O Oύλι Γεντς, μέλος του NSU Watch, μιλά στην «Εποχή» για την απάντηση στην άνοδο της ακροδεξιάς και την εμπειρία από τη δίκη της νεοναζιστικής τρομοκρατικής οργάνωσης NSU
Περπατώντας στους δρόμους του Βερολίνου, μιας μεγαλούπολης με οξείες αντιθέσεις, που φαίνεται να μη νοιάζεται να κρύψει τη φτώχεια, την εγκατάλειψη και τις αντιφάσεις της σύγχρονης Γερμανίας, ακούγονται σαν υπόκωφη συνοδεία τα λόγια του Ούλι Γεντς: «Αν πιάσεις το νήμα από τη μεταχιτλερική Γερμανία και φτάσεις στο σήμερα, αψηφώντας το μεσοδιάστημα της διαιρεμένης Γερμανίας, τότε δεν θα κατανοήσεις τι συμβαίνει.» Περπατώντας δίπλα στο Τείχος δεν μπορείς παρά να σκεφτείς πόσο γρήγορα ξαναϋψώσαμε τείχη, σαν έτοιμοι από καιρό. Λίγες μόνο μέρες πριν την εικοστή ένατη επέτειο της πτώσης του Τείχους του Βερολίνου, στις 9 Νοεμβρίου 1989, το ακροδεξιό AfD μπαίνει στα κοινοβούλια και των δεκαέξι ομόσπονδων κρατιδίων της Γερμανίας. Ενώ, λίγους μήνες μετά την ολοκλήρωση της δίκης του νεοναζιστικού τρομοκρατικού NSU, που διήρκεσε πέντε χρόνια, πολλά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα, το δίλημμα αστοχία ή συγκάλυψη αιωρείται και οι οικογένειες των θυμάτων μιλούν για θεσμικό ρατσισμό.
Κι όμως υπάρχει ελπίδα, στις εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων που διαδηλώνουν στις γερμανικές μεγαλουπόλεις ενάντια στην ξενοφοβία και στη συσκότιση των πραγματικών αιτιών της εξαθλίωσής τους. Σε αυτούς που δεν αποδέχονται ότι δεν υπάρχει εναλλακτική, εκτός από αυτή που προωθεί η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), και επιμένουν να δίνουν τους μικρούς αγώνες της καθημερινότητας με μη βίαιο τρόπο, όπως επισημαίνει ο συνομιλητής της «Εποχής». Συναντήσαμε τον Ούλι Γεντς στο Βερολίνο και την Τετάρτη θα συμμετέχει, ως μέλος του NSU Watch, στο πάνελ της συζήτησης που διοργανώνει το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ – Παράρτημα Ελλάδας, στην Αθήνα (βλ. παραπλεύρως), με θέμα «Ο νεοναζισμός στο εδώλιο».
Τη συνέντευξη πήρε η Ζωή Γεωργούλα
Ας δούμε από πιο κοντά το NSU, τι ήταν και τι προέκυψε από τη δίκη ότι ήταν;
Καταρχάς, η δίκη δεν έδωσε τις απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματα που οι περισσότεροι άνθρωποι είχαμε σχετικά με τη δράση του NSU. Τα αρχικά της οργάνωσης σημαίνουν Nationalist Socialist Underground, πρόκειται για μια οργάνωση που ξεκίνησε τη δράση της περίπου το 1999 με 2000, με τρεις ανθρώπους, δύο άντρες και μία γυναίκα, που άρχισαν να ζουν «υπόγεια», πέρασαν στην παρανομία δηλαδή, διαφεύγοντας της σύλληψης από την αστυνομία. Είχαν ογκώδη φάκελο ως μέλη ακροδεξιών και ναζιστικών οργανώσεων για βίαιη και επιθετική δράση, για τοποθέτηση βομβών, τη δεκαετία του ’90, και προέρχονταν όλοι από μια πόλη της Ανατολικής Γερμανίας, στο ομόσπονδο κρατίδιο της Θουριγγίας, τη Γένα. Ξαφνικά εξαφανίστηκαν, ξέραμε ότι ζούσαν και διέφευγαν της σύλληψης αλλά δεν ξέραμε πού και πώς. Ώσπου, μόλις το 2011, έγινε γνωστό ότι είχαν διαπράξει δέκα φόνους. Δολοφόνησαν εννέα Γερμανούς πολίτες, που είχαν έρθει στη χώρα ως μετανάστες -οκτώ τουρκικής και έναν ελληνικής καταγωγής-, και μία γυναίκα αστυνομικό, ενώ τραυμάτισαν σοβαρά και έναν συνεργάτη της. Διέπραξαν, επίσης, σειρά από ληστείες τραπεζών, περίπου δεκαπέντε, για να χρηματοδοτούν τις παράνομες δραστηριότητές τους, και βομβιστικές επιθέσεις. Όπως αποκαλύφθηκε, ζούσαν, όλοι μαζί, σε μια μικρή πόλη του ομόσπονδου κρατιδίου της Σαξονίας, το Τσβικάου, με ψεύτικες ταυτότητες. Είχαν ένα περίγυρο ανθρώπων που τους βοηθούσαν, διαφύλασσαν το καθεστώς παρανομίας στο οποίο ζούσαν και τους παρείχαν ό,τι χρειάζονταν.
