Το κράτος δικαίου είναι γέννημα του Διαφωτισμού και θεμέλιος λίθος της δημοκρατίας. Η θέσπισή του τράβηξε μια κόκκινη γραμμή από το δεσποτικό κράτος στο οποίο απουσιάζει κάθε δικαιοκρατική εγγύηση κατά της εξουσίας και το απολυταρχικό κράτος όπου η θέση του μονάρχη ίσχυε ως κρατική θέληση. Το κράτος δικαίου αντιπαρατέθηκε (και αντιπαρατίθεται ακόμα) και με το αστυνομικό κράτος, με το δίκαιο να μην είναι απλώς ένα μέσο για να επιβάλλει στους πολίτες τα μέτρα που οι διοικητικές αρχές θεωρούν αναγκαία και χρήσιμα, αλλά και ένας περιορισμός της υλικής δύναμης του κράτους, μια αντίσταση στον κρατικό καταναγκασμό και την κρατική αυθαιρεσία. Ρόλος του κράτος δικαίου είναι να τιθασεύει και την κρατική κυριαρχία, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ενότητά του, διαφορετικά ο λαός και το κοινοβούλιο μετατρέπονται σε όργανα του κράτους, σε άβουλους εκφραστές και υπηρέτες της κρατικής κυριαρχίας. Βασικές αρχές του κράτους δικαίου είναι οι αξίες της ελευθερίας, της ισότητας και της ασφάλειας του δικαίου, με όλες να στηρίζονται στον απρόσωπο και γενικό νόμο, που όμως έχει σαφήνεια και επομένως όλοι γνωρίζουν τα όρια αυτού και το πώς οργανώνεται η εξουσία. Ποια από τις παραπάνω γραμμές θυμίζει κάτι από τη σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα;
Ασυδοσία
Σε ένα ακόμα θεσμικό ατόπημα κατέφυγε η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, για να συγκαλύψει –επί τέσσερα συναπτά έτη το κάνει– το σκάνδαλο των υποκλοπών. Απέρριψε το αίτημα της αντιπολίτευσης για να κληθούν στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας, ο Ταλ Ντίλιαν, εκπρόσωπος της εισαγωγικής εταιρείας του λογισμικού Predator και ο Γρηγόρης Δημητριάδης, γενικός γραμματέας του πρωθυπουργού από το 2019 έως τον Αύγουστο του 2022, όταν αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο. Αφορμή για τις κλήσεις ήταν οι δηλώσεις του Ταλ Ντίλιαν πως έχει στη διάθεσή του έγγραφα, συμβάσεις και ηλεκτρονική αλληλογραφία που αποδεικνύει την επίσημη συνεργασία της Intellexa με την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών και συνέντευξη του Γρηγόρη Δημητριάδη, σύμφωνα με την οποία… θυσιάστηκε αναλαμβάνοντας την ευθύνη, για να μην προκύψει ζημιά στην κυβέρνηση, και επομένως ανασκευάζει προηγούμενη δήλωσή του ότι είχε άγνοια για την υπόθεση.
Η κυβέρνηση δεν ήθελε (ούτε θέλει) να καταθέσουν αυτοί οι δύο και επομένως έκανε μια ακροβασία: ο κανονισμός ορίζει πως στην Επιτροπή καταθέτουν «δημόσια πρόσωπα» και αυτοί, κατά την κρίση της ΝΔ, δεν είναι! Θυμίζουμε πως, ξανά η ΝΔ, είχε κόψει το να συσταθεί εξεταστική επιτροπή επειδή το συγκεκριμένο σκάνδαλο θίγει ζητήματα εθνικής ασφάλειας και επομένως απαιτούσε τις ψήφους 151 βουλευτών και όχι 120 βουλευτών. Έτσι, τώρα, ο Μ. Βορίδης ισχυρίστηκε πως ο Γ. Δημητριάδης δεν είναι δημόσιο πρόσωπο, επειδή δεν έχει τώρα κάποια δημόσια ιδιότητα. Βέβαια, η υπόθεση δεν αφορά το σήμερα, αλλά το τότε που ήταν γενικός γραμματέας του πρωθυπουργού (ανώτατο δημόσιο αξίωμα), αλλά αυτό δεν εξυπηρετεί το λογικό άλμα. Και για τον Ντίλιαν επιμένουν στο παράλογο του απλού πολίτη, που όμως παρακολουθούσε όλη την κυβέρνηση! Ο Α. Σαμαράς, ο οποίος ξανά ρίχνει το παραγάδι του «θα φτιάξω κόμμα», να δει τι ψάρια θα πιάσει (το 27,1% των ψηφοφόρων της ΝΔ στις ευρωεκλογές, σύμφωνα με την MRB, σίγουρα ή μάλλον θα τον ψήφιζε), προσέφυγε στον Άρειο Πάγο για διερεύνηση της παρακολούθησής του από το Predator, αφήνοντας αιχμές πως είναι γνωστό το γεγονός επί μήνες και πως δεν έχει διερευνηθεί αυτεπάγγελτα, με αποτέλεσμα να αποτελεί αντικείμενο μεθοδεύσεων και συγκάλυψης. Το αίτημα του πρώην πρωθυπουργού έρχεται λίγες μόλις μέρες μετά την αλλαγή της ηγεσίας στον Άρειο Πάγο, κατ’ επιλογή της κυβέρνησης και κατά παράβαση εννοιών του κράτους δικαίου αλλά και αρχών της ΕΕ. Τις ίδιες μέρες, αγωγή 7,6 εκατ. ευρώ κατέθεσαν οκτώ παρακολουθούμενοι του Predator, η οποία θα εκδικαστεί στις 7 Απριλίου του 2027, διατηρώντας ψηλά στην ατζέντα το σκάνδαλο. Ο ωτακουστής Γ. Δημητριάδης με τον αέρα που του έδωσε και η αποθέωσή του στο συνέδριο της ΝΔ στράφηκε με ανάρτησή του κατά κομμάτων της αντιπολίτευσης, συνδέοντας τη στάση τους με την εκλογική τους υποχώρηση.
