Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η έλευση του Ευτύχη Μπιτσάκη ως καθηγητή στην Φιλοσοφική του πανεπιστημίου Ιωαννίνων είχε δημιουργήσει περιέργεια και συζητήσεις στις τάξεις των φοιτητών όπου, βέβαια, κυριαρχούσε η Αριστερά. Οι φήμες που προηγούνταν της έλευσης ενός μαρξιστή καθηγητή φιλοσοφίας με βάσεις θετικών επιστημών, μιλούσαν για μια πρωτότυπη προσέγγιση των φιλοσοφικών εννοιών με την χρήση μαθηματικών μοντέλων και την ερμηνεία τους με την χρήση φυσικών και χημικών μεθόδων. Έτσι, τα αμφιθέατρα της Φιλοσοφικής Σχολής γέμιζαν ασφυκτικά στα μαθήματα του Ευτύχη Μπιτσάκη όπου, μαζί με τις φοιτήτριες, κυρίως, της Φιλοσοφικής συνέρρεαν δεκάδες φοιτητές των θετικών επιστημών για να παρακολουθήσουν αυτά τα πρωτότυπα μαθήματα φιλοσοφίας. Και ήταν πράγματι έτσι, μιας και ο νέος καθηγητής μας αποζημίωσε με το παραπάνω που αφήναμε τα δικά μας μαθήματα και πηγαίναμε να παρακολουθήσουμε μαθήματα άλλης σχολής. Με έναν λόγο χειμαρρώδη, γοητευτικό και συγκροτημένο ερμήνευε φιλοσοφικές έννοιες με εργαλεία της Φυσικής και της Χημείας, κάτι που ήταν περισσότερο προσιτό σε μας των θετικών επιστημών ενώ ξένιζε σ’ αυτά που είχαν συνηθίσει μέχρι τότε οι φοιτητές και οι φοιτήτριες της Φιλοσοφικής. Στα δώδεκα χρόνια που έμεινε στο πανεπιστήμιο Ιωαννίνων παρέδιδε με τον δικό του τρόπο Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, Φιλοσοφική Ανθρωπολογία, Οντολογία και Επιστημολογία-Ιστορία των Επιστημονικών Ιδεών. Θεωρώ ότι ο τρόπος προσέγγισης της φιλοσοφίας από τον Μπιτσάκη ήταν πολύ πιο αποδοτικός και χρήσιμος από την ακαταλαβίστικη λεξιλαγνεία, τις ατελείωτες θεωρητικές ακροβασίες και την επηρμένη αυθεντία των θεωρητικών αστέρων του φιλοσοφικού σιναφιού εκείνης της εποχής αλλά και διαχρονικά.
Πολλά χρόνια μετά από αυτή την ιδιαίτερα σημαντική φοιτητική εμπειρία, βρέθηκα ξανά με τον Ευτύχη Μπιτσάκη στο ίδιο πάνελ της παρουσίασης ενός βιβλίου του Κώστα Κρεμμύδα, παλιού αρθρογράφου της «ΕΠΟΧΗΣ», μαζί με τον καθηγητή ιστορίας της τέχνης Μάνο Στεφανίδη και την ηθοποιό Μίνα Χειμώνα. Το βιβλίο ήταν η συλλογή των άρθρων της μόνιμης στήλης, από το 2010 έως το 2013, του Κώστα Κρεμμύδα που είχε τον τίτλο «Ξούθου και Μενάνδρου γωνία» και τον υπότιτλο «Τέλος “ΕΠΟΧΗΣ”», ο οποίος υποδήλωνε το τέλος της εθελοντικής συνεργασίας του με την εφημερίδα. Χάρηκε πολύ όταν τού θύμισα τα χρόνια στο πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Διατηρούσε ακόμα την ίδια σπιρτάδα στο βλέμμα και στην σκέψη και γνωρίζοντας ότι είμαι κι εγώ αρθρογράφος της «ΕΠΟΧΗΣ», μού είπε συνωμοτικά: «Οι επικεφαλείς των εντύπων της Αριστεράς θέλουν πάντα να βλογάνε τα γένια τους. Αν κάποιος γράφει ελεύθερα και πέρα από την δική τους «αλήθεια», μπαίνει στο στόχαστρο. Αυτό συνέβη με τον Κώστα, που ήταν ίσως ο πιο ενδιαφέρων αρθρογράφος στην εφημερίδα σας. Ο Κώστας Κρεμμύδας είναι πολύτιμος γιατί εκτός από την αδέσμευτη πολιτική του στάση έχει βιωματική σχέση με όλους σχεδόν τους σημαντικούς εκπροσώπους της τέχνης και του πολιτισμού στην Ελλάδα. Τέτοιον συνεργάτη δεν τον χάνεις».