Είναι αμφιλεγόμενο σημείο η διαπίστωση και η αντίστοιχη απόδοση δικαιοσύνης για το πόσοι και ποιοι συμμετείχαν στην οργάνωση.
Ο εισαγγελέας που συνέταξε τους φακέλους τους εν όψει της δίκης ισχυριζόταν ότι η οργάνωση αποτελείτο από τρεις μόνο ανθρώπους. Στη Γερμανία δύο ή τρεις κρίνονται αρκετοί για να αποτελούν οργάνωση. Το 2011, οι δύο εκ των τριών πέθαναν, είτε σκοτώνοντας ο ένας τον άλλο είτε αυτοκτονώντας, οπότε, σύμφωνα με τον εισαγγελέα, υπήρξε οργάνωση η οποία έπαυσε το 2011 με το θάνατο των δύο. Ωστόσο, αυτό που εμείς λέμε είναι ότι η πλήρης εικόνα δεν είναι αυτή που παρουσιάστηκε. Ξέρουμε από έρευνες δημοσιογράφων και ακτιβιστών ότι πάνω από διακόσιοι άνθρωποι, κατά τη διάρκεια της περιόδου που οι τρεις διέφευγαν, είχαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο εμπλακεί στην παράνομη δράση. Δεν γνώριζαν όλοι τι συνέβαινε ακριβώς, αλλά ορισμένοι γνώριζαν σε ποιους και για τι παρείχαν κάλυψη. Για να θεωρηθείς μέλος της τρομοκρατικής οργάνωσης χρειάζεται να είσαι στον πυρήνα της. Αλλά δεν υπάρχει σαφής προσδιορισμός από το νόμο για το τι ακριβώς συνιστά κάτι τέτοιο. Υπάρχουν ερμηνείες και στοιχεία. Στη διάρκεια της δίκης καταδικάστηκαν μερικοί ακόμα αλλά μόνο για παροχή βοήθειας στην οργάνωση.
Η πολιτική πλευρά της υπόθεσης αναδείχθηκε στη δίκη;
Στη δίκη υπήρξαν κατήγοροι και από την πλευρά των οικογενειών των θυμάτων. Αυτοί οι δικηγόροι επιχείρησαν να ρίξουν φως στην πολιτική χροιά της δίκης και αυτός ήταν ένας αγώνας που δώσαμε μαζί τους στη διάρκεια των χρόνων που διήρκεσε η δίκη. Ανασύροντας πηγές και στοιχεία σε αυτήν την κατεύθυνση. Ένα ερώτημα που επιχειρήσαμε να αναδείξουμε είναι με ποιες οργανώσεις διατηρούσαν οι δράστες επαφή το διάστημα που βρίσκονταν στην παρανομία. Αποδείχτηκε ότι από την αρχή είχαν ισχυρούς δεσμούς με το δίκτυο Αίμα και Τιμή στη Σαξονία [σμτ. Blood & Honour, πολιτική ομάδα και δίκτυο προώθησης μουσικής με διεθνή δράση, που ιδρύθηκε στη Βρετανία το 1987 (περισσότερες πληροφορίες: www.mixanitouxronou.gr/ematimi-pos-dimiourgithike-to-sinthima-pou-se-oli-tin-evropi-diloni-ton-neonazismo]. Αυτοί τους περιέθαλψαν, τους έκρυψαν και τους βοήθησαν να ξεκινήσουν να δρουν στην παρανομία.
