κη­γό­ρο, πι­θα­νό­τη­τα θα­να­τι­κής ποι­νής και βε­βαιό­τη­τα α­πάν­θρω­πης με­τα­χεί­ρι­σης κα­τά την κρά­τη­ση. Πι­στεύω πως η ελ­λη­νι­κή Δι­καιο­σύ­νη έ­χει το σθέ­νος και τη σω­φρο­σύ­νη να πει «ό­χι» στην έκ­δο­ση των προ­σώ­πων αυ­τών. Όχι ε­πει­δή μας εί­ναι συ­μπα­θή ή για λό­γους ε­θνι­κού γοή­τρου, αλ­λά ε­πει­δή δεν νο­εί­ται ελ­λη­νι­κό δι­κα­στή­ριο, δη­λα­δή ευ­ρω­παϊκό δι­κα­στή­ριο, να τους εκ­δώ­σει.
Εί­μαι αι­σιό­δο­ξος πως η α­πό­φα­ση θα εί­ναι η ε­πι­θυ­μη­τή. Και πρέ­πει η Δι­καιο­σύ­νη να α­να­λά­βει το βά­ρος της α­πό­φα­σης αυ­τής. Αλλά δεν ξε­χνώ πως α­κό­μα και στην α­πευ­κταία πε­ρί­πτω­ση που ο Άρειος Πά­γος α­πο­φα­σί­σει την έκ­δο­ση, εί­ναι η κυ­βέρ­νη­ση και ο υ­πουρ­γός  Δι­καιο­σύ­νης που τε­λι­κά θα α­πο­φα­σί­σει.  Και ει­λι­κρι­νά δεν μπο­ρώ  να φα­ντα­στώ ό­τι υ­πουρ­γός αυ­τής της κυ­βέρ­νη­σης θα ε­ξέ­δι­δε στη ση­με­ρι­νή Τουρ­κία τους 8 εκ­ζη­τού­με­νους.

* Tέως γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας Ανθρω­πί­νων Δι­καιω­μά­των στο υπ. Δι­καιο­σύ­νης.
Το κεί­με­νο βα­σί­ζε­ται στην πα­ρέμ­βα­ση κα­τά τη συ­νέ­ντευ­ξη τύ­που
που πραγ­μα­το­ποιή­θη­κε στις 15/12 για την έκ­δο­ση των 8.