Gabriel Zucman, «Οι δισεκατομμυριούχοι δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος, εμείς όμως μπορούμε να τους σταματήσουμε», εκδόσεις Πόλις, 2026
Η ταξική πάλη υπάρχει και είναι η τάξη μου, που κερδίζει
Γουόρεν Μπάφετ
Η φράση του Μπάφετ είναι πασίγνωστη. Διατυπώθηκε, άραγε, ως πρόκληση; Ως εμφατική υπογράμμιση της καπιταλιστικής βούλησης «να μη μένει τίποτε κρυφό»; Να διαιωνίζεται μια συντριπτική καθυπόταξη της εργατικής τάξης με μόνη ιδεολογία τον ανοιχτό κυνισμό;
Όπως κι αν έχει, αποτελεί έκφραση του γεγονότος πως, για πρώτη φορά στην ιστορία, η τάξη των καπιταλιστών αισθάνεται τόσο σίγουρη για τον εαυτό της. Βέβαιη ότι η κυριαρχία της θα είναι «μέχρι το τέλος του κόσμου». Μπορεί, επομένως, να αποδέχεται τη βάση της κοσμοαντίληψης του αντιπάλου –την ταξική πάλη– ως δεδομένη. Για να πει πως, πλέον, ακόμη και η ανοιχτή αναγνώριση δεν συνιστά κίνδυνο. Η ιδεολογία δεν επιδιώκει κυρίως την παραγνώριση της αλήθειας, δεν επιδιώκει τον φενακισμό ούτε τη «συναίνεση».
Έτσι είναι, έτσι θα είναι.
Αποτελεί μια πολύ επιλεγμένη επίδειξη δύναμης. Όχι για να αντιμετωπίσει κάποια απειλή, αλλά για να δηλώσει τη βαθιά πεποίθηση πως η τάξη του είναι «από πάνω». Άρα να εκφράσει αντί για φόβο περιφρόνηση.
Γι’ αυτό κιόλας, αυτός κι άλλοι τέτοιοι, επί χρόνια, ισχυρίζονταν (sic) –από το Νταβός, συνήθως– ότι «είναι κρίμα» να μην πληρώνουν οι ίδιοι και όλα τα βάρη να τα επωμίζεται η κοινωνική πλειονότητα. Συνεχίζοντας να μην πληρώνουν, έχουν μία ακόμη απόλαυση: να κοροϊδεύουν τους φτωχούς.
Ο Ζουκμάν δίνει και τους σχετικούς αριθμούς. Οι οποίοι, για παράδειγμα, λένε ότι στη Γαλλία οι δισεκατομμυριούχοι –75 οικογένειες, όλες κι όλες– έχουν πραγματικό φορολογικό συντελεστή στο εισόδημά τους 1,25%. Η γαλλίδα εκπαιδευτικός ή νοσηλεύτρια υφίσταται φορολόγηση τάξης του 40-50%! Για να το πω αλλιώς, οι δισεκατομμυριούχοι προσφέρουν (;) το 0,03% των φορολογικών εσόδων του κράτους.
Η εικόνα είναι σχεδόν ίδια σε όλες τις χώρες. Οι υπερ-πλούσιοι δεν πληρώνουν τίποτε απολύτως. Πράγμα που αίρει ένα από τα κύρια επιχειρήματα των κυβερνήσεων, οι οποίες, ούσες απρόθυμες να τους φορολογήσουν, ισχυρίζονται πως, αν το επιδίωκαν, «τα κεφάλαια θα έκαναν φτερά σε άλλη γη σε άλλα μέρη». Όπως σημειώνει ο Ζουκμάν, «αν όλοι μας οι δισεκατομμυριούχοι έφευγαν αύριο και εγκαθίσταντο σε κάποιον φορολογικό παράδεισο όπου δεν ισχύει κανένας άμεσος φόρος […] τα έσοδα του δημόσιου ταμείου θα παρέμεναν ουσιαστικά στο ίδιο επίπεδο» (σελ. 33).
Ο κυριότερος τρόπος με το οποίο δεν υπόκεινται σε φορολόγηση είναι η τοποθέτηση των εισοδημάτων τους σε εταιρείες συμμετοχών, οι οποίες, για να «ενισχύσουν τη συνολική επένδυση», «διευκολύνονται» φορολογικά. Πολλές, μάλιστα, από τις οποίες, όπως η Berkshire Hathaway του Μπάφετ, δεν δίνουν μερίσματα στους μετόχους, έτσι ώστε να αποφεύγεται ακόμη και η ελάχιστη φορολόγηση.
