Στις 21 Ιουλίου 1965, εν μέσω των μεγάλων λαϊκών κινητοποιήσεων των Ιουλιανών, ο 23χρονος φοιτητής της ΑΣΟΕΕ και αγωνιστής της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, Σωτήρης Πέτρουλας, πέφτει νεκρός κατά τη διάρκεια της βίαιης καταστολής διαδήλωσης στο κέντρο της Αθήνας.
Ο Σωτήρης Πέτρουλας γεννήθηκε το 1942 στο Οίτυλο της Μάνης. Η οικογένειά του, με έντονη συμμετοχή στην Εθνική Αντίσταση και αριστερές πολιτικές πεποιθήσεις, αναγκάστηκε το 1946 να εγκαταλείψει τον τόπο της και να εγκατασταθεί στην Αθήνα εξαιτίας των διώξεων της μετεμφυλιακής περιόδου. Η οικογένειά του είχε ήδη πολλούς δολοφονημένους εξαιτίας της δράσης της στην Κατοχή και τον Εμφύλιο: συνολικά 31 μέλη της οικογένειας Πέτρουλα δολοφονήθηκαν από το 1943 μέχρι το 1950. Από μικρός εργαζόταν για να στηρίξει την οικογένειά του, ενώ υπήρξε άριστος μαθητής. Το 1960 εισήχθη με υποτροφία στην Ανωτάτη Σχολή Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών (ΑΣΟΕΕ), όπου ανέπτυξε έντονη πολιτική και συνδικαλιστική δράση. Αρχικά οργανώθηκε στη Νεολαία της ΕΔΑ και, μετά την ίδρυσή της, στη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη, της οποίας υπήρξε δραστήριο στέλεχος του φοιτητικού κινήματος, στην αριστερή της πτέρυγα.
Ο θάνατός του γίνεται το πιο εμβληματικό σύμβολο της σύγκρουσης ανάμεσα στο λαϊκό κίνημα και το μετεμφυλιακό κράτος.
Μόλις έξι ημέρες νωρίτερα, στις 15 Ιουλίου, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος είχε εξαναγκάσει σε παραίτηση την εκλεγμένη κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου, εγκαινιάζοντας την περίοδο της «Αποστασίας». Χιλιάδες άνθρωποι κατέκλυζαν καθημερινά τους δρόμους της Αθήνας υπερασπιζόμενοι τη δημοκρατική νομιμότητα. Το βράδυ της 21ης Ιουλίου, η αστυνομία επιτέθηκε με πρωτοφανή αγριότητα στους διαδηλωτές. Από την άγρια κι απρόκλητη επίθεση της αστυνομίας υπήρχαν και 150 τραυματίες, μεταξύ των οποίων σοβαρά και ο Αντρέας Λεντάκης, κεντρικό στέλεχος της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη.
Στη διασταύρωση των οδών Σταδίου και Εδουάρδου Λω, ο Πέτρουλας τραυματίστηκε θανάσιμα. Οι ακριβείς συνθήκες του θανάτου του παραμένουν αντικείμενο ιστορικής διαμάχης, με την επίσημη εκδοχή να αποδίδει τον θάνατο σε χτύπημα από δακρυγόνο και ασφυξία, ενώ από την πρώτη στιγμή διατυπώθηκαν σοβαρές καταγγελίες για δολοφονία από τις αστυνομικές δυνάμεις και απόπειρα συγκάλυψης. Μάλιστα η αστυνομία, αμέσως μετά την δολοφονία του, θα επιχειρήσει να κρύψει τη σορό του Πέτρουλα και να πραγματοποιήσει την ταφή του πριν καν φτάσουν οι συγγενείς και οι φίλοι του. Πλήθος όμως διαδηλωτών και οι βουλευτές της ΕΔΑ παρεμβαίνουν και αφού πάρουν τη σορό, την παραδίδουν στην οικογένεια Πέτρουλα.
Η κηδεία του, δύο ημέρες αργότερα, μετατράπηκε σε μία από τις μεγαλύτερες λαϊκές διαδηλώσεις της δεκαετίας του 1960.
Έλεγε ο Μίκης Θεοδωράκης, Πρόεδρος της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη, στον επικήδειο:
“Σωτήρη συναγωνιστή μας, σε φοβήθηκαν ζωντανό μια φορά, τώρα νεκρό σε τρέμουν χίλιες φορές. Σε πήραν μέσα στη νύχτα, οι βρωμεροί δολοφόνοι σου, και θέλησαν να σε θάψουν κρυφά, καταπατώντας όλους τους νόμους, τους νόμους των ζωντανών και τους νόμους των νεκρών”
Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι συνόδευσαν τη σορό του φωνάζοντας συνθήματα υπέρ της δημοκρατίας και εναντίον της Αποστασίας, ενώ το σύνθημα «Ο Σωτήρης ζει» έγινε σημείο αναφοράς ενός ολόκληρου κινήματος.
Η δολοφονία του Πέτρουλα συμπύκνωσε τις αντιφάσεις της μετεμφυλιακής Ελλάδας, όπου το Παλάτι, οι μηχανισμοί ασφαλείας και το παρακράτος επιχειρούσαν να καθορίσουν τις πολιτικές εξελίξεις απέναντι σε μια κοινωνία που διεκδικούσε περισσότερη δημοκρατία.
Για πολλούς ιστορικούς, τα Ιουλιανά αποτέλεσαν έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς της πολιτικής κρίσης που κορυφώθηκε με τη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967.
Μαρτυρία του Μίμη Χριστοφιλάκη στον Δρόμο της Αριστεράς:
“Στα περιβόλια της Κολοκυνθούς, πίσω από το Καπνεργοστάσιο, τον πήραν οι Μανιάτισσες και τον έφτιαξαν. Στις 24 ώρες που έμεινε στο σπίτι του, προσκύνησαν τη σορό του χιλιάδες άνθρωποι. Στην κηδεία του, μόλις βγήκε το φέρετρο από τη Μητρόπολη, το κρατούσαν τέσσερις συμφοιτητές του. Προηγείτο η Ελληνική σημαία και ακολουθούσε η κοπέλα του η Κική, με άσπρο πουκαμισάκι και ένα κόκκινο γαρίφαλο στο χέρι, πλημμυρισμένη στο κλάμα”
Εξήντα ένα χρόνια μετά, το όνομα του Σωτήρη Πέτρουλα παραμένει συνδεδεμένο με τους αγώνες της νεολαίας, την αντίσταση στον αυταρχισμό και τη διεκδίκηση δημοκρατικών ελευθεριών. Η μνήμη του συνεχίζει να θυμίζει ότι οι δημοκρατικές κατακτήσεις δεν υπήρξαν ποτέ αυτονόητες, αλλά κερδήθηκαν μέσα από συλλογικούς αγώνες και, πολλές φορές, με βαρύ τίμημα.
