Μετατοπίσεις, ασάφειες και κενά με πολιτική στόχευση
Με την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη, καθώς δεν περιορίστηκε στα οικονομικά θέματα αλλά υπήρξε κεντρική παρέμβαση, έχουμε πια τη γραμμή που θα ακολουθήσει η ΕΛΑΣ προεκλογικά. Και αυτή περιλαμβάνει μετατοπίσεις από κλασικές θέσεις της Ανανεωτικής και Ριζοσπαστικής Αριστεράς, γενικόλογες τοποθετήσεις που δίνουν την ευχέρεια ελιγμών, κενά και παρακάμψεις για να αποφευχθεί πολιτικό κόστος. Η στόχευση είναι καθαρά πολιτική: να προσελκύσει η ΕΛΑΣ πιο μετριοπαθείς ή συντηρητικότερες δυνάμεις για το άλμα στην κυβέρνηση. Η διαβεβαίωση, ως εκ τούτου, από τον ομιλητή ότι παλεύει για την αλλαγή και όχι για την εναλλαγή μένει εντελώς μετέωρη.
Ο ομιλητής αποδέχεται από την αρχή ως χώρο άσκησης πολιτικής αυτόν που διαμορφώνει η έως τώρα οικονομική και ιδίως δημοσιονομική πολιτική. Όπως εύστοχα σημειώνει σε ανάρτησή του ο καθηγητής Χριστόφορος Βερναρδάκης, «το πολιτικά κρίσιμο είναι ότι ο διαθέσιμος δημοσιονομικά χώρος μετατρέπεται σε προκαταρκτικό όριο της κοινωνικής πολιτικής» με αποτέλεσμα η επιλογή να μην «ξεκινά πρωτίστως από τις ανάγκες των κοινωνικών δικαιωμάτων που πρέπει να αποκατασταθούν… (αλλά) από το τι μπορεί να χρηματοδοτηθεί με ασφάλεια εντός ενός προκαθορισμένου δημοσιονομικού χώρου». Αυτό είναι το έδαφος όπου γίνεται και η αντιπαράθεση για το ύψος των δαπανών και την κοστολόγηση.
Οι επιλογές
Η προτεινόμενη φορολογική πολιτικήείναι γενικόλογη, έχει ασάφειες και κενά. Περιλαμβάνει μέτρα που αναζητούν νέους πόρους ή χώρο για ελαφρύνσεις ιδίως στους επαγγελματίες, αλλά αποφεύγει να μιλήσει για αλλαγές στη φορολογική κλίμακα (π.χ. τιμαριθμοποίηση) ή διαφοροποιημένους συντελεστές ανάλογα με την πηγή εισοδήματος. Ο προτεινόμενος φόρος του 1% με 1%, με τις δυσκολίες που περιλαμβάνει, το χαμηλό ποσοστό και την ασάφεια της βάσης που θα επιβληθεί, τείνει να γίνει άλλοθι του δισταγμού να φορολογηθούν η περιουσία, τα υπερκέρδη, τα μερίσματα. Καμιά νύξη για τη σχέση άμεσων-έμμεσων φόρων.
Ο δισταγμός περνά και στις δαπάνες.Υπάρχουν αναδιανεμητικά μέτρα μέσω μισθών, επιδομάτων ή μέτρα κοινωνικής πολιτικής. Όμως λείπει η θέση του 13ου μισθού στους δημοσίους υπαλλήλους και της 13ης σύνταξης, που είναι κλασική θέση της Αριστεράς και των συνδικάτων. Συναφές θέμα είναι και η πολιτική μείωσης του ΦΠΑ.Η μείωσή του στο 6%, και όχι ο μηδενισμός του, σε ορισμένα και μόνο βασικά αγαθά είναι επιλογή που κινείται στην ίδια λογική. Τι θα γίνει με τον ΦΠΑ στα είδη υγιεινής, διατροφής, στα βασικά είδη; Απουσιάζει και η μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης.
