«Η επικαιρότητα της σκέψης και της δράσης του Μπερλινγκούερ για την αναζήτηση μιας νέας ταυτότητας της Αριστεράς έρχεται καθημερινά με μεγαλύτερη έμφαση στο προσκήνιο, δεδομένης της κατάστασης της Αριστεράς στην Ιταλία και σε άλλες χώρες και τη ζοφερή διεθνή και κυρίως περιφερειακή πραγματικότητα με τους πολέμους στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία», τόνισε στην «Εποχή» ο Τζιανκάρλο Νάπι κατά τη διάρκεια της διήμερης «Μπερλιγκουεριάνας». Η «Μπερλιγκουεριάνας» διοργανώθηκε για πέμπτη φορά την τελευταία δεκαετία από το περιοδικό «Ατελείωτοι Κόσμοι» στη Νάπολη, όπου συμμετείχαμε μαζί με τη Λουτσιάνα Καστελίνα.
«Ο Μπερλινγκουέρ αποτέλεσε έναν από τους λίγους ηγέτες της Αριστεράς που θεωρούσε πρωταρχική τη σχέση της με το λαό που ήθελε να εκπροσωπήσει και είχε μια σφαιρική αντίληψη για τις διεθνείς σχέσεις, θέτοντας τον αφοπλισμό και την ειρηνική συνύπαρξη ως απαραίτητες προϋποθέσεις για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων του κόσμου της εργασίας και της εκμετάλλευσης», συμπλήρωσε ο Νάπι, ο πρώην βουλευτής του PCI, αργότερα της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης, των Ενωτικών Κομμουνιστών, του Δημοκρατικού Κόμματος της Αριστεράς και των Δημοκρατών της Αριστεράς, αναλαμβάνοντας και τη θέση του γραμματέα του κόμματος στην Περιφέρεια της Καμπάνιας-Νάπολης.
Ο Νάπι αργότερα ανέλαβε Αντιπεριφειάρχης και επικεφαλής της γραμματείας του Περιφερειάρχη της Αριστεράς στην Καμπάνια Αντόνιο Μπασολίνο, πρώην ιστορικού στελέχους του PCI, και είναι βασικός πρωταγωνιστής στη δημιουργία του Συλλόγου, των Εκδόσεων «Ατελείωτοι Κόσμοι» και του διμηνιαίου περιοδικού του, διευθύνοντας εδώ και χρόνια τις εκδόσεις του. Οι «Ατέλειωτοι Κόσμοι» αποτελούν μια αναζήτηση της σκέψης και της δράσης της πολιτικής, κοινωνικής και περιβαλλοντολογικής Αριστεράς με άξονα το PCI του Ε. Μπερλινγκουέρ και τον αριστερό σοσιαλισμό.
Η Μελόνι έχασε ένα δημοψήφισμα και είδαμε μεγάλες διαδηλώσεις για τη Γάζα, την ειρήνη, την υπεράσπιση του αντιφασισμού…
Είναι πλέον ανοικτά όλα τα πιθανά σενάρια. Η Ιταλία έγινε στην Ευρώπη η πρώτη χώρα που έχει μια πρωθυπουργό απευθείας από το Ιταλικό Κοινωνικό Κίνημα (MSI), τους νεοφασίστες απόγονους του Μουσολίνι. Ένα σημαντικό στοιχείο που δείχνει το βάθος της κρίσης των δημοκρατικών θεσμών μας. Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά, καθώς αυτό συνέβη γιατί στις εκλογές του 2022 οι δυνάμεις αυτού που μετά μετατράπηκε σε κεντροαριστερά ή «Ευρύ πεδίο» κατέβηκαν ξεχωριστά στις εκλογές. Το 2022, οι ψήφοι των δημοκρατικών, προοδευτικών και αριστερών κομμάτων περισσότερες από τις ψήφους της Κεντροδεξιάς-Ακροδεξιάς. Η επιτυχία της Μελόνι είναι το απτό και άμεσο αποτέλεσμα και της ανεπάρκειας της Αριστεράς. Τα τελευταία χρόνια οργανώθηκε ένας χώρος της αντιπολίτευσης, το αποκαλούμενο «Ευρύ πεδίο», αλλά υπάρχουν ακόμη πολλά προβλήματα και αντιφάσεις.
Το δημοψήφισμα για τη δικαιοσύνη απέδειξε δύο πράγματα. Πρώτον, ότι η Δεξιά και η Ακροδεξιά δεν μπορούν να κάνουν ότι θέλουν. Η ικανότητα αντίδρασης της ιταλικής κοινωνίας όταν αγγίζουν ευαίσθητα σημεία εκδηλώθηκε με κατηγορηματικό τρόπο. Η επίθεση στη δικαιοσύνη, στην αυτονομία των δικαστικών το αντιλήφθηκε ως άμεση επίθεση στο δημοκρατικό σύνταγμα.