Το πολιτικό μνημόσυνο του Ευτύχη Μπιτσάκη, που οργάνωσε η πρωτοβουλία συγγενών, φίλων, συνεργατών και συντρόφων η οποία συστήθηκε μετά την πολιτική του κηδεία στην Κρήτη, πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 22/10 στο κατάμεστο αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα του Παντείου Πανεπιστημίου. Ας θυμηθούμε κάποιες από τις απόψεις αυτού του μοναδικού, αριστερού διανοητή για την αστική έννοια της προόδου, την κυρίαρχη αντίληψη για την πρόοδο στο αριστερό κίνημα και την «Ευρώπη των λαών»:
«Η πρόοδος είναι κατεξοχήν κεντρική έννοια της αστικής αντίληψης για τον άνθρωπο. Οι ιδεολόγοι της ανερχόμενης αστικής τάξης οραματίστηκαν την κοινωνία της αφθονίας και του ορθού λόγου, που θα ήταν πραγματοποιήσιμα χάρη στην ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας. Η ιστορία διέψευσε αυτή την ουτοπία. Ο καπιταλισμός αναπτύχθηκε με τη φωτιά και το τσεκούρι, με την εκμετάλλευση του νεότερου προλεταριάτου, με τον ξεριζωμό και την προλεταριοποίηση των αγροτών, με τη λεηλασία των αποικιών και τους αδιάκοπους πολέμους».
«Η αστική–επιστημονικίστικη αντίληψη, που ταυτίζει την πρόοδο με την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, ήταν η κυρίαρχη αντίληψη της προόδου στο αριστερό κίνημα. Βαθμιαία επικράτησε ο φετιχισμός της παραγωγής και της παραγωγικότητας, η θεοποίηση των “μεγάλων έργων του κομμουνισμού”, η ιδεολογία της απεριόριστης ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων και αντίστοιχα η ηθικολογική-πατερναλιστική αντίληψη για την εργασία».
«Η έννοια που παλιότερα χάιδευε τ’ αυτιά των αριστερών, δηλαδή «η Ευρώπη των λαών», στο πλαίσιο του καπιταλισμού παραμένει ψευδοέννοια, χωρίς συγκριμένο περιεχόμενο.. Η Ευρώπη, όπως σχεδιάστηκε, θα είναι η αντιδραστική Ευρώπη του Κεφαλαίου και όπως διαμορφώθηκε δεν μεταρρυθμίζεται».
ΥΓ. Πολλά γράφτηκαν τις τελευταίες μέρες, από αριστερές πένες, για τον Νιόνιο της νεότητάς μας, παραλείποντας τον προσηλυτισμό του στον πατέρα Μητσοτάκη, για τον οποίο έγραψε και το μνημειώδες τραγούδι «Μητσοτάκ», και την απόλυτη ταύτισή του με τον υιό Μητσοτάκη ο οποίος εκμεταλλεύτηκε πολιτικά ακόμα τον επικήδειό του ενώπιον του υπουργικού συμβουλίου των ακροδεξιών σταγονιδίων και των γενίτσαρων πασόκων. Επειδή «τα στερνά τιμούν τα πρώτα», χαλάλι τους ο Νιόνιος κι ας αφήσουν για μας τον Ευτύχη της νεότητάς μας.
Πάνος Δημητρούδης