Δεν χρειάζονται, άλλωστε, ατομικά εισοδήματα. Ο Μασκ έδωσε πάνω από 40 δισεκατομμύρια για την αγορά του Twitter χωρίς να έχει τη χρονιά εκείνη προσωπικό εισόδημα! Ο Μπέζος πρόσφατα δήλωσε τόσο χαμηλό εισόδημα, ώστε διεκδίκησε –και έλαβε– οικογενειακό επίδομα!
Η συνθήκη αυτή, μας λέει ο Ζουκμάν, εκτός των προφανών οικονομικών συνεπειών, είναι κι ένα μεγάλο πλήγμα στη δημοκρατία. Και όχι μόνο στην πολιτική δημοκρατία. Στην πραγματικότητα, όπως σημείωσα στο αρχικό σχόλιο, η βασική συνθήκη της εκμετάλλευσης, που χαρακτηρίζει τον καπιταλισμό –και όχι μόνο τους δισεκατομμυριούχους–, με τους δισεκατομμυριούχους γίνεται συνειδητή περιφρόνηση της «μάζας», η οποία όχι δεν δικαιούται όσα ζητάει, αλλά δεν δικαιούται απολύτως τίποτε!
Τι θα μπορούσε να γίνει; Σύμφωνα με την πρόταση του Ζουκμάν, μια καλή μέθοδος θα ήταν η επιβολή ενός συντελεστή 2% στην περιουσία όσων συγκεντρώνουν πλούτο άνω των 100 εκατομμυρίων –των οποίων η περιουσία αντιστοιχεί στο 42% του ΑΕΠ.
Φορολόγηση του πλούτου – γιατί το εισόδημα γίνεται αποδεκτό πως είναι «άπιαστο».
Τι θα σήμαινε αυτό δημοσιονομικά; Μια αύξηση των εσόδων κατά 0,8% του ΑΕΠ!
Ο Ζουκμάν ισχυρίζεται ότι δεν είναι αμελητέο. Ενώ φανερά είναι αμελητέο. Για σύγκριση να πω πως ο ευρωπαϊκός στόχος για τις πολεμικές μόνο δαπάνες είναι στο 5%. Ακόμη κι αν ολόκληρο το κέρδος του 0,8% πήγαινε για κοινωνικές δαπάνες, η αντίστοιχη λόγω πολεμικών μείωση θα είναι γύρω στο 3,5%.
Μια τρύπα στο νερό, λοιπόν; Όχι ακριβώς.
Πρώτα πρώτα γιατί η πρόταση του Ζουκμάν παραβιάζει, μετά από πολύ καιρό, ένα πολύ ισχυρό ταμπού –τη δυνατότητα των υπερ-πλούσιων να είναι, σε όλα και όχι μόνο στον πλούτο, «δικαίως διαφορετικοί» από τους πληβείους. Επιπρόσθετα, ξαναθέτει ζητήματα προοδευτικής αναδιανομής, τα οποία δεν μπορεί παρά να βρίσκονται στο επίκεντρο κάθε προσπάθειας εργατικής ταξικής αντεπίθεσης. Που θα πρέπει προφανώς να αφορά πολύ περισσότερους από τους δισεκατομμυριούχους –οι περισσότεροι καπιταλιστές δεν είναι δισεκατομμυριούχοι. Είναι, ωστόσο, δομικά, το ίδιο εκμεταλλευτές. Και, επίσης, υποφορολογούνται. Όχι στον ίδιο βαθμό, αλλά υποφορολογούνται. Ζήτημα δημοκρατίας τίθεται και γι’ αυτούς.
Τέλος, τα να προβάλλουν τέτοια θέματα επιστήμονες κάθε άλλο παρά ριζοσπάστες, διευρύνει τη δυνατότητα της Αριστεράς να γίνεται ορατή και περισσότερο αποτελεσματική.
Φαίνεται χαρακτηριστικά στην αντίστοιχη πρόταση του Σάντερς, που ανεβάζει τον συντελεστή στο 5%. Πρόταση που γίνεται όλο και πιο δημοφιλής στις ΗΠΑ και διαμορφώνει ένα πλαίσιο πολιτικής για τη working class, η οποία είναι η βασική έγκληση της αμερικανικής Αριστεράς.