Όσον αφορά τη σχέση τους με κυβερνητικές υπηρεσίες, τι αποδείχθηκε;
Στη Γερμανία, κάθε ομόσπονδο κρατίδιο έχει τη δική του αστυνομία και τις δικές του μυστικές υπηρεσίες (=Verfassungsschutz). Στη Θουριγγία, από όπου προέρχονταν οι τρεις, την περίοδο της δράσης τους, οι μυστικές υπηρεσίες ήταν κοντά στο νεοναζιστικό χώρο. Όταν οι τρεις ξεκίνησαν να ζουν στην παρανομία, διέφυγαν της αστυνομίας. Δεν έχει καταστεί σαφές -ούτε βέβαια και μετά τη δίκη- ποιος ήξερε τι. Από κοινού ο δικαστής και ο εισαγγελέας ισχυρίστηκαν ότι αυτό δεν αποτελεί μέρος του προβλήματος που διερευνάται. Έτσι δεν δόθηκε χώρος και χρόνος στη διερεύνηση αυτής της πλευράς της υπόθεσης. Παράλληλα, υπήρξαν και θεσμικές έρευνες σε βουλευτικό επίπεδο, περίπου δέκα, σε διαφορετικά ομόσπονδα κρατίδια αλλά και στη γερμανική Βουλή. Αρκετοί θεσμικοί παραιτήθηκαν από τις θέσεις τους, αλλά ποτέ δεν έχουμε μάθει ποιοι και πόσο κοντά ήταν στην παράνομη δράση, πότε και τι γνώριζαν και πώς κατά τη διάρκεια έντεκα χρόνων δεν κατάλαβαν τι συνέβαινε.
Αυτό που περιγράφεται παραπέμπει είτε σε μεγάλο σκάνδαλο αστοχίας είτε σε μεγάλο σκάνδαλο συγκάλυψης.
Μιλάμε για τη μεγαλύτερη σειρά δολοφονιών σε όλη την Ευρώπη εκείνη την περίοδο, από το 2000 έως το 2007. Ήξεραν ότι αυτοί οι φόνοι συνδέονταν, εφόσον χρησιμοποιούταν πάντα το ίδιο όπλο. Η αντίδρασή τους ήταν να διερευνούν τις οικογένειες των δολοφονηθέντων, στέλνοντας ακόμα και μυστικούς αστυνομικούς στον περίγυρο των οικογενειών. Οι κατά συρροή δολοφονίες μεταναστών με καταγωγή από την Τουρκία τούς οδήγησε να σκεφτούν πιθανή σύνδεση με μαφία ή πολιτικές συνδέσεις, π.χ. με το ΡΚΚ. Εντελώς άστοχες τελικά συνδέσεις. Το αποκορύφωμα του ρατσισμού στο πλαίσιο αυτών των ερευνών ήταν η αταλάντευτη πεποίθηση ότι ο ή οι δράστες έπρεπε να προέρχονται από το χώρο των μεταναστευτικών κοινοτήτων, διότι ο τρόπος εκτέλεσης δεν ήταν κοινός με τον τρόπο των γερμανών δολοφόνων. Μιλάμε, επίσης, για δράστες που δεν είχαν κανενός είδους ειδική εκπαίδευση. Κι όμως, δεν βρέθηκε ούτε ένα ίχνος DNA, ούτε ένα υλικό από βιντεοκάμερα. Αξιοσημείωτο είναι ότι στον προτελευταίο φόνο που διέπραξαν, σε ένα ίντερνετ καφέ στο Κάσελ, υπήρχαν πολλοί θαμώνες μπροστά στις οθόνες τους την ώρα που διαπράχθηκε το έγκλημα, ένας εκ των οποίων ήταν μέλος των μυστικών υπηρεσιών (=Verfassungsschutz). Αυτός ισχυρίστηκε επανειλημμένα ότι φεύγοντας άφησε τα οφειλόμενα χρήματα στο γραφείο, γιατί δεν είδε κανέναν από τη διεύθυνση και θεώρησε ότι δεν ήταν κανείς παρών. Αλλά τη στιγμή που άφηνε τα χρήματα στο γραφείο, ο δολοφονημένος κειτόταν κάτω από το γραφείο. Αυτός καλύφθηκε επιπλέον από τον υπηρεσιακό προϊστάμενό του, τον τότε υπουργό Εσωτερικών. Διότι για ένα διάστημα οι έρευνες κατέληγαν ότι στο ίντερνετ καφέ την ώρα της δολοφονίας βρισκόταν ένας θαμώνας που δεν είχε παρουσιαστεί στα αρχές για να καταθέσει. Αναζητώντας τον, διαπίστωσαν ότι επρόκειτο για μέλος των μυστικών υπηρεσιών που καλυπτόταν.