Το δεύτερο μάθημα από το δημοψήφισμα, κάτι που ίσως δεν εισακούστηκε ακόμη αρκετά από τα κόμματα της Κεντροαριστεράς και της Αριστεράς, αφορά την αποχή από τις εκλογές τουλάχιστον του μισού εκλογικού σώματος. Ο κόσμος δεν έχει εμπιστοσύνη στην πολιτική και έχουμε μια τεράστια αποχή στις βουλευτικές εκλογές, ενώ αντίθετα στο δημοψήφισμα είχαμε μια ευρύτερη συμμετοχή. Επέστρεψε στις κάλπες ένα ώριμο τμήμα του εκλογικού σώματος που προηγούμενα απείχε. Η μαζική συμμετοχή των νέων στο δημοψήφισμα επέτρεψε να κερδίσουμε την Ακροδεξιά και τη Δεξιά. Οι πολίτες αυτοί πήγαν να ψηφίσουν γιατί κατάλαβαν ότι μπορούσαν να αποφασίσουν με την ψήφο τους. Δεν ψήφισαν μόνο γιατί ήταν αντίθετοι στην πρόταση της Μελόνι, αλλά και γιατί κατάλαβαν ότι η ψήφος τους ήταν καθοριστική και αποφασιστική για να μπλοκάρουν την προσπάθειά της.
Η συμμετοχή στις διαμαρτυρίες εναντίον της γενοκτονίας στη Γάζα ξεπέρασε κάθε πρόβλεψη στην Ιταλία. Οι πλατείες και οι δρόμοι μας γέμισαν από μικρά παιδιά, νέους και κυρίως νέες κοπέλες, που έδωσαν ένα μάθημα αλληλεγγύης και πολιτισμού. Τι απάντησε, όμως, η Κεντροαριστερά και η Αριστερά σε όλες αυτές της νέες και τους νέους; Θα έπρεπε να απαντήσει ανοίγοντας τις πόρτες και τα παράθυρα των κομμάτων της για να τους υποδεχθεί, αυτές τις δυνάμεις που επέστρεψαν ή πήγαν για πρώτη φορά στις κάλπες και να κρατήσουν ζωντανό το πνεύμα των κινητοποιήσεων ενόψει των βουλευτικών εκλογών του 2027. Θα έπρεπε να τους πουν να συμμετέχουν όλοι μαζί στη διαμόρφωση ενός προγράμματος, στο περιεχόμενό του. Αυτή θα έπρεπε να ήταν η απάντηση που όφειλαν να δώσουν στο ζωντανό αυτό τμήμα της κοινωνίας. Ή που θα μπορούσαν να δώσουν ακόμη και σήμερα στηρίζοντας τη συμμετοχή στις κάλπες.
Η απάντηση ήταν: Όχι. Γιατί; Γιατί παρά το μήνυμα που έστειλε ο κόσμος, και ισχύει για το Δημοκρατικό Κόμμα, το Κίνημα Πέντε Αστέρων και τη Συμμαχία Πρασίνων Αριστεράς AVS, οι δυνάμεις αυτές είναι ακόμη αιχμάλωτες μιας στενής οπτικής, που αντί να διευρύνει τη συμμετοχή τείνει να κλείνει τους δρόμους επικοινωνίας και κοινής δράσης. Εάν η Κεντροριστερά και η Αριστερά στην Ιταλία δεν ανοίξει τις πόρτες και τα παράθυρά της στην κοινωνία των πολιτών θα είναι δύσκολο να στείλουμε στο σπίτι της αυτή την επικίνδυνη Ακροδεξιά και Δεξιά.
Η αναφορά στο κενό της πολιτικής εκπροσώπησης αποτελεί ίσως και μια πρόκληση σε σχέση με τις συζητήσεις στη διήμερη συνάντηση που διοργανώσατε στη Νάπολη για τον Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, που κινείτο στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση με τα σημερινά προοδευτικά κόμματα…
Εδώ και χρόνια πήραμε σαν σημείο αναφοράς μας μια πολιτική μορφή, όπως αυτή της προσωπικότητας του Μπερλινγκούερ, γατί έδειξε έναν άλλο τρόπο για να καταλαβαίνουμε την πολιτική. Σαράντα δύο χρόνια μετά το θάνατό του είναι πάρα πολλές οι στιγμές, τα σημεία, οι χώροι, που αναγκαζόμαστε να ανατρέψουμε στη σκέψη του.
