Πολλή συζήτηση γίνεται για το κόμμα του Τσίπρα: αν είναι αυτό κόμμα ή όχι, τι σόι κόμμα μπορεί να είναι όταν όλες τις αποφάσεις τις παίρνει ο αρχηγός, κλπ. Πολλή συζήτηση γίνεται και για το τι κόμμα θέλουμε. Το περιεχόμενο αυτής της συζήτησης δείχνει πόσο πολύ δυσκολεύεται η καθ’ ημάς Αριστερά να κατανοήσει τα κόμματα ως ιστορικές δημιουργίες, άρρηκτα δεμένες με τις κοινωνικές συνθήκες που κατέστησαν τη δημιουργία και την εξέλιξή τους εφικτή.
Καταρχάς, η καθ’ ημάς Αριστερά δεν έχει ακόμα ενσωματώσει τις γνώσεις τις σχετικές με την εξέλιξη των κομματικών τύπων. Για την ακρίβεια, παραγνωρίζει πλήρως πως εδώ και δεκαετίες όλα τα κόμματα είναι πολυσυλλεκτικά, ενώ σε κρίσιμο βαθμό ακόμα και τα κόμματα της Αριστεράς είναι τηλεοπτικά (και σοσιαλμιντιακά την τελευταία δεκαετία) και κόμματα του κράτους. Οι οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις που οδήγησαν σε αυτή την εξέλιξη ήταν συντριπτικές.
Δεύτερον, η κρίση αντιπροσώπευσης μετρά πλέον μισόν αιώνα και στον πυρήνα της δεν είναι κακοί αντιπρόσωποι και κακά κόμματα, αλλά η ίδια η ιδέα της αντιπροσώπευσης. Οι πολίτες απέχουν πλέον από τα παραδοσιακά κόμματα, την κομματική ιεραρχία και τη γραφειοκρατία, την εργαλειοποίηση της συμμετοχής τους, τις βαρετές ρουτινιάρικες διαδικασίες που ξοδεύουν τον χρόνο τους και την όρεξή τους και συχνά βάζουν σε δοκιμασία τη λογική τους. Όσα χρόνια και αν πέρασαν από τη διατύπωση του «σιδερένιου νόμου της ολιγαρχίας», τα κόμματα ακόμα ενδιαφέρονται πρώτα για την αναπαραγωγή τους, και τα στελέχη τους απεχθάνονται την εναλλαγή στις θέσεις και τον περιορισμό των θητειών. Οι πάντες πλέον μπορούν να κάνουν αλλού ό,τι έκαναν οι προηγούμενοι κάποτε στις οργανώσεις (να κοινωνικοποιούνται, να πληροφορούνται, να συζητούν, να αποφασίζουν). Την ανάγκη για δια ζώσης επαφή την καλύπτουν εδώ και δεκαετίες τα κινήματα και οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
Τρίτον, το κόμμα νέου τύπου (που έχει πάψει να είναι νέου τύπου) υφίσταται μόνο ως ταμπέλα και ως γενεακός τόπος. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία σύντροφοι το αντιμετωπίζουν σαν να είναι κάτι αιώνιο, σαν να υπήρχε πολύ πριν από τους ίδιους και σαν να είναι δεδομένο ότι θα υπάρχει και μετά τους ίδιους. Η ειρωνεία είναι ότι καλύπτει μόνο τη δική τους ζωή. Στην Ελλάδα μόνο το μεσοπολεμικό ΚΚΕ μπορεί να υπερβεί αυτή τη μοναδική ζωή ενός ηλικιωμένου συντρόφου που είχε προλάβει και την ΕΔΑ.