Αυθαιρεσία
Με τη στάση της η κυβέρνηση έχει ορίσει ως κανόνα την αυθαιρεσία. Εδώ δεν είχε κανέναν ενδοιασμό να περάσει κοινή υπουργική απόφαση που καταργεί τον σκοπό των δικηγόρων, που είναι να υπηρετούν τα συμφέροντα των εντολέων τους, προκειμένου να αυξήσεις τις απελάσεις. Όλοι οι φορείς μπορούν να λειτουργούν δίχως νόμους και κανόνες, αρκεί να υπηρετούν τους σκοπούς που η εξουσία έχει ορίσει. Αυτός ο κατήφορος είναι δίχως φρένα.
Εγκεφαλικά νεκρός έχει κριθεί ο 20χρονος που πυροβολήθηκε πισώπλατα, ενώ ήταν πεζός πια ύστερα από καταδίωξη, και βρέθηκε με επτά σφαίρες στο κεφάλι. Οι δύο αστυνομικοί που πυροβόλησαν ισχυρίστηκαν ότι εξοστρακίστηκε η σφαίρα (η μία, οι άλλες έξι πήγαν να της κάνουν παρέα;) καθώς εκείνοι πυροβόλησαν προειδοποιητικά στον αέρα. Η αστυνομική βία και αυθαιρεσία δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό, γι’ αυτό έχει συσταθεί Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας από τον Συνήγορο του Πολίτη. Στην πρόσφατη έκθεσή του (30 Ιουνίου 2026) για το έτος 2025 ο ΕΜΗΔΙΠΑ ανακοίνωσε πως εξέτασε 272 υποθέσεις αυθαιρεσίας, 53% περισσότερες από το 2024, παρατηρώντας πως αυξήθηκαν κατά 70% οι καταγγελίες περιστατικών αυθαιρεσίας στελεχών των σωμάτων ασφαλείας από πολίτες, την ίδια στιγμή που το 62,9% των πορισμάτων ΠΔΕ ή ΕΔΕ που εξετάστηκαν δεν πληροί τις προδιαγραφές εμπεριστατωμένης και αποτελεσματικής έρευνας της νομολογίας του ΕΔΔΑ. Αλλά ας μην ανησυχούμε, και για την περίπτωση του 20χρονου διατάχθηκε μια ΕΔΕ ακόμα. Είναι και αυτό μία πρόοδος, σε αντίθεση με τη μηδενική διαβίβαση υποθέσεων στον ΕΜΗΔΙΠΑ από τη Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής το 2025 για περιστατικά αυθαιρεσίας σε σωφρονιστικά καταστήματα. Ένα καίριο (και διαχρονικό από όταν συστάθηκε ο Μηχανισμός) συμπέρασμα είναι «οι τάσεις στοχοποίησης σε ελέγχους, άσκηση βίας και παραλείψεις προστασίας προσώπων λόγω της εθνικής ή εθνοτικής τους καταγωγής, φύλου, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου, νεαρής ηλικίας, κ.ά., οι οποίες είναι ενδεικτικές προκαταλήψεων που επιβιώνουν στα σώματα ασφαλείας». Και στην περίπτωση του 20χρονου, το προφίλ αυτό τηρήθηκε απαρέγκλιτα. Οι πρώτες δε «πληροφορίες» έκαναν λόγο για «νεαρό Ρώσο». Όταν μίλησε η μητέρα του αποκαλύφθηκε πως το παιδί αυτό ήταν στο φάσμα του αυτισμού, με 86% αναπηρία. Αβίαστοι οι συνειρμοί με τον Νίκο Σαμπάνη, τον Κώστα Φραγκούλη, τον Χρήστο Μιχαλόπουλο, νεαροί από ευάλωτες ομάδες που έπεσαν νεκροί κατά τη διάρκεια καταδίωξης, με την ίδια πάντα αιτιολογία από πλευράς των αστυνομικών που πυροβόλησαν (στον αέρα πάντα) πως απειλήθηκε η ζωή τους.
