Ένας ποιητής απαντά στα σκυλιά του πολέμου

Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος υπήρξε ο πρώτος πόλεμος της νέας εποχής. Και λόγω κλίμακας αλλά επίσης λόγω του βιομηχανοποιημένου τρόπου εξάλειψης των αντιπάλων. Είναι μαζί και ο πόλεμος στον οποίο πέθανε το ηρωικό ιδεώδες. Κατά τον οποίο πόλεμο, η εναντίωση απέναντί του έμοιαζε πιο ηρωική πράξη από την ίδια τη συμμετοχή σε αυτόν. Οι ποιητές της περιόδου, οι ποιητές του πολέμου (War poets) για πρώτη φορά δεν υμνούν την άνευ όρων γενναιότητα, τον πατριωτισμό της κατάφασης και τη θυσία χωρίς δεύτερη σκέψη. Στα ποιήματά τους περιγράφουν τη φρίκη των χαρακωμάτων, το παράλογο του πολέμου, την πολιτική σκοπιμότητα που γεννά τροφή για τα κανόνια.

Ανάμεσα στους ποιητές αυτούς, μια από τις πιο ξεχωριστές περιπτώσεις υπήρξε ο Ζίγκφριντ Σασούν. Τόσο για τα σπουδαία του ποιήματα όσο και για τη γενικότερη στάση του. Γεννημένος το 1886, ο Σασούν στρατεύθηκε το 1915 και στάλθηκε στη Γαλλία. Τα κατορθώματά του στην πρώτη γραμμή, του έδωσαν το προσωνύμιο «Ο Τρελός Τζακ» (Mad Jack) ακριβώς λόγω των αυτοκτονικών ρίσκων που έπαιρνε. Ο Σασούν παρασημοφορήθηκε δύο φορές, ενώ ο αδερφός του σκοτώθηκε στο μέτωπο της Καλλίπολης. 

Η στάση του όμως απέναντι στον πόλεμο άλλαξε. Βλέποντας πως ο πόλεμος συνεχίζει χωρίς καμία λογική και ερχόμενος σε επαφή με τους επικεφαλής του αντιπολεμικού κινήματος, όπως ο Μπέρτραντ Ράσελ, ο Σασούν θα στραφεί όχι μόνο ενάντια στον πόλεμο αλλά και ενάντια σε όλους αυτούς που θεωρούσε υπεύθυνους πως τον συνεχίζουν.

Το 1917 έγραψε την περίφημη επιστολή του στους Times. Μια επιστολή που λόγω τόσο της στρατιωτικής όσο και της λογοτεχνικής του φήμης αποτέλεσε σκάνδαλο και δημιούργησε κατακραυγή. Ο Σασούν επρόκειτο να οδηγηθεί στο στρατοδικείο και ενδεχομένως να εκτελεστεί ως προδότης (ο ίδιος γνώριζε το ενδεχόμενο και είχε πρόθεση να πληρώσει το τίμημα). Την παραπομπή του στο στρατοδικείο απέτρεψε η παρέμβαση του φίλου του Ρόμπερτ Γκρέιβς (διάσημος ποιητής και αργότερα συγγραφέας του περίφημου Εγώ, ο Κλαύδιος). Ο Γκρέιβς παρενέβη και έπεισε τις αρχές πως ο Σασούν πάσχει από σοκ βομβαρδισμού (shell shock). Ο Σασούν αντί για το απόσπασμα στάλθηκε τελικά (προς απογοήτευσή του) σε πολεμικό νοσοκομείο του Εδιμβούργου.

Η επιστολή έλεγε:

«Κάνω αυτή τη δήλωση ως πράξη εκούσιας περιφρόνησης της στρατιωτικής εξουσίας, επειδή πιστεύω ότι ο Πόλεμος παρατείνεται σκόπιμα από εκείνους που έχουν την εξουσία να τον τερματίσουν. Είμαι στρατιώτης, πεπεισμένος ότι ενεργώ εκ μέρους των στρατιωτών. Πιστεύω ότι αυτός ο Πόλεμος, στον οποίο συμμετείχα από πόλεμος άμυνας και απελευθέρωσης, έχει πλέον μετατραπεί σε πόλεμο επιθετικότητας και κατάκτησης. Πιστεύω ότι οι λόγοι για τους οποίους εγώ και οι συνάδελφοί μου συμμετείχαμε σε αυτόν τον Πόλεμο, θα έπρεπε να έχουν οριστεί με σαφήνεια έτσι ώστε να καθίσταται αδύνατη η τροποποίησή τους χωρίς τη γνώση μας. Και πως αν αυτό είχε γίνει, οι στόχοι που μας ώθησαν θα ήταν πλέον επιτεύξιμοι μέσω των διαπραγματεύσεων.

Έχω δει και έχω υπομείνει τα βάσανα των στρατευμάτων και δεν μπορώ πλέον να συμμετέχω στην παράταση αυτών των βλαβών για σκοπούς που πιστεύω ότι είναι κακοί και άδικοι.

Δεν διαμαρτύρομαι για τη στρατιωτική διεξαγωγή του Πολέμου, αλλά για τα πολιτικά λάθη και τις σκοπιμότητες για τις οποίες θυσιάζονται οι μαχητές.

Εκ μέρους όσων υποφέρουν τώρα, διαμαρτύρομαι ενάντια στον δόλο που ορίζει την μοίρα τους. Πιστεύω επίσης πως η πράξη αυτή μπορεί να βοηθήσει στην πάταξη του άκαρδου εφησυχασμού της πλειοψηφίας όσων μένουν πίσω στην πατρίδα, για τη συνέχιση των αγωνιών που δεν μοιράζονται και τις οποίες δεν μπορούν να φανταστούν και να συνειδητοποιήσουν. Ιούλιος του 2017.»

Η επιστολή και η στάση του Ζίγκφριντ Σασούν δεν θα μείνουν στην ιστορία μόνο ως πράξεις γενναιότητας και αυταπάρνησης υπέρ της δικαιοσύνης και της αλήθειας, αλλά ταυτόχρονα και ως παραδείγματα ανάδειξης του θεμελιακού ψεύδους των πολέμων και της στάσης που πρέπει να έχουμε απέναντί τους.