Ερχόμενοι στη σημερινή γερμανική κοινωνία, η γενιά των πενηντάρηδων μοιάζει να φέρει μια ενοχή για το ναζισμό και τα χιτλερικά εγκλήματα, την ίδια στιγμή που η γενιά των δεκαοχτάρηδων σε μεγάλο βαθμό μοιάζει να μην γνωρίζει καν τι είναι το Ολοκαύτωμα. Διατρέχοντας και την ιστορία της σύγχρονης Γερμανίας, της Δυτικής και της Ανατολικής, του Τείχους, φτάνουμε σήμερα στην άνοδο του ακροδεξιού AfD και στην αυξανόμενη κοινοβουλευτική εκπροσώπησή του. Πού πιάνεται το νήμα;
Είναι σύνθετη η απάντηση, όμως δεν μπορεί κανείς να καταλάβει το NSU χωρίς να ξέρει τι συνέβη μετά την επανένωση της Γερμανίας. Αν πιάσεις το νήμα από τη μεταχιτλερική Γερμανία και φτάσεις στο σήμερα, αψηφώντας το μεσοδιάστημα της διαιρεμένης Γερμανίας, τότε δεν θα κατανοήσεις τι συμβαίνει. Ούτε τι συνέβη μέσα στα μυαλά των στρατευμένων νεοναζιστών -και συμβαίνει ακόμα στα μυαλά κάποιων. Που σίγουρα δεν είναι το ίδιο με αυτό που συμβαίνει στα μυαλά των ψηφοφόρων του AfD.
Μετά την αποκάλυψη όσων συνέβησαν με το Ολοκαύτωμα, στη Γερμανία θεωρούταν αυτονόητο ότι θα έπρεπε να υπάρξουν αλλαγές, πολιτικές και πολιτιστικές. Μια τέτοια αλλαγή είναι ότι θα πρέπει να διδάσκονται αυτά τα ιστορικά γεγονότα στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος, μια άλλη τέτοια αλλαγή είναι ότι η Δεξιά δεν θα πρέπει ποτέ ξανά να συνδεθεί με την ακροδεξιά. Γιατί, ιδιαίτερα μετά το 1945, αποκαλύφθηκε ότι δεξιοί ήταν αυτοί που βοήθησαν τους ναζί να αποκτήσουν ισχύ και να ανελιχθούν σε θέσεις εξουσίας. Εδώ και κάποια χρόνια, αυτό που το AfD επιχειρεί, και όχι μόνο αυτό, είναι να απαντήσει με ένα διαφορετικό τρόπο στο πώς θα αλλάξει η Γερμανία, πώς θα ειδωθεί και θα διδαχθεί η Ιστορία, να αποτινάξει με ευκολία τις μεταπολεμικές ενοχές και να ενσταλάξει σκέψεις ότι ίσως να μην ήταν όλα αρνητικά στον εθνικοσοσιαλισμό, ίσως να μην χρειάζεται να απορρίψουμε εντελώς την ακροδεξιά.
Εκτός από το NSU Watch είστε μέλος και του apabiz (www.apabiz.de), μιας αντιφασιστικής οργάνωσης που αποτελεί και τον πυρήνα του Παρατηρητηρίου και όπου έχετε και εκπαιδευτική δράση.