Δίχως λογοδοσία
Από τη στιγμή που οι εκπρόσωποι του νόμου και της τάξης δεν υπόκεινται σε κανέναν έλεγχο ούτε έρχονται αντιμέτωποι με τις συνέπειες των πράξεών τους, αντίθετα οι νόμοι παραβλέπονται για την προστασία τους, και από τη στιγμή που έχουν απενεργοποιηθεί οι όποιοι μηχανισμοί ελέγχου, η αυθαιρεσία έχει φτάσει σε νέα επίπεδα. Στις 26 Ιανουαρίου του 2026 το εργοστάσιο της Βιολάντα στα Τρίκαλα ανατινάχθηκε, αφήνοντας πίσω πέντε νεκρές εργαζόμενες και αποκαλύπτοντας την έλλειψη μέτρων ασφαλείας και την απουσία ελέγχων. Από την πυρκαγιά που ξέσπασε την Πέμπτη σε επιχείρηση στον Ασπρόπυργο με αποτέλεσμα να τραυματιστούν έντεκα εργαζόμενοι, δύο εκ των οποίων νοσηλεύονται διασωληνωμένοι με σοβαρά εγκαύματα που έχουν καλύψει το 75-90% του σώματός του, αποκαλύφθηκε πως δεν εφαρμόζεται κανένα πρωτόκολλο ασφαλείας στις βιομηχανίες αυτές. Η Επιθεώρηση Εργασίας έχει αδρανοποιηθεί. Σύμφωνα με το Εργατικό Κέντρο Δυτικής Αττικής, οι εργοδότες δεν σταμάτησαν την παραγωγή όταν ξέσπασαν οι φωτιές σε τρεις επιχειρήσεις στην περιοχή και ήταν οι συνδικαλιστές που έβγαλαν έξω τους εργαζόμενους.
Αυτή είναι η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, που πρώτη στέλνει το μήνυμα της έλλειψης λογοδοσίας και κατεβαίνει σε όλες τις κρατικές υπηρεσίες, αλλά και τους ιδιώτες. Άραγε πόσο διαφέρει το ελληνικό κράτος από ένα δεσποτικό κράτος, ένα κράτος που λειτουργεί στην υπηρεσία των εχόντων εξουσία;
Το κράτος δικαίου στηρίζεται και στη χειραφετική δύναμη της λαϊκής κυριαρχίας. Ο λαός είναι αυτός που δίνει ιδιότητα στα κρατικά όργανα, και είναι και στην ευθύνη του, ως πηγή κάθε εξουσίας, να πάψει να είναι άψυχος και να αναλάβει την υπεράσπιση, αλλά κυρίως τη λειτουργία του κράτους δικαίου. Αυτό είναι που απεύχεται και η Νέα Δημοκρατία.
Στην απέξω
* Στο χαμηλότερο επίπεδο της εικοσαετίας (μόλις στο 11,2%) βρίσκεται η νομοθετική συναίνεση της αντιπολίτευσης στη Βουλή, σύμφωνα με μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών. Για το 2026, η μέση νομοθετική συναίνεση έχει πιάσει πάτο στο 6,94%. Το στοιχείο αυτό δεν αποδεικνύει μόνο την πολιτική πόλωση, αλλά κυρίως τη χαμηλή ποιότητα νομοθέτησης.
* Την τέταρτη θέση των χωρών του ΟΟΣΑ με τον υψηλότερο πληθωρισμό κατέλαβε η Ελλάδα. Ο πληθωρισμός για τον Μάιο αυξήθηκε στο 4,6% (από 4,4% τον Απρίλιο), με τέσσερις από τις τριάντα οχτώ χώρες να καταγράφουν πάνω από 5% και συγκεκριμένα την Κολομβία (5,8%), τη Λιθουανία (5,5%), την Ελλάδα (5,2%) και την Ισλανδία (5,1%). Τρανή απόδειξη του πώς (δεν) αντιμετωπίζει την ακρίβεια η κυβέρνηση.
* Ρεπορτάζ των Reporters United αποκαλύπτει πώς το ελληνικό κράτος αδρανεί σε σχέση με τον ονλάιν τζόγο και αφήνει να λειτουργούν μην αδειοδοτημένα καζίνα που καταγράφουν ροές 600 εκατ. Η μαύρη αγορά των λεγόμενων «τυχερών παιχνιδιών» έχει τζίρο 1,8 δισ. ευρώ, δεν υπόκειται σε ελέγχους, ούτε σε περιορισμούς. 894.000 πολίτες συμμετείχαν το 2025 σε μη αδειοδοτημένα τυχερά παιχνίδια, για να έχουμε εικόνα του μεγέθους επιρροής του τζόγου.
Σκίτσο του Βαγγέλη Χερουβείμ
