Πριν δύο εβδομάδες, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψήφισε την έκδοση Digital VII του Digital Omnibus[1], μια περίπλοκη δέσμη μέτρων για την εχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), η οποία ανατρέπει τις εγγυήσεις που είχαν θεσπιστεί πριν από δύο χρόνια με την έγκριση του AI Act, οι διατάξεις του οποίου δεν πρόλαβαν να τεθούν σε εφαρμογή.
Την αναθεώρηση –την οποία ψήφισε η πλειοψηφία Φον ντερ Λάιεν και σχεδόν ολόκληρη η Δεξιά– παρουσίασαν ως αναγκαία για να «επιταχυνθούν οι διαδικασίες», οι οποίες με τη λογική των «κατευθύνσεων Ντράγκι» και των μεγάλων αμερικάνικων εταιρειών, δημιουργούσαν εμπόδια στην «ανάπτυξη», όπως υποστήριξαν.
Η νέα διάταξη ανοίγει τον δρόμο σε όσους σήμερα διαθέτουν και ελέγχουν τα συστήματα ΤΝ, ακυρώνοντας την όποια προστασία σε όσους τα χρησιμοποιούν. Έγκριτες οργανώσεις για την προστασία των ψηφιακών δικαιωμάτων –EDRi, Access Now, Amnesty– αντιτάχθηκαν ζητώντας απόσυρσή κι όχι απλά τροποποίηση της διάταξης .
Η πιο προκλητική διάταξη αφορά τη μετάθεση κατά ενάμιση χρόνο (από τον Αύγουστο του 2026 στο τέλος του 2027) της διαδικασίας ελέγχου των συστημάτων που κατατάσσονται στην κατηγορία «υψηλού κινδύνου». Αυτό σημαίνει ότι θα συνεχίσουν να λειτουργούν οι μηχανισμοί ελέγχου που μπορεί να επηρεάσουν τις συνθήκες ζωής των ανθρώπων –με έναν αλγόριθμο που θα αποτίνεται για ποιος αποκλείεται από επιδόματα, ποιος μπορεί να λάβει ή όχι άδεια διαμονής, ποιος δεν έχει δικαίωμα περίθαλψης.
Θα πρόκειται για αγώνα δρόμου για την άμεση πώληση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, ακόμη και συστημάτων ημιτελών. Οι οργανώσεις για τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων υπενθυμίζουν ότι η μετάθεση των διαδικασιών δεν είναι ποτέ «ουδέτερη»: καθυστερεί τη στιγμή κατά την οποία όποιος πλήττεται από την τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αμυνθεί.
Επιπλέον, από το τέλος του επόμενου έτους, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές και η κοινωνία των πολιτών θα έχουν λιγότερα εργαλεία για να αξιολογούν αν τα συστήματα ΤΝ προκαλούν βλάβες, έτσι όσοι παράγουν ή πωλούν συστήματα τεχνητής νοημοσύνης «υψηλού κινδύνου» θα παρέχουν τη μισή τεκμηρίωση συγκριτικά με την πρώτη διατύπωση του AI Act.
Στην αναθεώρηση εντοπίζονται παράγραφοι που ερμηνεύονται ως πραγματική «δωρεά» προς τις επιχειρήσεις. Η νέα ρύθμιση «digital» μεταφέρει στην ενότητα Β πολλά κεφάλαια από την ενότητα Α του παραρτήματος Ι. Πρόκειται για τους κανόνες που θα έπρεπε να αφορούν, μεταξύ άλλων, την προστασία των εργαζομένων που βρίσκονται αντιμέτωποι με μηχανήματα τα οποία λειτουργούν με ΤΝ.
Αυτή η φαινομενικά γραφειοκρατική μετάθεση επικυρώνει ότι κάθε εταιρική ψηφιακή εγκατάσταση δεν θα υπόκειται πλέον στο AI Act, αλλά στους κλαδικούς κανόνες. Οι κίνδυνοι για τους εργαζομένους σε αυτές τις γραμμές συναρμολόγησης θα «καλύπτονται» μόνο από τις προ-AI Act ρυθμίσεις, τις συμβάσεις, εάν και εφόσον σε κάποια παράγραφο υπάρχει ρύθμιση για τους νέους κινδύνους.