Παρόλο που πέρασε αρκετός χρόνος, το παράδειγμά του προσφέρει γόνιμες και ζωτικές προκλήσεις για να αναμετρούμε μαζί του. Αυτές τις ημέρες ολοκληρώσαμε την «5η Μπερλινγκουεριάνα», τη διήμερη πολιτική και κοινωνική συζήτηση για την Μπερλινγκουέρ, με τη συμμετοχή πολλών πανεπιστημιακών και σημαντικών εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών. Πριν από δέκα χρόνια, όταν πήραμε την πρωτοβουλία να εκδώσαμε το περιοδικό «Ατελείωτοι Κόσμοι», είχαμε μια άμεση αναφορά στον φιλόσοφο, μαθηματικό, ποιητική και αστρονόμο Τζορντάνο Μπρούνο, που κάηκε από την Ιερά Εξέταση το 1600 γιατί υποστήριζε τους «ατέλειωτούς κόσμους» πριν από πέντε αιώνες. Είχαμε ήδη ένα είδος πολιτικού προγράμματος αναφερόμενοι στον Μπρούνο. Με τους «Ατέλειωτούς Κόσμους» θέλαμε να υπογραμμίζουν ότι δεν είναι αλήθεια ότι υπάρχει μόνο ένας και μοναδικός εφικτός κόσμος, ο κόσμος τους. Δεν είναι αλήθεια ότι η πραγματικότητα που ζούμε είναι η μόνη δυνατή. Πρέπει αναζητήσουμε νέες πραγματικότητες και νέους εφικτούς κόσμους από το παρόν. Εάν σταματήσουμε την αναζήτηση, θα παραμείνουμε αιχμάλωτοι ενός κόσμου που προσβάλει τα δικαιώματά μας. Αυτό είναι το παράδειγμα και η αξία του Μπερλινγκουέρ.
Για το λόγο αυτό ανατρέχουμε επανειλημμένα στον Μπερλινγκουέρ. Φέτος φιλοξενήσαμε φίλους και συντρόφους, διανοούμενους, σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα διήμερα για τον Μπερλινγκουέρ. Μεταξύ τους, η Ινδή ερευνήτρια και περιβαλλοντική ακτιβίστρια Βαντάνα Σίβα, που συζήτησε μαζί μας για την κλιματική, οικολογική και περιβαλλοντολογική κρίση, ξεκινώντας από τον Μπερλινγκουέρ. Ας μην ξεχνάμε ότι το PCI αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα για να κερδίσουμε το πρώτο δημοψήφισμα εναντίον της πυρηνικής ενέργειας το 1987, ακολουθώντας την πολιτική του Μπερλινγκουέρ εναντίον της πυρηνικής ενέργειας. Όλα αυτά τα χρόνια συζητήσαμε με πάρα πολλούς Ιταλούς, κι όχι μόνο διανοούμενους, πολιτικούς και κοινωνικούς ακτιβιστές.
[κάποιο από τα μηνύματα δυνατότητα για μποξάκι] Ο Μπερλινγκουέρ μας άφησε τρία σαφή μηνύματα. Πρώτον, ότι η αριστερά πρέπει να είναι ο εκφραστής του λαού της και δεν μπορεί να διαχωριστεί ποτέ από τον λαό που θέλει να εκπροσωπήσει, λαό που είναι υποτελής, που είναι θύμα της εκμετάλλευσης, των συνταξιούχων, των νέων που διεκδικούν ένα καλύτερο αύριο, όλες και όλους αυτούς που βλέπουν να τους στερούν το μέλλον. Ο Μπερλινγκουέρ μας το έδειξε πάνω απ’ όλα με το προσωπικό του παράδειγμα πηγαίνοντας έξω από το εργοστάσιο της FIAT για να σταθεί στους εργαζόμενους, με την υπεράσπιση της Αυτόματης Τιμαριθμικής Αναπροσαρμογής των μισθών και συντάξεων με δημοψήφισμα και τόσες άλλες μάχες που έδωσε χωρίς να σκεφτεί το πολιτικό κόστος. Ήταν στάση ζωής να βρίσκεται πάντα δίπλα στο λαό της Αριστεράς. Ήταν δίπλα στα γυναικεία και φεμινιστικά κινήματα, τα κινήματα ειρήνης, τους νέους. Για τον Μπερλινγκουέρ, η Αριστερά πρέπει να ζει μέσα στο λαό της.
Το δεύτερο μάθημα που μας δίδαξε, εξαιρετικά επίκαιρο σήμερα, είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξει καμία πραγματική Αριστερά εάν δεν αμφισβητεί την παρούσα κατάσταση. Η Αριστερά ή θα είναι κριτική και θα αναζητά τα πάντα, πιο δίκαιη και ελεύθερη, παρακολουθώντας στενά την κλιματική κρίση, ή θα σταματήσει να είναι Αριστερά και θα είναι κάτι άλλο.
