Η COP30 στη Βραζιλία υποτίθεται ότι θα ήταν η COP της αλήθειας και της εφαρμογής, αλλά δεν συνέβη τίποτα από τα δύο.
Η φωτιά που ξέσπασε τις τελευταίες ημέρες μέσα στον χώρο της συνόδου, αντικατοτροπτίζει και συμβολίζει την κατάσταση του κλίματος, και την ανάγκη για δράση. Ο πλανήτης καίγεται και ανεπαρκείς πυροσβεστήρες σβήνουν τις φλόγες, όχι τις αιτίες της φωτιάς, την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Η σύνοδος κορυφής του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή ολοκληρώθηκε με μια συμβιβαστική, απογοητευτική συμφωνία. Τα θεμελιώδη αιτήματα της πλειοψηφίας των 200 χωρών που συμμετείχαν, αγνοήθηκαν από το 1/3 εξ αυτών. Μόνο επίτευγμα άξιο λόγου είναι η δέσμευση των πλούσιων χωρών να τριπλασιάσουν τη χρηματοδότηση στις χώρες χαμηλού εισοδήματος για τη στήριξη των προσπαθειών τους για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Όσο αφορά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στη COP, η δυνατότητα μερικών χωρών να αντιτάσσονται, μπλοκάροντας, στις αποφάσεις της πλειοψηφίας, έχει καταστεί πλέον σοβαρό εμπόδιο στην προώθηση λύσεων.
Δεδομένων των απογοητευτικών αποτελεσμάτων της COP30, γίνεται όλο πιο επείγουσα η ανάγκη για μεταρρύθμιση της λειτουργίας των COP.
Οι βασικές αποφάσεις
Οι βασικές αποφάσεις της COP30 είναι:
- κινητοποίηση 1,3 τρισ. δολ. ετησίως έως το 2035, για δράσεις για το κλίμα
- τριπλασιασμός της χρηματοδότης για την κλιματική προσαρμογή έως το 2035
- δρομολόγηση δύο προγραμμάτων προώθησης δράσης και εφαρμογής για το κλίμα: Global Implementation Accelerator και Belém Mission to 1,5°C
- αντιμετώπιση παραπληροφόρησης για το κλίμα: δέσμευση για τη διασφάλιση της ορθολογικής διακίνησης των πληροφοριών και της επιστημονικής ενημέρωσης για την αντιμετώπιση των ψευδών και αποπροσανατολιστικών αφηγημάτων.
Στην COP30 στη Βραζιλία δεν προέκυψε συμφωνία για την κατάρτιση ενός αξιόπιστου οδικού χάρτη σταδιακής εγκατάλειψης των ορυκτών καυσίμων, παρά τις προσπάθειες διαφόρων χωρών, τις τελευταίες ώρες της συνόδου. Οι εξαγωγικές χώρες (πετροχώρες) ορυκτών καυσίμων κατάφεραν να μπλοκάρουν κάθε προσπάθεια να καταλήξουν σε έναν οδικό χάρτη, παρά το γεγονός ότι πολλά κράτη απειλούσαν να μπλοκάρουν εντελώς τις εργασίες, εάν το θέμα παραμεριστεί.
Η COP των BRICS και η διάσπαση της Δύσης
Εάν, από τη μία πλευρά, η πολυμέρεια (multilateralism) στη συνεργασία των κρατών αναδείχτηκε ισχυρή, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα στον πρόεδρο των ΗΠΑ Τραμπ, από την άλλη, αυτή που τελικά προέκυψε, δεν ήταν αυτή που σχεδίαζε ο ΟΗΕ. Η COP30 ήταν η COP των BRICS, όπως είπε ένας διπλωμάτης στο Politico. Οι συνομιλίες «κόλλησαν» ακριβώς στο θέμα των υδρογονανθράκων και η απουσία των ΗΠΑ του πρώτου σε βάθος χρόνου ρυπαντή και δεύτερη στη κατάταξη για τις εκπομπές σε παγκόσμιο επίπεδο απομονώνοντας και αποδυναμώνοντας την ΕΕ. Έτσι κατάφεραν να αναδυθούν και «να κάνουν τη ζημιά» άλλες συμμαχίες, όπως αυτή μεταξύ Ρωσίας, Σαουδικής Αραβίας, Ινδίας και Νότιας Αφρικής.