Τέταρτον, το κόμμα στη σύγχρονη εποχή δεν μπορεί να μη λαμβάνει υπόψιν την κυριαρχία των ψηφιακών μεγα-υποδομών και την επέκταση της επισφάλειας. Κανένα κόμμα που δεν προσαρμόζεται σε αυτές τις κολοσσιαίες αλλαγές δεν μπορεί να υπάρξει ως μαζικός φορέας εκπροσώπησης συμφερόντων. Η καθ’ ημάς Αριστερά, όμως, που θα είχε εξαφανιστεί ως οργανωμένος φορέας χωρίς το ζουμ, αρέσκεται να κραδαίνει τον μπαμπούλα του ψηφιακού κόμματος όποτε εγείρεται η συζήτηση περί αξιοποίησης των ψηφιακών εργαλείων για τη δημιουργία οριζόντιων δομών συμμετοχής και διαβούλευσης. Καλά έκανε και αρνήθηκε την ψήφιση του προέδρου από τη βάση και τα μέλη μίας χρήσης, αλλά από την άλλη δεν θέλησε να δοκιμάσει οποιαδήποτε εναλλακτική λύση και αν της προτάθηκε την τελευταία δεκαετία. Έτσι, ο αποκλεισμός κάθε οργανωτικής καινοτομίας άφησε ανεξέλεγκτο το σπιράλ της οργανωτικής παρακμής.
Πέμπτον, οι δομικές προκείμενες της μετανεωτερικότητας δεν οδήγησαν μόνο σε εκδοχές του ψηφιακού κόμματος, αλλά και σε εκδοχές κινηματικών κομμάτων, όπως ο ΣΥΡΙΖΑ μέχρι το 2015, καθώς και εκδοχές αυτού που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε νεοφιλελεύθερο κόμμα. Τα κινηματικά κόμματα είναι κόμματα που συνδέονται με και εμπνέονται από τα νέα κοινωνικά κινήματα που φιλοξένησαν τα τελευταία πενήντα χρόνια την πολιτική διαθεσιμότητα των νέων που αρνούνταν να ενταχθούν στα παραδοσιακά κόμματα. Το νεοφιλελεύθερο κόμμα είναι το κόμμα που μοιάζει με την κυρίαρχη οργανωτική μορφή του καιρού μας, την εταιρία: προσωποποιημένη εξουσία, συγκεντρωτισμός στις αποφάσεις, ευέλικτη (επιτελική) δομή, αποσυνδεδεμένη από τους μετόχους (ψηφοφόρους). Όλα τα κόμματα μοιάζουν όλο και περισσότερο με αυτό το μοντέλο σε όποιο σημείο του πολιτικο-ιδεολογικού φάσματος και αν τοποθετούνται, είτε διεθνώς είτε στην Ελλάδα.
Είτε μιλάμε για τη ΝΔ, είτε για τη Ζωή και τον Κασσελάκη, είτε για την Καρυστιανού, τον Βελόπουλο και τη Λατινοπούλου, είτε για τον Βαρουφάκη και τον Τσίπρα, αυτός ο τύπος κόμματος τείνει να κυριαρχήσει. Η δε καθ’ ημάς Αριστερά αρνείται να δει ότι το κόμμα νέου τύπου, που μόνο μαζικό δεν είναι, ανήκει σε μια παρελθούσα εποχή, αρνείται να παραδεχθεί ότι το πολυσυλλεκτικό, τηλεοπτικό-σοσιαλμιντιακό, κρατικοποιημένο κόμμα είναι η πραγματικότητά της, αδυνατεί να δημιουργήσει ένα νέο κινηματικό κόμμα, και φυσικά αρνείται να προβεί σε οργανική ενσωμάτωση της ψηφιακής μεγα-υποδομής στον οργανωτικό ιστό της κομματικής συλλογικότητας. Τι τύχη να έχει όταν περνάει την ώρα της κουβεντιάζοντας πόσο αριστερό δεν είναι το κόμμα Τσίπρα; Κι εγώ το πιστεύω ότι η επιτελική δομή με πρόσωπα που δεν τα συνέχει τίποτα οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε Βαβέλ, πολιτικές γκάφες, συνακόλουθες ανθρωποθυσίες και περισσότερο συγκεντρωτισμό. Αλλά δεν πιστεύω ότι η αναπαραγωγή των χρόνιων παθογενειών και η άρνηση οποιουδήποτε οργανωτικού πειραματισμού είναι δείγμα αριστερής στάσης στο ζήτημα. Κοντολογίς, πολύ θα ήθελα να υπάρξουν πειραματισμοί με στόχο την οικοδόμηση ενός κοκκινο-πράσινου κόμματος, κινηματικού και τεχνολογικά σύγχρονου, αλλά προς το παρόν δεν…
Φωτο: Steve A Johnson / Pexels