Το πλήρες όνομα του apabiz είναι αντιφασιστικό αρχειακό και εκπαιδευτικό κέντρο και λειτουργούμε πάνω από είκοσι χρόνια, από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, ξεκινώντας ως πρωτοβουλία του ευρύτερου αντιφασιστικού κινήματος. Ο πυρήνας της δράσης μας είναι η συγκέντρωση κάθε υλικού που συνδέεται με την ακροδεξιά, κυρίως στη Γερμανία. Μας ενδιαφέρει να χαρτογραφήσουμε τον εχθρό με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια: ποιοι γράφουν, για τι γράφουν, τι σχεδιάζουν, πόσο έχουν εισχωρήσει στην κοινωνία, σε ποια στρώματά της, με ποιον τρόπο, ποιοι είναι άνθρωποι – κλειδιά ή οι οργανισμοί – κλειδιά, έχουν συνδέσεις με την κεντρική πολιτική σκηνή; Πρόκειται για ένα κάθε άλλο παρά μικρό πεδίο, συγκεντρώνουμε πολύ υλικό, από εκδόσεις μέχρι εφημερίδες και περιοδικά, φυλλάδια κ.ά. Καθώς επίσης και από το χώρο της υποκουλτούρας, της μουσικής σκηνής κ.λπ. Έχουμε βιβλιοθήκη, η οποία είναι προσβάσιμη στο κοινό, για ερευνητικούς σκοπούς ή ακόμα και για να μας θέσει κάποιος ερωτήματα. Παράλληλα, διενεργούμε οι ίδιοι αναλύσεις και προγράμματα, με βάση το υλικό που συγκεντρώνουμε και διαβάζουμε. Για τον επόμενο χρόνο ετοιμάζουμε και μια έκθεση για την άκρα δεξιά και την αντίσταση στο Βερολίνο από τη δεκαετία του 1950.
Πρόσφατα επισκέφτηκα ένα εξαιρετικό μουσείο στη Νυρεμβέργη σχετικά με την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού, του Χίτλερ και το Ολοκαύτωμα. Ήταν εξαιρετική δουλειά επιστημονικά, αλλά στο τέλος άφηνε μια ουδέτερη αίσθηση για το πρόσημο αυτής της ιστορικής περιόδου.
Νομίζω ότι σε καμιά άλλη χώρα του κόσμου δεν υπάρχουν τόσα πολλά εκπαιδευτικά σημεία για την ιστορία του εθνικοσοσιαλισμού και έχει γίνει, πράγματι, εξαιρετική δουλειά από πολλούς ανθρώπους. Όμως, υπάρχουν τόσες πολλές δυνατότητες προσέγγισης αυτής της περιόδου και το πρόβλημα με την εκπαιδευτική διαδικασία είναι συχνά: ποια είναι η καλύτερη προσέγγιση; Η σκέψη είναι το ένα πεδίο το οποίο μπορεί να εμπλουτίσει ο εκπαιδευτικός, αλλά υπάρχουν και τα πεδία των συναισθημάτων, των εντυπώσεων. Έπειτα, έχει σημασία και η ηλικία στην οποία εισάγεται η γνώση. Η ηλικία των 12 και των 14 ετών, νομίζω, είναι αργά. Έννοιες και συμπεριφορές όπως η διάκριση μεταξύ ανθρώπων, η περιθωριοποίηση, η κοινωνική αδικία είναι απολύτως κατανοήσιμες από νεότερους ανθρώπους. Υπάρχει πάντα και η πραγματικότητα που εξελίσσεται δίπλα μας, στην οικογένεια του συμμαθητή, του γείτονα. Νομίζω ότι εν γένει το γερμανικό κοινωνικό κράτος και εκπαιδευτικό σύστημα αποτυγχάνει να δώσει την ευκαιρία σε κάποιο παιδί που προέρχεται από μια οικογένεια σε δυσχερή οικονομική κατάσταση να αποκτήσει υψηλού επιπέδου παιδεία ή να παρακολουθήσει την ανώτατη βαθμίδα εκπαίδευσης. Απλώς συντηρεί τους κοινωνικούς και οικονομικούς διαχωρισμούς.
Τούτου λεχθέντος, από τα πρόσφατα εκλογικά αποτελέσματα στα ομόσπονδα κρατίδια της Βαυαρίας και της Έσσης φαίνεται να προκύπτει μια άλλη προσέγγιση της κοινωνικής πραγματικότητας που δεν έχει στο κέντρο της την ταξική αναφορά.
