Αν το όραμα της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης στην Ελλάδα ήταν η μετάβαση από την ψυχιατρική των ασύλων και του εγκλεισμού στην ολοκληρωμένη φροντίδα μέσα στην κοινότητα, η έμφαση στην προστασία των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών, η καταπολέμηση του στίγματος και η απομάκρυνση της ψυχιατρικής από τον ρόλο του κοινωνικού ελέγχου, σήμερα, σαράντα χρόνια μετά, παρά τις σημαντικές χρηματοδοτήσεις, τη δημιουργία εκατοντάδων κοινοτικών δομών και τις θεσμικές αλλαγές, η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στον χώρο της ψυχικής υγείας απέχει πολύ από το να μιλάμε για ολοκλήρωση.
Και αν η πορεία της μεταρρύθμισης ήταν αμφιταλαντευόμενη αλλά τουλάχιστον με θετικά και σημαντικά βήματα αλλαγής, τα τελευταία επτά χρόνια μπορούμε με ανησυχία να μιλάμε για φαινόμενα ασυλικής παλινδρόμησης, απουσία οράματος, απαξίωση αρχών, κόπωση των επαγγελματιών και επίταση του συγκεντρωτισμού και της γραφειοκρατίας.
Η ψήφιση και η υλοποίηση του Ν 5129/24, που είχε τον τίτλο Ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, δεν φαίνεται να έχει προσθέσει καμία λειτουργικότητα στο σύστημα. Το νέο οργανωτικό σχήμα απλώς διαχειρίζεται οικονομικά και διοικητικά με νεοφιλελεύθερο σκεπτικό Μονάδες ψυχικής υγείας κάθε νομικής μορφής, όπου οι διοικητικές διαδικασίες αγνοούν ή στραγγαλίζουν τις θεραπευτικές.
Ο δημόσιος τομέας στοχευμένα αποκλείστηκε από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και εγκαταλείφθηκε.
Η τομεοποίηση με μικρούς διαχειρίσιμους τομείς ψυχικής υγείας ως εργαλείο διερεύνησης αναγκών, ανάδρασης και δικτύωσης καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από συγκεντρωτικά γραφειοκρατικά σχήματα υγειονομικών περιφερειών.
Νέες, απαραίτητες υπηρεσίες έχουν δημιουργηθεί μόνο από ΑΜΚΕ χωρίς ουσιαστικό σχεδιασμό ένταξης στο σύστημα και συχνά με κριτήρια ανάθεσης σε ημετέρους και αβέβαιη οικονομική βιωσιμότητα.
Η Επιτροπή προστασίας των δικαιωμάτων αδρανεί συστηματικά.
Ο ιδιωτικός κερδοσκοπικός τομέας όσον αφορά την εποπτεία και τον έλεγχό του παραμένει στο ημίφως.
Οι διαδικασίες αντιπροσώπευσης στα όποια όργανα ατονούν ή καταργούνται και καθιερώνονται η ανάθεση και ο διορισμός.
Η εκπροσώπηση των ληπτών υπακούει συχνά σε πολιτικές σκοπιμότητες.
Οι κλίνες νοσηλείας υπολείπονται δραματικά των αναγκών, ενώ τα ποσοστά ακούσιων νοσηλειών παραμένουν πολύ υψηλά.
Οι υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας, υποστελεχωμένες, αδυνατούν να ανταποκριθούν σε πάγια και νέας μορφής θεραπευτικά αιτήματα που συνεχώς αυξάνονται.
Και αυτό που καθημερινά βιώνουμε είναι η κυβερνητική στάση απέναντι σε κάθε διαφορετική θέση των επαγγελματιών και αντίδραση των εργαζομένων, που επιλέγει πλέον το εντέλλεσθαι και τον εκφοβισμό αντί του διαλόγου, τον κυνισμό και τη διαστρέβλωση απέναντι στην ευαισθησία και τη δύσκολη πραγματικότητα.
Σε αυτό το πλαίσιο έρχεται ένα νέο νομοσχέδιο που επιχειρεί να επιλύσει πολύ σημαντικά ζητήματα του χώρου, μεταξύ άλλων αυτά της επαγγελματικής και επιστημονικής κατοχύρωσης των ψυχολόγων και της θεσμικής ρύθμισης της ψυχοθεραπείας και του πεδίου της ψυχιατροδικαστικής με τη δημιουργία αντίστοιχων παρατηρητηρίων.