Θα μπορούσε κανείς να συνεχίσει, περιγράφοντας την αποδυνάμωση της προστασίας των δεδομένων, που συμπλέει με τα όσα μέτρα εκχωρούν στις big tech εταιρίες ελεύθερη πρόσβαση σε εκατομμύρια πληροφορίες. Με την αναθεώρηση, τα προσωπικά δεδομένα θα προστατεύονται μόνο εφόσον αφορούν την ιδιωτικότητα. Θα αρκεί ο συλλέκτης να δηλώσει ότι δεν θα κάνει χρήση για την κατάρτιση προφίλ, αλλά για να αναδιοργανώσει την εργασία, να επιταχύνει τις διαδικασίες, δηλαδή τα «νόμιμα εμπορικά συμφέροντα». Θα αρκεί οι μεσαίες επιχειρήσεις –που πλέον απαλλάσσονται πλήρως από τους ελέγχους– να δηλώνουν ότι δεν διαθέτουν εργαλεία «κατάλληλα για την κατάρτιση προσωπικού προφίλ». Θα συλλέγουν τα δεδομένα και θα τα διαβιβάζουν όπου κρίνουν σκόπιμο, ώστε, με τη διασταύρωση πέντε ή έξι πληροφοριών, να σχηματίζεται ένα ολοκληρωμένο προφίλ του καταναλωτή.
Οι υποστηρικτές του digital προέβαλαν αποκλειστικά και μόνο τις διατάξεις που τιμωρούν τη χειραγώγηση και τη διάδοση πορνογραφικού υλικού, ενώ ορισμένοι σοσιαλδημοκράτες δήλωναν πως ψήφισαν το «digital» μόνο για το μέρος που αφορά την καταπολέμηση της πορνογραφίας.
Σε κάθε περίπτωση, αναδεικνύεται με σαφήνεια το πολιτικό επίδικο. Το Digital Omnibus δεν είναι μια απλούστευση των κανόνων για την τεχνητή νοημοσύνη, ως η πρώτη, παγκόσμια ουσιαστική προσπάθεια για ρύθμιση του κλάδου. Είναι ένας αγώνας δρόμου υπαναχώρησης της δημοκρατίας στο όνομα της αγοράς. Προτού το AI Act δείξει τις δυνατότητες και τα όριά του, ξαναγράφτηκε. Αγνοώντας τον τομέα των δικαιωμάτων. Ό,τι ζητούσαν οι big tech και η αμερικάνικη και ευρωπαϊκή Δεξιά. Χωρίς περιστροφές όσοι νόμοι δεν εξυπηρετούν μπορούν πριν ακόμη τεθούν σε ισχύ να τροποποιηθούν.
Νέα Αριστερά
Ο Χάρης Παπαδόπουλος μέλος της Γραμματείας Ψηφιακής Πολιτικής της ΝεΑΡ δήλωσε: «Το νέο πακέτο τροπολογιών “Digital Omnibus” έρχεται να απορρυθμίσει περαιτέρω το ανεπαρκές νομικό πλαίσιο. Το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε από την ελληνική κυβέρνηση είναι μια προσχηματική εναρμόνιση με το AI Act, γεμάτο ασάφειες, αοριστίες και γραφειοκρατικούς μηχανισμούς, που θεσμοθετούν την αδράνεια και δείχνουν καθαρά την πρόθεση και την πολιτική κατεύθυνση της υποταγής στην τεχνολογική ολιγαρχία των ΗΠΑ. Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι απλώς η ψηφιοποίηση της ζωής, αλλά το ποιος την ορίζει και για ποιον σκοπό. Η πρόκληση της εποχής μας είναι, απέναντι στον ψηφιακό εγκλωβισμό, να προτάξουμε την κυριαρχία των κοινωνιών και του δημόσιου συμφέροντος».
Σημειώσεις
[1]. https://www.nicfab.eu/en/posts/digital-omnibus-ai-final-approval/