Action Mechanism of Belém
Η τελική συμφωνία προβλέπει τη δημιουργία του Μηχανισμού Δράσης Μπελέμ, ενός επιχειρησιακού εργαλείου για τον συντονισμό της δίκαιης μετάβασης σε παγκόσμιο επίπεδο, χωρίς να γίνεται, όπως είχε αποφασιστεί στο Ντουμπάι, ρητή αναφορά στη μετάβαση για την έξοδο από τα ορυκτά καύσιμα. Η προεδρία της Βραζιλίας δεν μπόρεσε να ξεπεράσει το βέτο των πετρελαϊκών κρατών, παρά το γεγονός ότι ο οδικός χάρτης έχει υπογραφεί από περισσότερες από 80 χώρες, συμπεριλαμβανομένων όλων εκείνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκτός από την Ιταλία, την Πολωνία, την Ελλάδα και άλλες χώρες.
Η Ελλάδα σε συνέχεια των πρόσφατων συμφωνιών για έναρξη εξορύξεων υδρογονανθράκων στις ελληνικές θάλασσες, δεν μπορούσε να συνυπογράψει την πρόταση για τον οδικό χάρτη, ανατρέποντας την όποια «πράσινη πολιτική» είχε απομείνει. Και δεν το έκανε, υιοθετώντας μια θλιβερή μουγκαμάρα σε αυτό το σοβαρό θέμα.
Ωστόσο, προκειμένου να επιτευχθεί η συναίνεση που απαιτείται για την έγκριση της συμφωνίας, η βραζιλιάνικη προεδρία σε συνεργασία με την κολομβιανή κυβέρνηση, δεσμεύτηκε να δρομολογήσει έναν οδικό χάρτη για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων με όλες τις συγκλίνουσες χώρες. Είναι σημαντικό οι ευρωπαϊκές χώρες στο σύνολο τους να βρίσκονται μεταξύ των πρωταγωνιστών αυτού του οδικού χάρτη, ο οποίος έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει στις 28 και 29 Απριλίου 2026, στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας.
Προστασία του κλίματος: Η επιστημονική προσέγγιση
Δέκα χρόνια μετά τη Συμφωνία του Παρισιού, η Βραζιλία είχε υποσχεθεί να κατευθύνει τις κυβερνήσεις προς συγκεκριμένα σχέδια για τη μείωση των εκπομπών, αλλά η έλλειψη συμφωνίας για οποιοδήποτε σχέδιο εφαρμογής επέφερε την πλήρη αποτυχία αυτής της COP.
Ο Γιόχαν Ρόκστρεμ του PIK (Potsdam Institute for Climate Impact Research), δήλωσε σχετικά: «Η COP30 παρουσιάστηκε ως η COP της αλήθειας και της εφαρμογής. Ωστόσο, οι ηγέτες που συγκεντρώθηκαν στο Μπελέμ δεν τήρησαν τις υποσχέσεις τους. Η αλήθεια είναι ότι η μόνη δυνατότητα να διατηρήσουμε εφικτό τον στόχο του 1,5°C (υπερθέρμανση του πλανήτη), είναι να μειώσουμε την παγκόσμια καμπύλη εκπομπών το 2026 και επόμενα έτη κατά τουλάχιστον 5% ετησίως».
Οι χώρες αγνοούν τα μηνύματα του IPCC
Ο Οτμάρ Έντενχοφερ, οικονομολόγος του PIK, σχολίασε: «Τα σαφή μηνύματα της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη. Στο Μπελέμ, συζητήσαμε πώς να φορολογήσουμε τις αεροπορικές και θαλάσσιες μεταφορές. Η συζήτηση για τους κλιματικούς δασμούς ήταν αμφιλεγόμενη, αλλά βοήθησε να αποσαφηνιστεί η σχέση μεταξύ κλίματος και εμπορίου. Έχει ξεκινήσει μια σημαντική πρωτοβουλία για τη χρηματοδότηση της παγκόσμιας προστασίας των τροπικών δασών. Οι μικρο-πολυμερείς συμφωνίες μεταξύ της Κίνας και της ΕΕ για τη χρηματοδότηση της μείωσης των εκπομπών κινούνται στην σωστή κατεύθυνση».