Τι συνέβη μετά το 1989-1991; Η ιταλική Αριστερά σταμάτησε να αναζητά, σταμάτησε να έχει κριτική σκέψη και να είναι αφιερωμένη στο λαό της. Είτε γιατί άλλαξε και μεταρρυθμίστηκε ο κόσμος είτε γιατί καταλήφθηκε από το άγχος να φθάσει στην εξουσία και στην κυβέρνηση… Εγκατάλειψε την αναζήτηση αξιών, ιδεωδών, την αναζήτηση μιας άλλη κοινωνίας. Προοδευτικά μέσα σε τριάντα χρόνια από μια Αριστερά που εκπροσωπούσε τον λαό της, μετατράπηκε σε μια Αριστερά που έχει διαχωριστεί από αυτόν. Για αυτό και ο λαός της δεν την ψηφίζει πια. Αυτή είναι η νίκη της Ακροδεξιάς. Βλέπει κανείς πόσο χρήσιμος είναι ο Μπερλινγκουέρ στη σημερινή συγκυρία.
Το τρίτο μάθημα που μας άφησε ο Μπερλινγκουέρ είναι ότι η Αριστερά δεν μπορεί να ζει σε μια και μόνη χώρα. Η Αριστερά που φαντάζεται έναν νέο κόσμο έχει απευθείας μέσα της την ιδέα μιας νέες διεθνούς αλληλεγγύης, σύγκλισης προοπτικής, αντιμετωπίζοντας τους εκμεταλλευόμενους όλου του κόσμου σαν συντρόφους και αδελφούς της, έχοντας την ανάγκη στενών σχέσεων σε παγκόσμιο επίπεδο. Η πολιτική κα η δράση του διεθνώς άφησε εποχή και προκαλώ τους πάντες να με διαψεύσουν. Ο Μπερλινγκουέρ ήταν ένας πολιτικός διεθνούς κύρους γιατί είχε μια ευρεία οπτική και ενδιαφέρον για τον κόσμο. Δεν δίστασε ποτέ να σταθεί στο πλευρό της ειρήνης ξεπερνώντας στεγανά και αγκυλώσεις.
Αυτή η έκδοση της «Μπερλινγκουεριάνας» ήταν αφιερωμένη και στη Μεσόγειο…
Η Μεσόγειος είναι ένα από τα κέντρα της παγκόσμιας ιστορίας. Πρέπει να το έχουμε πάντα στη συνείδησή μας. Ο κάθε λαός της Μεσογείου αξίζει στον βαθμό των πολιτιστικών, κοινωνικών και πολιτικών σχέσεων με τους άλλους λαούς της. Είμαστε μια διασταύρωση λαών, χωρών, πολιτισμών σε μια κοινή θάλασσα.
Η Μεσόγειος είναι η ζωντανή απόδειξη ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο καταστροφικό από την καθαρότητα του αίματος. Η Μεσόγειος είναι μια διαρκής ανταλλαγή, που δεν ήταν πάντα ειρηνική. Αυτή η ανταλλαγή αφήνει σαν παρακαταθήκη νέες αξίες. Εάν τα αφαιρέσεις όλα αυτά, σκοτώνεις τη Μεσόγειο.
Η Μεσόγειος των τειχών, των νησιών που χρησιμοποιούνται ως ανοικτές φυλακές, όπως η Λέσβος, η Μεσόγειος των στρατοπέδων συγκέντρωσης για μετανάστες, όπως αυτό που έφτιαξε η Μελόνι στην Αλβανία, η Μεσόγειος των κανονιοφόρων-ακτοφυλακών που πνίγουν και πυροβολούν τους φτωχούς, η Μεσόγειος που καταστρέφει τη Γάζα και προκαλεί μια πρωτοφανή ανθρωπιστική καταστροφή με το γενοκτονία. Αυτή η Μεσόγειος θανάτου και πολέμων αποτελεί το μαύρη τρύπα για το μέλλον μας.
Αυτή η μαύρη τρύπα μπορεί να αντιμετωπιστεί με μια άλλη οπτική για τον κόσμο και την πραγματικότητα κι όχι με τσιρότα. Πρέπει να ανοικοδομήσουμε τις σχέσεις μας με όσους αγωνίζονται για τους ίδιους στόχους στη Μεσόγειο. Ο αφοπλισμός και η ειρήνη, η συνύπαρξη των λαών και των ανθρώπων, η οικοδόμηση ενός κοινού μέλλοντος για όλους μας είναι ο δρόμος. Τα κινήματα εναντίον της γενοκτονίας στη Γάζα μας έδειξαν ίσως ότι δεν είμαστε ο καθένας μόνος του και ότι όλοι μαζί μπορούμε να τα καταφέρουμε.