Ασάφειες και κενά υπάρχουν και στα εργασιακά-μισθολογικά.Εξαγγέλλεται η αύξηση του κατώτατου μισθού, και πρόβλεψη για μέσο μισθό πλήρους απασχόλησης στο τέλος της τετραετίας 1.800 ευρώ, η αύξηση κατά 500 ευρώ του μισθού γιατρών-υγειονομικών και 300 ευρώ των εκπαιδευτικών. Μένει όμως να διευκρινιστεί εάν αυτά συνιστούν επιδοματικές αυξήσεις ή εάν θα ενσωματωθούν στον οργανικό μισθό. Δεν έγινε επίσης καμία αναφορά στους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων. Το σπουδαιότερο, όμως, δεν έγινε καμία αναφορά στη μείωση του χρόνου εργασίας, (35ωρο, τετραήμερο). Η θετική αναφορά στην αποκατάσταση των συλλογικών συμβάσεων αφορά τομέα με πλείστες όσες επιδεινώσεις από τη ΝΔ. Χρειάζεται συγκεκριμενοποίηση: 13ωρο, μονομερής προσφυγή στη διαιτησία, δικαιολόγηση απόλυσης κτλ., κτλ.
Οι εξοπλισμοίαπουσίαζαν από την ομιλία παρά την επικίνδυνη επικαιρότητά τους, λόγω της υπογραφείσας συμφωνίας με το Ισραήλ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» και τις αντιδράσεις της Τουρκίας. Θετικό ότι επιτέλους ο ομιλητής χρησιμοποίησε τον όρο «γενοκτονία» για τον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα. Ωστόσο, η εθνικοπατριωτική οπτική του συναντά τον φόβο ότι η όποια κριτική θα επικριθεί από τα δεξιά. Χωρίς όμως περιορισμό των δαπανών για εξοπλισμούς χώρας που ήδη οι δαπάνες της είναι 5% του ΑΕΠ, μπορεί να υπάρξει επαρκές κοινωνικό κράτος; Ο περιορισμός αφήνει μικρά περιθώρια, βεβαίως θετικά, αλλά εντελώς ανεπαρκή.
Ο ρόλος του κράτους
Ο ρόλος του κράτους στην ανάπτυξη συναντάται με την απουσία θέσης για επανακρατικοποίηση επιχειρήσεων που παράγουν υπηρεσίες μεγάλης κοινωνικής σημασίας, όπως νερό, ενέργεια, μεταφορές, στέγαση κ.ά. Για τη ΔΕΗ επιλέγεται η περίτεχνη διατύπωση του «δημόσιου στρατηγικού ρόλου» της, έτσι που μένουν αστήρικτα μέτρα θετικά, όπως συστήματα αποθήκευσης από την παραγόμενη ενέργεια των ΑΠΕ και τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια αγοράς ενέργειας. Το ίδιο ισχύει και για τις τράπεζες.Απουσιάζει η θέση για μια δημόσια τράπεζα, ενώ με μεγάλο δισταγμό αναφέρεται το ζήτημα της κεφαλαιακής επάρκειας –ούτε καν θίγεται ο ανεπιθύμητος στους τραπεζίτες «αναβαλλόμενος φόρος»– για τα επόμενα τρία χρόνια, που δεν θα παίρνουν μερίσματα οι μέτοχοι και μετά θα φορολογούνται.
Ο ρόλος του κράτους ως παραγωγούέναντι του κράτους μάνατζερ είναι θέμα συζήτησης στην Αριστερά της Ευρώπης (ανάρτηση Βερναρδάκη). Το κράτος έχει εξουσία πάνω στην επένδυση; Σε ανάρτησή του ο Τάκης Κατσαρός συμπεραίνει ότι «το δημόσιο ως επενδυτής και το κράτος στρατηγείο της ανάπτυξης και στήριξης εναλλακτικών μορφών οργάνωσης απουσιάζουν πλήρως από τη λογική της ΕΛΑΣ». Το Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης δεν καλύπτει το κενό.
Κριτική από τα κόμματα
Η ΝΔ αναφέρει ότι οι εξαγγελίες Τσίπρα είναι το πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης του ΣΥΡΙΖΑ το 2014.