Οι πλούσιες χώρες έχουν δεσμευτεί να υποστηρίξουν τις πολιτικές προσαρμογής των ευάλωτων χωρών για την αντιμετώπισή της. Ωστόσο, στη τελική συμφωνία η δέσμευση για τριπλασιασμό της οικονομικής υποστήριξης έως το 2035, παραμένει αόριστη. Πολλές περιβαλλοντικές οργανώσεις διατείνονται ότι για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της κλιματικής έκτακτης ανάγκης η χρηματοδότηση δεν επαρκεί.
Επιθέσεις στην επιστήμη, κλιματικός σκεπτικισμός και αρνητισμός
Για πρώτη φορά, οι τελικές αποφάσεις της COP αναγνωρίζουν την ανάγκη αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης για το κλίμα, και περιλαμβάνουν δεσμεύσεις για τη διασφάλιση της αξιοπιστίας των πληροφοριών, καθώς και την αντιμετώπιση των αντιεπιστημονικών, συχνά καθοδηγουμένων, αφηγημάτων.
Δυστυχώς, η σύνοδος σηματοδότησε το τέλος της παγκόσμιας συναίνεσης για την επιστήμη του κλίματος. Η Διακυβερνητική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (IPPC), από τους αρνητές της κλιματικής κρίσης (π.χ. ΗΠΑ) δεν θεωρείται πλέον ως η μοναδική επιστημονική αναφορά στην διαμόρφωση των κλιματικών πολιτικών.
Πάντως, στο τελικό κείμενο δίνεται έμφαση στην ανάγκη ενσωμάτωσης των σημαντικών ευρημάτων της IPCC, μαζί με τυχόν μελέτες περιφερειακών οργανώσεων και θεσμών.
Πριν από την τελευταία ολομέλεια, ο βραζιλιάνος επιστήμονας, Κάρλος Νόμπρε του Instituto Nacional de Pesquisas da Amazônia (INPA), είχε κοινοποιήσει μια αυστηρή προειδοποίηση: «η χρήση ορυκτών καυσίμων πρέπει να μειωθεί στο μηδέν μέχρι το 2040 το αργότερο το 2045, προκειμένου, έως τα μέσα του αιώνα, να αποφευχθούν καταστροφικές αυξήσεις της θερμοκρασίας έως και 2,5 °C . Η αντίθετη πορεία θα έχει ως αποτέλεσμα τη σχεδόν ολική απώλεια και καταστροφή των κοραλλιογενών υφάλων, την κατάρρευση του τροπικού δάσους του Αμαζονίου και την επιτάχυνση της τήξης του στρώματος πάγου της Γροιλανδίας».
Το κλίμα και το εμπόριο
Η ΕΕ σχεδιάζει να εισαγάγει συνοριακό φόρο σε ορισμένα προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα, όπως ο χάλυβας, τα λιπάσματα, το τσιμέντο και το αλουμίνιο. Πολλοί εμπορικοί εταίροι, ιδιαίτερα η Κίνα, η Ινδία και η Σαουδική Αραβία, κρίνουν το μέτρο ως εμπόδιο στο εμπόριο. Η ΕΕ αντιπροτείνει σε αυτές τις χώρες να επιβάλουν οι ίδιες φόρους εκπομπών στις ρυπογόνες βιομηχανίες τους.
Για πρώτη φορά το θέμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ κλίματος και εμπορίου έγινε πολύ αισθητό σε αυτήν την COP. Ακόμη και σε αυτό το θέμα, όμως, η COP30 δεν αποφάσισε τίποτα. Στην τελική συμφωνία προβλέπεται μόνο η έναρξη ενός συνεχούς διαλόγου για το εμπόριο, με τη συμμετοχή κυβερνήσεων και άλλων παραγόντων, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου.
Φωτογραφία: Elīna Arāja / Pexels