Νομίζω ότι είναι λάθος και του SPD και του Die Linke, ως κόμματα στο φάσμα της κεντρο-αριστεράς, το γεγονός ότι δεν δίνουν περισσότερο βάρος στην εκπαιδευτική δουλειά που μπορούν να κάνουν κάτω, στην κοινωνία. Στη Γερμανία, το εργατικό κίνημα δούλευε πάντα με εκπαιδευτικούς στόχους. Η δουλειά στην κοινωνία, στα φτωχά κοινωνικά στρώματα, λείπει. Πλέον, το κόμμα του λευκού άντρα εργάτη γίνεται το AfD. Ξέρουμε, εδώ και δεκαετίες, από έρευνες ότι αυτοί που επιλέγουν την ακροδεξιά, είτε ως ιδεολογία είτε ως ψήφο, μοιράζονται την πεποίθηση ότι δεν υπάρχει σχεδόν καμία δυνατότητα να αλλάξουν την κατάσταση στο μικρόκοσμό τους. Αισθάνονται ότι δεν έχουν τη δύναμη και την ευθύνη. Καταφεύγουν στην πεποίθηση ότι κάποια αυθεντία θα αλλάξει την κατάσταση για αυτούς. Αυτή η πεποίθηση εκκινεί από την αδυναμία κατανόησης της πραγματικότητας, της κοινωνικής και της πολιτικής. Από την εγκατάλειψη των ανθρώπων στους μικρούς αγώνες της γειτονιάς, του σχολείου. Χρειάζεται, λοιπόν, να εστιάσουμε στην καθημερινότητα, στη γειτονιά, στους μικρούς αγώνες και να δώσουμε εκεί προοπτική συλλογικότητας και αγώνων και λύσεων, με μη βίαιο τρόπο.
Τον Ιούλιο του 2018, έπειτα από 5 χρόνια, ολοκληρώθηκε η δίκη της ναζιστικής τρομοκρατικής οργάνωσης NSU στη Γερμανία. Η οργάνωση είχε διαπράξει 10 φόνους με ρατσιστικό κίνητρο το διάστημα 2000-2007. Το αποτέλεσμα της δίκης κρίθηκε απογοητευτικό: δεν ρίχτηκε άπλετο φως στην υπόθεση, όπως είχε υποσχεθεί η ίδια η καγκελάριος Μέρκελ όταν αποκαλύφθηκε η δράση της οργάνωσης το 2011. Επίσης, οι κατηγορούμενοι έπεσαν στα μαλακά: βασικοί συνένοχοι των δολοφόνων εισέπραξαν μικρές ποινές και κάποιοι απ’ αυτούς κυκλοφορούν κιόλας ελεύθεροι.
Στην Ελλάδα, η Χρυσή Αυγή βρίσκεται στο εδώλιο από το 2015, σε μια δίκη-μαμούθ, όπου δεν θα κριθούν μόνο οι ένοχοι για τα εγκλήματα που εξετάζονται από το δικαστήριο, αλλά και –το σημαντικότερο– κατά πόσον η Χρυσή Αυγή δρα ως εγκληματική οργάνωση.
Σε μια πολιτική συγκυρία όπου η ακροδεξιά κερδίζει συνεχώς έδαφος και συμμετέχει σε αρκετούς κυβερνητικούς συνασπισμούς στην Ευρώπη, αλλά και όπου η ακροδεξιά ρητορική μετατοπίζει την πολιτική αντιπαράθεση όλο και δεξιότερα, η δικαστική δίωξη ακροδεξιών οργανώσεων αποτελεί ένα από τα μέσα αντιμετώπισής τους. Η αποτελεσματικότητα του μέσου αυτού αλλά και η ανάγκη ενός ευρέως μετώπου απέναντι στην ακροδεξιά είναι τα θέματα της συζήτησης που διοργανώνει το Ινστιτούτου Ρόζα Λούξεμπουργκ – Παράρτημα Ελλάδας, την Τετάρτη 21 Νοεμβρίου, στις 6.30μμ, στο Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθήνας (Ακαδημίας 18, 1ος όροφος, είσοδος από τη στοά).
Συζητούν: ο Θανάσης Καμπαγιάννης, δικηγόρος της Πολιτικής Αγωγής στη δίκη της ΧΑ, η Antonia von der Behrens, δικηγόρος της Πολιτικής Αγωγής στη δίκη του NSU, η Στεύη Κίτσου, Golden Dawn Watch, o Ulli Jentsch, NSU-Watch, η Caro Keller, NSU-Watch. Συντονίζει ο Κωστής Παπαϊωάννου, Golden Dawn Watch.
Θα υπάρχει ταυτόχρονη διερμηνεία ελληνικά-γερμανικά. Είσοδος ελεύθερη.