Το ΠΑΣΟΚ κατηγορεί τον Τσίπρα ότι «έκανε αντιγραφή του 80% του προγράμματος του ΠΑΣΟΚ». Αντίθετα, ο Κ. Τσουκαλάς δήλωσε ότι «το πρόγραμμα Τσίπρα δεν είναι αντιπαραθετικό με αυτό της ΝΔ και σίγουρα δεν δημιουργεί συνθήκες ανάπτυξης».
Ο Νίκος Παππάς, γραμματέας του ΣΥΡΙΖΑ, επικεντρώνει την κριτική του στον περιορισμό του δημοσιονομικού χώρου που «περιορίζει τις επιλογές της αναδιανεμητικής πολιτικής». Ως αποτέλεσμα «υπάρχει μία πάρα πολύ σοβαρή προγραμματική μετατόπιση σε σχέση με όσα ψηφίσαμε από κοινού πριν την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα από τον ΣΥΡΙΖΑ». Αναφέρθηκε στη συνέχεια σε παραλείψεις όπως ο δημόσιος έλεγχος της ΔΕΗ και μιας τράπεζας, η πρόταση για 13ο μισθό και 13η σύνταξη, μείωση ειδικών φόρων κατανάλωσης στο κατώτατο του επιτρεπόμενου όρου της ΕΕ, μηδενισμό ΦΠΑ στα τρόφιμα και στα φάρμακα.
Η Νέα Αριστεράσημείωσε ότι: «Το οικονομικό πρόγραμμα που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας χτες στη Θεσσαλονίκη επιβεβαιώνει πως η ΕΛΑΣ δεν αρθρώνει κάποια συνεκτική πολιτική πρόταση ικανή να ανατρέψει τη δυσμενή κατάσταση που έχει σχηματίσει η κυβέρνηση Μητσοτάκη τα επτά χρόνια της διακυβέρνησής του». Αναφερόμενη στις παραλείψεις της ομιλίας, συμπεραίνει ότι «η ΕΛΑΣ και ο Αλέξης Τσίπρας δεν έχουν στόχο να χτυπήσουν αποφασιστικά τις ανισότητες που έχει γιγαντώσει η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Σε μια κοινωνία που αγωνιά για την επιβίωσή της η ΕΛΑΣ επενδύει στη μοιρολατρία και στις ελάχιστες προσδοκίες των πολιτών».
Οι Πράσινοι-Οικολογίαυποστηρίζουν ότι: «Οι οικονομικές εξαγγελίες Τσίπρα είναι χωρίς οικολογική διάσταση. Για άλλη μια φορά ένα ξεπερασμένο οικονομικό μοντέλο προσπαθεί να μεταμφιεστεί σε “βιώσιμο”, αγνοώντας τα πραγματικά φυσικά και κλιματικά όρια του πλανήτη», σχολιάζουν με αφορμή την ανακοίνωση του οικονομικού προγράμματος της ΕΛΑΣ από τον Τσίπρα. «Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης», τονίζουν, «δεν είναι απλή παράθεση ποσοστών και διακηρύξεων, και μάλιστα λιγότερο φιλόδοξων από την ευρωπαϊκή και ελληνική νομοθεσία. Είναι ζήτημα ριζικής αλλαγής παραγωγικού και καταναλωτικού προτύπου». Συγκεκριμένα, θεωρούν ότι είναι «στόχοι-πυροτεχνήματα χωρίς μηχανισμούς, πράσινος κεϋνσιανισμός αντί για ενεργειακή επάρκεια, καμία αναφορά στις εξορύξεις υδρογονανθράκων στις ελληνικές θάλασσες, καμία αναφορά στη δημιουργία μητροπολιτικού πάρκου στη ΔΕΘ ενώ υποστηρίζει τις μεταφορές για το εμπόριο κι όχι για τους πολίτες». Και καταλήγουν: «Δυστυχώς, η πρόταση της ΕΛΑΣ είναι λιγότερο φιλόδοξη από την ήδη υφιστάμενη ευρωπαϊκή και ελληνική νομοθεσία».
Φωτό: 12_psomopoulou Βασίλης Βερβερίδης / Eurokinissi
