Σωτήρης Ρούσσος «Η Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στη Γάζα», εκδόσεις: Έρμα, 2025
Κάποια στιγμή στο σχολείο (ή το πανεπιστήμιο) όλοι και όλες πήραμε εκείνα τα μικρά βιβλιαράκια που συνόψιζαν τα μαθήματα κι έδιναν τις λύσεις στα προβλήματα. Τα «λυσάρια» σε βοηθούσαν να περάσεις το μάθημα, αλλά ορισμένες φορές έδιναν επίσης το έναυσμα για περαιτέρω μελέτη, γιατί ξεδιάλυναν το θολό τοπίο του γνωστικού πεδίου.
Αυτά τα σχολικά λυσάρια μού θύμισε η μελέτη του Σωτήρη Ρούσσου Η Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στη Γάζα, η οποία μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Έρμα. Ο Ρούσσος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου κι επιστημονικός υπεύθυνος του Κέντρου Μεσογειακών Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών. Αναμφίβολα, πρόκειται για τον κορυφαίο έλληνα αραβολόγο.
Οι τρεις βασικές αρετές του Ρούσσου αποτυπώνονται με ενάργεια σε αυτό το μικρού σχήματος βιβλίο των 100 σελίδων. Πρώτον, ο συγγραφέας έχει βαθιά γνώση των ζητημάτων της Μέσης Ανατολής. Όταν λέω βαθιά γνώση, δεν αναφέρομαι μόνο στις σπουδές και τις μελέτες του, αλλά και σε ένα δίκτυο ειδικών σε όλη την περιοχή με τους οποίους βρίσκεται σε διαρκή επαφή. Δεύτερον, δεν μπερδεύει την ανάλυση της κατάστασης με τις προσωπικές επιθυμίες και τις ιδεολογικές αντιλήψεις του. Γι’ αυτό πολλές φορές «δεν έχει νέα ευχάριστα να πει». Τρίτον, ο Ρούσσος έχει μια εξαιρετική ικανότητα εκλαΐκευσης της ιδιαίτερα περίπλοκων μεσανατολικών politics, χωρίς να χάνει την επιστημονική ακρίβειά του.
Το βιβλίο Η Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στη Γάζα εμπεριέχει, λοιπόν, πολλή γνώση και μελέτη χρόνων, αναλύει με ψυχραιμία το γεωπολιτικό παίγνιο στη Μέση Ανατολή και παραμένει απολύτως κατανοητό ακόμα και για τον/την αναγνώστη/τρια που δεν έχει εξοικείωση με το αντικείμενο. Όσες-οι έχουν περισσότερες γνώσεις θα βοηθηθούν από την κωδικοποίηση των εξελίξεων, καθώς και από την ανάδειξη επιμέρους ζητημάτων (όπως η κατάσταση στην Ιορδανία) που δεν είναι γνωστά.
Θα λέγαμε ότι πρόκειται για ένα εισαγωγικό εγχειρίδιο στην ανάλυση της νέας Μέσης Ανατολής που αναδύεται μέσα από τη γενοκτονία στη Γάζα, ένα «λυσάρι» για να αρχίσουμε να ξεδιαλύνουμε το τοπίο.
Ο Ρούσσος δηλώνει ότι «επιχειρεί μια πολυεπίπεδη ανάλυση του νέου περιφερειακού τοπίου στη Μέση Ανατολή, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ένα ανανεωμένο ερμηνευτικό πλαίσιο». Η ανάλυσή του θεμελιώνεται στην κατηγοριοποίηση των μεσανατολικών κρατών σε τρεις ομάδες. Η πρώτη είναι τα κράτη ηγεμόνες, στην οποία ανήκουν το Ισραήλ, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Ιράν. Η δεύτερη είναι τα αποτυχημένα ή δυσλειτουργικά κράτη, όπως η Συρία, το Ιράκ, η Υεμένη και εν μέρει ο Λίβανος. Στην τρίτη κατηγορία είναι τα κράτη αναχώματα, δηλαδή η Αίγυπτος και η Ιορδανία. Με βάση αυτές τις κατηγορίες κρατών, ο συγγραφέας αναλύει τις εξελίξεις με συνοπτικό, αλλά διεισδυτικό τρόπο. Ταυτόχρονα, συνδέει τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή (ή Δυτική Ασία όπως αποκαλούν την περιοχή οι Ιρανοί) με την «κατεδάφιση του μοντέλου του ατλαντικού φιλελευθερισμού» που χαρακτηρίζει την εποχή μας.
Μια μελέτη που αξίζει να διαβαστεί.