Πρόκειται, όπως το συνηθίζει η κυβέρνηση αυτή, για ένα απλό θεσμικό κέλυφος το οποίο έχουμε την άποψη ότι εσκεμμένα δημιουργεί τεράστια σύγχυση για τις τελικές ρυθμίσεις που θα επιφέρει. Απαντά μεν σε σοβαρά διαχρονικά αιτήματα και ανάγκες, πλην όμως υπάρχουν πολλά σημεία σε άρθρα του όπου αναδεικνύεται για άλλη μία φορά η πάγια τακτική της για αντιδημοκρατικότητα, πολιτική εκμετάλλευση, κοινωνικό έλεγχο και εμπορευματοποίηση κοινωνικών αγαθών.
Η κριτική και οι επιφυλάξεις μας για το νέο αυτό σχ. Νομου απορρέουν από:
– Την ανάθεση σημαντικών αρμοδιοτήτων στο πρώτο διορισμένο διοικητικό συμβούλιο του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων, το οποίο συγκροτείται από τον υπουργό χωρίς ξεκάθαρα κριτήρια σύνθεσης και με θητεία έως τρία έτη, ενώ ο ρόλος του θα έπρεπε να εξαντλείται στη διοικητική οργάνωση, στη δημιουργία μητρώου και στη διοργάνωση εκλογών για την ανάδειξη αιρετού οργάνου.
– Την περιγραφη του Πα.Συ.Ψυ. ως ενός απλού γνωμοδοτικού οργάνου προς το ΚΕΣΥ χωρίς ρητή κατοχύρωση της εκπροσώπησής του σε αυτό ή σε διυπουργικές επιτροπές με το υπουργείο Παιδείας για θέματα εκπαίδευσης, μετεκπαίδευσης των ψυχολόγων.
– Την πειθαρχική παγίδευση μελών με αναφορές σε μη συνάδουσα συμπεριφορά ή παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας με την άμεση ενημέρωση της Υπηρεσίας για ψυχολόγους του Δημοσίου μετά από απλή πειθαρχική δίωξη.
– Τη δυνατότητα του Πα.Συ.Ψυ. να ιδρύει νομικά πρόσωπα με εταιρική μορφή χωρίς ρητό περιορισμό στον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα τους, κάτι που αλλοιώνει τον χαρακτήρα του συλλόγου και θέτει ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων.
– Τη σύνθεση του Παρατηρητηρίου για την ψυχοθεραπεία και τη συμβουλευτική ψυχικής υγείας, που επίσης δεν υπακούει σε σαφή κριτήρια επιλογής από τον Υπουργό που να αφορούν εξειδίκευση και εμπειρία στο συγκεκριμένο πεδίο με θεσμική εκπροσώπηση σχετικών φορέων.
– Την αόριστη αναφορά για την εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία από νοσηλευτικά ιδρύματα και κρατικά αναγνωρισμένους φορείς, κάτι που δημιουργεί επιφυλάξεις ότι το Παρατηρητήριο στην άσκηση των αρμοδιοτήτων του και χωρίς αυστηρό πλαίσιο εκπροσώπησης μπορεί να διολισθαίνει σε επιστημονικές ασάφειες και πολιτικές σκοπιμότητες που αντί να ξεκαθαρίσουν την παρούσα θολότητα του πεδίου και να εγγυηθούν επαγγελματικά δικαιώματα των ψυχοθεραπευτών και προστασία των θεραπευομένων θα διαιωνίσουν το πρόβλημα.
- Την περιγραφή του Εθνικού Παρατηρητήριου Ψυχιατροδικαστικής όχι μόνο ως φορέα με ερευνητικό, επιστημονικό, εποπτικό και γνωμοδοτικό χαρακτήρα σε θέματα εκπαίδευσης, εποπτείας και αξιολόγησης της παροχής υπηρεσιών ψυχιατροδικαστικού περιεχομένου αλλά και ως έναν φορέα που θα μπορεί να συμβάλλει στην υλοποίηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων (!) και με αρμοδιότητα επίσης την παρακολούθηση της πορείας των ασθενών, και μάλιστα μετά την άρση των μέτρων θεραπείας (!).
Είναι σαφές για μας ότι πρόκειται για νομοθέτημα που επιχειρεί να δημιουργήσει το πλαίσιο για την υλοποίηση νεοφιλελεύθερων, αυταρχικών και επικοινωνιακών πρακτικών στον χώρο της ψυχικής υγείας από ένα επιτελικό κράτος κομματικοποιημένης αριστείας και διαπλοκής.
Μέτωπο για την ψυχική υγεία και τις εξαρτήσεις
Φωτό: Γιώργος Κονταρίνης / Eurokinissi
